# أمت — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%AA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%85%D8%AA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%AA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أمت

أمته، يأمته، أمتا: قدره وحزره، كأمته تأميتا. ويقال: كم أمت ما بينك وبين الكوفة ? أي: قدر. وأمت القوم، أمتا: إذا حزرتهم. وأمت الماء، أمتا: إذا قدرت ا بينك وبينه، قال رؤبة:
  في بلدة يعيا بها الخريت                      رأي الأدلاء بها شتيت أيهات منها ماؤها المأموت

  أي: المحزور. يقال: ائمت يا فلان هذا لي، كم هو ? أي: احزره كم هو. أمته، أمتا: قصده. يقال: هو إلى أجل مأموت، أي: مؤقت. وعبارة الصحاح: موقوت. وشيء مأموت: معروف. والأمت: المكان المرتفع. والأمت: الروابي الصغار. والأمت: النبك، وكذلك عبر عنه ثعلب. وقال الفراء: الأمت: النبك من الأرض: ما ارتفع، ويقال: مسايل الأودية: ما تسفل. وفي الصحاح الأمت: النباك، هي التلال الصغار. زاد غيره، عن ابن الأعرابي: والأمت: الوهدة بين كل نشزين. الأمت: الانخفاض، والارتفاع، وبه فسر قوله تعالى:  لاترى فيها عوجا ولا أمتا  أي: لا انخفاض فيها ولا ارتفاع، ومنه قولهم: استوت الأرض، فما بها أمت. الأمت: الاختلاف في الشيء. ج إمات بالكسر، وأموت بالضم، قال شيخنا: على الشذوذ، كأنهم ألحقوه بالمعتل. الأمت: الضعف والوهن، يقال: سرنا سيرا لا أمت فيه، أي: لا ضعف فيه ولا وهن؛ وقال العجاج:
  ما في انطلاق ركبه من أمت أي من فتور واسترخاء. الأمت: الطريقة الحسنة. الأمت: العوج، قال سيبويه: وقالوا أمت في الحجر، لا فيك. ومعناه: أبقاك الله تعالى بعد فناء الحجارة، وهي مما توصف بالخلود والبقاء. قال ابن سيده: رفعوه وإن كان فيه معنى الدعاء، لأنه ليس بجار على الفعل، وصار كقولك: التراب له، وحسن الابتداء بالنكرة؛ لأنه في قوة الدعاء. وهذا المثل، نقله شراح التسهيل وغيره، وأغفله الميداني وغيره. الأمت: العيب في الفم، وفي الثوب والحجر هكذا بالجر في غير ما نسخة، وضبطه بعضهم بالرفع، كأنه يريد: والأمت: الحجر، وما رأيته في ديوان. الأمت: أن يغلظ مكان ويرق مكان أي: يكون بعضه أشرف من بعض. والأمت: تخلخل القربة إذا لم تحكم أفراطها. قال الأزهري: سمعت العرب تقول: قد ملأ القربة ملأ لا أمت فيه، أي ليس فيه استرخاء من شدة امتلائها. وفي قول بعض: الأمت: أن تصب في القربة حتى تنثني ولا تملأها، فيكون بعضها أشرف من بعض، والجمع: إمات، وأموت. والمؤمت، كمعظم: المملوء. وفي الأساس: وامتلأ السقاء، فلم يبق فيه أمت. أمت بالشر: أبن به، قال كثير عزة:
  يؤوب أولو الحاجات منه إذا بدا                      إلى طيب الأثواب غير مؤمت المؤمت: هو المتهم بالشر ونحوه. حكى ثعلب: الخمر حرمت من باب كرم. وفي نسخة: بالمبني للمجهول من باب التفعيل: لا أمت فيها، أي لا شك في حرمتها وقد ورد هذا في حديث أبي سعيد الخدري: أن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال:  إن الله حرم الخمر، فلا أمت فيها، وأنا أنهى عن السكر والمسكر  قوله: لا أمت فيها، أي: لا عييب فيها. وقال الأزهري: لاشك فيها، ولا ارتياب. وقيل للشك وما يرتاب فيه: أمت، لأن الأمت: الحزر والتقدير، ويدخلهما الظن والشك. وقول ابن جابر، أنشده شمر:
  ولا أمت في جمل ليالي ساعفت                      بها الدار إلا أن جملا إلى بخل قال: لا أمت فيها، أي: لا عيب فيها. وقال أبو منصور: معنى قول أبي سعيد الخدري في الحديث المتقدم غير معنى ما في البيت. أراد: أنه حرمها تحريما لا هوادة فيه ولا لين، ولكنه شدد في تحريمها، وهو من قولك: سرت سيرا لا أمت فيه، أي: لا وهن فيه، ولا ضعف. وجائز أن يكون المعنى أنه حرمها تحريما لا شك فيه، وقد تقدم.

### Türkçe

**أمته**، **يأمته**، **أمتا**: onu takdir etti ve onu tahmin etti; **أمته**’yi **تأميتا** (şeklinde) gibi. Ve denilir: “Seninle Kûfe arasındaki ne kadar **أمت**?” yani: takdir (et). Ve **أمت القوم**، **أمتا**: onları tahmin ettiğinde. Ve **أمت الماء**، **أمتا**: seninle onun arasını takdir ettiğinde; Rü’be dedi ki:
  Bir beldede ki orada kılavuz acze düşer
  Orada delillerin görüşü dağınıktır
  Heyhat! ondan onun suyu **المأموت**

yani: tahmin edilmiş olan. Denilir: “Ey falan, bunu benim için **ائمت**; o ne kadardır?” yani: onu tahmin et, ne kadardır. **أمته**، **أمتا**: ona yöneldi. Denilir: “O, **أجل مأموت**’a kadardır” yani: vakitlendirilmiş. Ve Sıhâh’ın ibaresi: vakitlendirilmiş. Ve **شيء مأموت**: bilinen. Ve **الأمت**: yüksek yer. Ve **الأمت**: küçük tepeler. Ve **الأمت**: **النبك**; Sa‘leb de onu bununla ifade etti. Ferrâ dedi: **الأمت**: yerden **النبك**: yükselen şey; ve denilir: vadilerin akıntı yatakları: alçalan şey. Ve Sıhâh’ta **الأمت**: **النباك**; onlar küçük tepelerdir. Başkası, İbnü’l-A‘râbî’den olarak artırdı: ve **الأمت**: her iki tümsek arasındaki çukur. **الأمت**: alçalma ve yükselme; onunla Yüce Allah’ın sözü tefsir edildi: **لاترى فيها عوجا ولا أمتا** yani: onda ne alçalma vardır ne yükselme. Ve ondan onların sözü: “Yer düz oldu; onda **أمت** yoktur.” **الأمت**: şeydeki farklılık. Çoğulu: kesre ile **إمات** ve damme ile **أموت**. Şeyhimiz dedi: şâzlık üzere; sanki onu mu‘tel’e ilhak ettiler. **الأمت**: zayıflık ve gevşeklik; denilir: “Zayıflık ve gevşeklik olmayan bir yürüyüşle yürüdük” yani: onda ne zayıflık vardır ne gevşeklik. ‘Accâc dedi ki:
  Onun bineklerinin atılışında **أمت** yoktur
yani: ne gevşeme ne salıverme. **الأمت**: güzel yol. **الأمت**: eğrilik. Sîbeveyh dedi: Ve dediler: “Taşta **أمت** (olsun), sende değil.” Manası: Yüce Allah seni taşların yok oluşundan sonra yaşatsın; taşlar ise ebedîlik ve kalıcılıkla nitelenen şeylerdendir. İbn Sîde dedi: Onda dua manası bulunsa da onu merfû kıldılar; çünkü fiil üzere cârî değildir; “Toprak onun olsun” sözün gibi oldu; nekre ile başlangıç güzeldir; çünkü o, dua kuvvetindedir. Bu meseli, Teshîl şârihleri ve başkası nakletti; Meydânî ve başkası onu ihmal etti. **الأمت**: ağızda ayıp; ve elbisede ve taşta—birçok nüshada cer ile böyledir; bazıları onu ref‘ ile ضبط etti; sanki muradı: ve **الأمت**: taş; ve onu bir divanda görmedim. **الأمت**: bir yerin kalınlaşıp bir yerin incelmesi; yani: onun bir kısmının bir kısmından daha yüksek olması. Ve **الأمت**: kırbanın, bağları sağlam yapılmadığında gevşemesi. Ezherî dedi: Arapların şöyle dediğini işittim: “Kırbayı, içinde **أمت** olmayan bir dolduruşla doldurdu” yani: şiddetli doluluğundan dolayı onda gevşeklik yoktur. Bazısının sözünde: **الأمت**: kırbaya dökmen; ta ki o bükülür de onu doldurmazsın; böylece onun bir kısmı bir kısmından daha yüksek olur. Çoğulu: **إمات** ve **أموت**. Ve **المؤمت**—**معظم** vezninde: doldurulmuş olan. Esâs’ta: “Su tulumu doldu; onda **أمت** kalmadı.” **أمت بالشر**: onu onunla ayıpladı. Kesîr ‘Azze dedi ki:
  Ondan, göründüğünde, ihtiyaç sahipleri döner
  Elbiseleri temiz olan, **مؤمت** olmayan (kimse)ye

**المؤمت**: şer ve benzeriyle itham edilen kimsedir. Sa‘leb rivayet etti: “Şarap, **كرم** bâbından haram kılındı.” Bir nüshada: tef‘îl bâbından meçhul bina ile: “Onda **أمت** yoktur” yani: onun haramlığında şüphe yoktur. Bu, Ebû Sa‘îd el-Hudrî hadîsinde vârid olmuştur: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “Allah şarabı haram kıldı; onda **أمت** yoktur; ben sarhoşluğu ve sarhoş ediciyi yasaklıyorum.” Onun sözü: “Onda **أمت** yoktur” yani: onda ayıp yoktur. Ezherî dedi: onda şüphe yoktur ve tereddüt yoktur. Ve şüpheye ve kendisinde tereddüt edilene **أمت** denildi; çünkü **الأمت**: tahmin ve takdirdir; ve onlara zan ve şüphe girer. İbn Câbir’in sözü—Şemmer onu inşâd etti:
  Yardım eden gecelerin toplamında **أمت** yoktur
  Onda yurt; ancak Cemel cimriliğe (meyleder)

Dedi: “Onda **أمت** yoktur” yani: onda ayıp yoktur. Ebû Mansûr dedi: Ebû Sa‘îd el-Hudrî’nin, geçen hadisteki sözünün manası, beyittekinin manasından başkadır. Muradı: onu, içinde müsamaha ve yumuşaklık olmayan bir haram kılışla haram kıldı; fakat onun haramlığında şiddet gösterdi. Bu, senin sözünden (gelir): “Zayıflık olmayan bir yürüyüşle yürüdüm” yani: onda gevşeklik yoktur ve zayıflık yoktur. Ve câizdir ki mana, onu şüphesiz bir haram kılışla haram kıldı olsun; ve bu, daha önce geçti.
