# أل — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%84/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: آل

- الآل: مقلوب من الأهل (قال سيبويه: أصل الآل أهل، وقال الكسائي: أصله أول، وفي ذلك يقول بعضهم:
قال الإمام سيبويه العدل *** الأصل في آل ليدهم أهل
فأبدلوا الها همزة والهمزا *** قد أبدلوها ألفا ويعزى
إلى الكسائي أن الأصل أول *** والواو منها ألفا قد أبدلوا
وشاهد لأول أهيل *** وشاهد لآخر أويل)، ويصغر على أهيل إلا أنه خص بالإضافة إلى الأعلام الناطقين دون النكرات، ودون الأزمنة والأمكنة، يقال: آل فلان، ولا يقال: آل رجل ولا آل زمان كذا، أو موضع كذا، ولا يقال: آل الخياط بل يضاف إلى الأشرف الأفضل، يقال: آل الله وآل السلطان.
والأهل يضاف إلى الكل، يقال: أهل الله وأهل الخياط، كما يقال: أهل زمن كذا وبلد كذا.
وقيل: هو في الأصل اسم الشخص، ويصغر أويلا، ويستعمل فيمن يختص بالإنسان اختصاصا ذاتيا إما بقرابة قريبة، أو بمولاة، قال الله عز وجل: ﴿وآل إبراهيم وآل عمران﴾ [آل عمران/33]، وقال: ﴿أدخلوا آل فرعون أشد العذاب﴾ [غافر/46]. وقيل: وآل النبي عليه الصلاة والسلام أقاربه، وقيل: المختصون به من حيث العلم، وذلك أن أهل الدين ضربان:
- ضرب متخصص بالعلم المتقن والعمل المحكم فيقال لهم: آل النبي وأمته.
- وضرب يختصون بالعلم على سبيل التقليد، يقال لهم: أمة محمد عليه الصلاة والسلام، ولا يقال لهم آله، فكل آل للنبي أمته وليس كل أمة له آله.
وقيل لجعفر الصادق (أحد سادات أهل البيت توفي 148 ه. راجع: الوفيات لابن قنفذ ص 127؛ وشذرات الذهب 1/220) رضى الله عنه: الناس يقولون: المسلمون كلهم آل النبي صلى الله عليه وسلم، فقال: كذبوا وصدقوا، فقيل له: معنى ذلك؟ فقال: كذبوا في أن الأمة كافتهم آله، وصدقوا في أنهم إذا قاموا بشرائط شريعته آله.
وقوله تعالى: ﴿رجل مؤمن من آل فرعون﴾ [غافر/28] أي: من المختصين به وبشريعته، وجعله منهم من حيث النسب أو المسكن، لا من حيث تقدير القوم أنه على شريعتهم.
وقيل في جبرائيل وميكائيل: إن إيل اسم الله تعالى (قيل ذلك ولكنه اسم الله في اللغة السريانية. وقد روي عن ابن عباس أنه قال: جبريل كقولك: عبد الله، جبر: عبد، وإيل: الله. وجاء مرفوعا فيما أخرجه الديلمي عن أبي أمامة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (اسم جبريل عبد الله، وإسرافيل عبد الرحمن). راجع: الدر المنثور 1/225؛ والعين 8/357)، وهذا لا يصح بحسب كلام العرب؛ لأنه كان يقتضي أن يضاف إليه فيجرإيل، فيقال: جبرإيل.

وآل الشخص: شخصه المتردد. قال الشاعر:
*ولم يبق إلا آل خيم منضد*
(العجز لزهير بن أبي سلمى من قصيدة له يمدح بها هرم بن سنان، وصدره:
أربت بها الأرواح كل عشية
انظر: ديوانه ص 19)
والآل أيضا: الحال التي يؤول إليها أمره، قال الشاعر:
*سأحمل نفسي على آلة ** فإما عليها وإما لها*
(الرجز في اللسان (أول) 11/39 بلا نسبة، وهو للخنساء في ديوانها ص 121؛ والخصائص 2/271)
وقيل لما يبدو من السراب: آل، وذلك لشخص يبدو من حيث المنظر وإن كان كاذبا، أو لتردد هواء وتموج فيكون من: آل يؤول.
وآل اللبن يؤول: إذا خثر (انظر: اللسان 11/35)، كأنه رجوع إلى نقصان، كقولهم في الشيء الناقص: راجع.

### Türkçe

- **الآل**: **الأهل**’den قلب edilmiş (ters çevrilmiş)tir (Sîbeveyh dedi ki: **الآل**’ın aslı **أهل**’dir; Kisâî dedi ki: aslı **أول**’dür; bunun hakkında bazısı şöyle der:
“Sîbeveyh, adil imam dedi ki *** **آل**’da asıl, onların yanında **أهل**’dir
Hâ’yı hemzeye, hemzeyi de *** elife بدل ettiler; nispet edilir
Kisâî’ye ki asıl **أول**’dür *** ondan vâv’ı elife بدل ettiler
**أول** için şahit **أهيل**’dir *** öteki için şahit **أويل**’dir”), küçültmesi **أهيل** üzere yapılır; ancak, nekreler dışında, zamanlar ve mekânlar dışında, konuşan özel adlara izafetle tahsis edilmiştir; denir: **آل فلان**; denmez: **آل رجل** ve **آل زمان كذا** yahut **موضع كذا**; ve denmez: **آل الخياط**; bilakis, daha şerefli, daha faziletliye izafe edilir; denir: **آل الله** ve **آل السلطان**.
Ve **الأهل** bütüne izafe edilir; denir: **أهل الله** ve **أهل الخياط**; denildiği gibi: **أهل زمن كذا** ve **بلد كذا**.
Ve denildi: o, aslında şahsın ismidir; küçültmesi **أويلا**’dır; insana zâtî bir ihtisas ile ihtisas eden kimse hakkında kullanılır: ya yakın bir akrabalık ile, yahut bir muvalât ile. Allah عز وجل dedi: ﴿**وآل إبراهيم وآل عمران**﴾ [Âl-i İmrân/33]; ve dedi: ﴿**أدخلوا آل فرعون أشد العذاب**﴾ [Ğâfir/46]. Ve denildi: ve Peygamber’in عليه الصلاة والسلام **آل**’ı, onun akrabalarıdır; ve denildi: ilim cihetinden ona mahsus olanlardır; şu ki din ehli iki kısımdır:
- Bir kısım: sağlam ilim ve muhkem amel ile mütehassıs olan; onlara denir: **آل النبي** ve onun ümmeti.
- Bir kısım: taklit yoluyla ilim ile ihtisas eden; onlara denir: Muhammed’in عليه الصلاة والسلام ümmeti; onlara **آل** denmez; öyleyse Peygamber için her **آل**, onun ümmetidir; fakat onun her ümmeti, onun için **آل** değildir.
Ve Ca‘fer es-Sâdık’a (Ehl-i beytin seyyidlerinden biri; 148 h. vefat etti. Bkz.: el-Vefeyât li-İbn Kunfuz s. 127; Şezerâtü’z-Zeheb 1/220) رضى الله عنه denildi: insanlar diyorlar ki: Müslümanların hepsi Peygamber’in صلى الله عليه وسلم **آل**’ıdır; dedi ki: yalan söylediler ve doğru söylediler. Ona denildi: bunun manası? Dedi ki: ümmetin tamamının onun **آل**’ı olduğunda yalan söylediler; ve şeriatının şartlarını yerine getirdiklerinde onların onun **آل**’ı olduklarında doğru söylediler.
Ve O’nun تعالى sözü: ﴿**رجل مؤمن من آل فرعون**﴾ [Ğâfir/28], yani: ona ve onun şeriatine mahsus olanlardan; ve onu onlardan kıldı nesep yahut mesken cihetinden; kavmin, onun onların şeriati üzere olduğu takdiri cihetinden değil.
Ve Cebrâîl ve Mîkâîl hakkında denildi: **إيل** Allah تعالى’nın ismidir (denildi bu; fakat o, Süryânî dilinde Allah’ın ismidir. İbn Abbâs’tan rivayet edildi ki dedi: **جبريل** senin “Allah’ın kulu” demen gibidir; **جبر**: kul, **إيل**: Allah. Ve Ebû Ümâme’den Deylemî’nin çıkardığında merfû olarak geldi; dedi: Resûlullah صلى الله عليه وسلم dedi: “**جبريل**’in ismi Allah’ın kulu, **إسرافيل** Rahmân’ın kuludur.” Bkz.: ed-Dürrü’l-Mensûr 1/225; el-‘Ayn 8/357); bu, Arapların sözüne göre sahih değildir; çünkü ona izafe edilmesini gerektirirdi; böylece **جرإيل** diye cer edilirdi; denirdi: **جبرإيل**.

Ve **آل**’u’ş-şahs: onun gidip gelen şahsı. Şair dedi:
*ولم يبق إلا آل خيم منضد*
(Beyit sonu, Züheyr b. Ebî Sülmâ’nın, Hirm b. Sinân’ı medhettiği bir kasidesindendir; başı:
أربت بها الأرواح كل عشية
Bkz.: Dîvânı s. 19)
Ve **الآل** ayrıca: işinin döneceği hâl. Şair dedi:
*سأحمل نفسي على آلة ** فإما عليها وإما لها*
(Recez, Lisân’da (**أول**) 11/39 nispet olmaksızın; o, Dîvân’ında s. 121’de Hansâ’nındır; el-Hasâis 2/271)
Ve seraptan görünen şeye **آل** denildi; bu, görünüş cihetinden görünen bir şahıs için—her ne kadar yalancı olsa da—yahut hava tereddüdü ve dalgalanması için; böylece **آل يؤول**’dendir.
Ve **آل اللبن يؤول**: pıhtılaştığı zaman (bkz.: Lisân 11/35); sanki noksanlığa dönüş gibidir; onların noksan şey hakkında sözleri gibi: “dönen/geri dönen”.
