# أمت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%85%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أمت

أَمَتَ الشيءَ يَأْمِتُه أَمْتاً، وأَمَّتَه: قَدَّرَهُ وحَزَرَه. ويُقال: كم أَمْتُ ما بَيْنَكَ وبين الكُوفة؟ أَي قَدْرُ. وأَمَتُّ القومَ آمِتُهم أَمْتاً إِذا حَزَرْتَهم. وأَمَتُّ الماءَ أَمْتاً إِذا قَدَّرْتَ ما بينك وبينه؛ قال رؤبة:
في بَلْدةٍ يَعْيا بها الخِرِّيتُ،
رَأْيُ الأَدِلاَّءِ بها شَتِيتُ،
أَيْهاتَ منها ماؤُها المَأْمُوتُ
المَأْمُوتُ: المَحْزُورُ. والخِرِّيتُ: الدَّليلُ الحاذِقُ. والشَّتِيتُ: المُتَفَرِّق، وعَنَى به ههنا المُخْتَلِفَ. الصحاح: وأَمَتُّ الشيءَ أَمْتاً قَصَدْته وقَدَّرْته؛ يُقال: هو إِلى أَجَلٍ مَأْمُوتٍ أَي مَوْقوتٍ. ويقال: امْتِ يا فلان، هذا لي، كم هو؟ أَي احْزِرْه كم هو؟ وقد أَمَتُّه آمِتُه أَمْتاً.
والأَمْتُ: المكانُ المرتفع.
وشيءٌ مأْمُوتٌ: معروف.
والأَمْتُ: الانْخفاضُ، والارْتفاعُ، والاختلافُ في الشيءِ. وأُمِّتَ بالشَّرِّ: أُبِنَ به؛ قال كثير عزة:
يَؤُوب أُولُو الحاجاتِ منه، إِذا بَدا
إِلى طَيِّبِ الأَثْوابِ، غيرِ مُؤَمَّتِ
والأَمْتُ: الطريقةُ الحَسَنة. والأَمْتُ: العِوَجُ. قال سيبويه: وقالوا أَمْتٌ في الحَجر لا فيكَ أَي لِيَكُن الأَمْتُ في الحجارة لا فيك؛ ومعناه: أَبقاكَ اللَّهُ بعد فَناءِ الحجارة، وهي مما يوصف بالخلول والبقاء، أَلا تراه كيف قال:
ما أَنْعَمَ العَيْش لو أَنَّ الفَتَى حَجَرٌ،
تَنْبُو الحَوادِثُ عنه، وهو مَلْمُومُ
ورَفعُوه وإِن كان فيه معنى الدعاءِ، لأَنه ليس بجارٍ على الفِعْل، وصار كقولك التُّرابُ له، وحَسُنَ الابتداءُ بالنكرة، لأَنه في قُوّة الدُّعاء. والأَمْتُ: الرَّوابي الصِّغارُ. والأَمْتُ: النَّبَكُ؛ وكذلك عَبَّرَ عنه ثعلب. والأَمْتُ: النِّبَاكُ، وهي التِّلالُ الصِّغار. والأَمْتُ: الوَهْدة بين كل نَشْزَيْن. وفي التنزيل العزيز: لا تَرَى فيها عِوَجاً ولاأَمْتاً؛ أَي لا انخفاض فيها، ولا ارْتفاعَ. قال الفراء: الأَمْتُ النَّبْكُ من الأَرض ما ارتفع، ويقال مَسايِلُ الأَوْدية ما تَسَفَّلَ. والأَمْتُ: تَخَلْخُلُ القِرْبة إِذا لم تُحْكَمْ أَفْراطُها. قال الأَزهري: سمعت العرب تقول: قد مَلأَ القِربة مَلأً لا أَمْتَ فيه أَي ليس فيه استرخاءٌ من شدَّة امْتِلائها. ويقال: سِرْنا سَيْراً لا أَمْتَ فيه أَي لا ضَعْفَ فيه، ولا وَهْنَ. ابن الأَعرابي: الأَمْتُ وَهْدَةٌ بين نُشُوزٍ. والأَمْتُ: العَيْبُ في الفَم والثَّوْب والحجر. والأَمْتُ: أَن تَصُبَّ في القِرْبة حتى تَنْثنِي، ولا تَمْلأَها، فيكون بعضُها أَشرف من بعض،والجمع إِمَاتٌ وأُمُوتٌ. وحكى ثعلب: ليس في الخَمْر أَمْتٌ أَي ليس فيها شَكٌّ أَنها حرام. وفي حديث أَبي سعيد الخدري: أَن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، قال: إِنَّ اللَّهَ حَرَّم الخمرَ، فلا أَمْتَ فيها، وأَنا أَنْهي عن السَّكَر والمُسْكِر؛ لا أَمْتَ فيها أَي لا عَيْبَ فيها. وقال الأَزهري: لا شكَّ فيها، ولا ارتيابَ أَنه من تنزيل رب العالمين؛ وقيل للشك وما يُرْتابُ فيه: أَمْتٌ لأَنَّ الأَمْتَ الحَزْرُ والتَّقدِير، ويدخُلهما الظَّنُّ والشك؛ وقول ابن جابر أَنشده شمر:
ولا أَمْتَ في جُمْلٍ، لياليَ ساعَفَتْ
بها الدارُ، إِلاَّ أَنَّ جُمْلاً إِلى بُخْلِ
قال: لا أَمْتَ فيها أَي لا عَيْب فيها. قال أَبو منصور: معنى قول أَبي سعيد عن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، إِنَّ اللَّه حَرَّم الخمر، فلا أَمْتَ فيها، معناه غَيْر معنى ما في البيت؛ أَراد أَنه حَرَّمها تحريماً لا هَوادةَ فيه ولا لِين، ولكنَّه شَدَّد في تحريمها، وهو من قولك سِرْتُ سَيْراً لا أَمْتَ فيه أَي لا وَهْنَ فيه ولا ضَعْفَ؛ وجائزٌ أَن يكون المعنى أَنه حَرَّمها تحريماً لا شك فيه؛ وأَصله من الأَمْتِ بمعنى الحَزْر، والتقدير، لأَنَّ الشك يدخلهما؛ قال العجاج:
ما في انْطِلاقِ رَكْبِهِ من أَمْتِ
أَي من فُتورٍ واسْتِرْخاءٍ.

### Türkçe

**أَمَتَ** şeyi **يَأْمِتُه** **أَمْتاً**; ve **أَمَّتَه**: onu takdir etti ve tahmin etti.

Ve denilir: “Seninle Kûfe arasının **أَمْتُ**’ü ne kadardır?” yani: miktarı. Ve **أَمَتُّ** kavmi, onları **آمِتُهم** **أَمْتاً** (olarak), onları tahmin ettiğin zaman. Ve **أَمَتُّ** suyu **أَمْتاً** (olarak), seninle onun arasındakini takdir ettiğin zaman; Rü’be dedi ki:

Bir beldede ki orada kılavuz-izci aciz kalır,
Orada kılavuzların görüşü dağınıktır,
Heyhat! Ondan suyu **المَأْمُوتُ** (olan)!

**المَأْمُوتُ**: tahmin edilmiş olandır. Ve **الخِرِّيتُ**: mahir kılavuzdur.
Ve **الشَّتِيتُ**: dağınık olandır; burada onunla “farklı”yı kastetti.

Sıhâh: Ve **أَمَتُّ** şeyi **أَمْتاً** (olarak): ona yöneldim ve onu takdir ettim; denilir: o, **أَجَلٍ مَأْمُوتٍ**’a, yani vakitlendirilmişe (kadardır). Ve denilir: “**امْتِ** ey falan, bu benimdir, o ne kadardır?” yani: onu ne kadar olduğunu tahmin et. Ve onu **أَمَتُّه**; onu **آمِتُه** **أَمْتاً** (olarak).

Ve **الأَمْتُ**: yüksek yer.

Ve **مأْمُوتٌ** bir şey: bilinen.

Ve **الأَمْتُ**: alçaklık, yükseklik ve şeydeki farklılıktır.

Ve **أُمِّتَ** kötülükle: onunla ayırt edildi; Kesîr Azze dedi ki:

Ondan ihtiyaç sahipleri döner, o göründüğü zaman,
Elbiselerin hoşuna doğru; **مُؤَمَّتِ** olmayan.

Ve **الأَمْتُ**: güzel yoldur. Ve **الأَمْتُ**: eğriliktir. Sîbeveyh dedi ki: Ve dediler: “Taşta **أَمْتٌ**, sende değil” yani: **الأَمْتُ** taşlarda olsun, sende olmasın; manası: Allah seni taşların yok oluşundan sonra yaşatsın; hâlbuki onlar, ebedîlik ve kalıcılıkla nitelenen şeylerdendir; görmüyor musun nasıl dedi:

Genç adam taş olsaydı, hayat ne hoş olurdu,
Ondan olaylar sıyrılır; o ise derli toplu.

Ve onu, içinde dua manası olduğu hâlde, merfû kıldılar; çünkü fiile cârî değildir; “Ona toprak (olsun)” sözün gibi oldu; nekre ile başlangıç güzel oldu; çünkü o, dua kuvvetindedir. Ve **الأَمْتُ**: küçük tepeler. Ve **الأَمْتُ**: **النَّبَكُ**; Sa‘leb de onu böyle ifade etti. Ve **الأَمْتُ**: **النِّبَاكُ**; o da küçük tepelerdir. Ve **الأَمْتُ**: her iki tümsek arasındaki çukurluktur. Aziz tenzilde: “Orada eğrilik de **أَمْتاً** da görmezsin”; yani: onda alçaklık yoktur, yükseklik de yoktur. Ferrâ dedi ki: **الأَمْتُ**, yerden yükselen **النَّبْكُ**’tur; ve denilir: vadilerin akıntı yatakları, aşağı inen şeydir.

Ve **الأَمْتُ**: kırbanın, ağız bağları sağlam yapılmadığı zaman gevşekleşmesidir. Ezherî dedi ki: Arapların şöyle dediğini işittim: “Kırbayı, içinde **أَمْتَ** olmayan bir dolumla doldurdu” yani: aşırı doluluğunun şiddetinden, onda gevşeklik yoktur. Ve denilir: “İçinde **أَمْتَ** olmayan bir yürüyüşle yürüdük” yani: onda zayıflık yoktur, gevşeklik yoktur. İbnü’l-A‘râbî: **الأَمْتُ**, bir tümseklikler arasındaki çukurluktur.

Ve **الأَمْتُ**: ağızda, elbisede ve taşta ayıptır. Ve **الأَمْتُ**: kırbaya döküp de o bükülünceye kadar (dökmen), onu doldurmaman; böylece onun bir kısmı bir kısmından daha yüksek olur; çoğulu **إِمَاتٌ** ve **أُمُوتٌ**’tur. Sa‘leb nakletti: “Şarapta **أَمْتٌ** yoktur” yani: onun haram olduğunda şüphe yoktur. Ebû Saîd el-Hudrî’nin hadisinde: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, dedi ki: “Şüphesiz Allah şarabı haram kıldı; onda **أَمْتَ** yoktur; ben sarhoşluğu ve sarhoş ediciyi yasaklıyorum”; “onda **أَمْتَ** yoktur” yani: onda ayıp yoktur. Ezherî dedi ki: onda şüphe yoktur ve âlemlerin Rabbinin indirmesi olduğunda kuşku yoktur; ve şüpheye ve kuşku duyulana **أَمْتٌ** denildi; çünkü **الأَمْتُ** tahmin ve takdirdir; ve ikisine de zan ve şüphe girer; İbn Câbir’in sözü; Şemmer onun şu beytini okudu:

Cüml’de **أَمْتَ** yoktur; o gecelerde ki yardım etti,
Onunla yurt; ancak Cüml cimriliğe (meyillidir).

Dedi ki: “onda **أَمْتَ** yoktur” yani: onda ayıp yoktur. Ebû Mansûr dedi ki: Ebû Saîd’in Peygamber’den, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, “Şüphesiz Allah şarabı haram kıldı; onda **أَمْتَ** yoktur” sözünün manası, beyittekinin manasından başkadır; onunla, onu gevşeklik ve yumuşaklık olmayan bir haram kılışla haram kıldığını kastetti; fakat onun haram kılınışında şiddet gösterdi; bu, “İçinde **أَمْتَ** olmayan bir yürüyüşle yürüdüm” sözündendir; yani: onda gevşeklik yoktur, zayıflık yoktur; caizdir ki mana, onu şüphesiz bir haram kılışla haram kıldığıdır; aslı, **الأَمْتِ**’ten “tahmin ve takdir” manasınadır; çünkü şüphe onlara girer; Accâc dedi ki:

Onun kervanının hareketinde **أَمْتِ** yoktur,

yani: gevşeklik ve rehavet yoktur.
