# أمر — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%85%D8%B1/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: أمر

أ م ر
إنه لأمور بالمعروف نهو عن المنكر‏.‏
وأمرت فلاناً أمره أي أمرته بما ينبغي له من الخير‏.‏
قال بشر بن سلوة‏:‏ ولقد أمـرت أخـاك عمـراً أمـره فعصى وضيعه بذات العجـرم وقال دريد‏:‏ أمرتهمـو أرمي بمنعرج اللوى وأتمرت ما أمرتني به‏:‏ امتثلت‏.‏
وفلان مؤتمر‏:‏ مستبد‏.‏
يقال‏:‏ فلان لا يأتمر رشداً أي لا يأتي برشد من ذات نفسه‏.‏
قال‏:‏ ويعدو على المرء ما يأتمر وتقول أمرته فأتمر‏.‏
وأبـى أن يأمـر أي استبـد ولـم يمتثـل‏.‏
وتآمـر القـوم وأتمـروا مثـل تشـاوروا واشتوروا‏.‏
ومرني بمعنى أشر عليّ‏.‏
قال بعض فتّاكهم‏:‏ ألـم تـر أنـي لا أقـول لصاحب إذا قال مرني أنت ما شئت فافعل ولكنني أفري لـه فأريحـه ببزلاء تنجيه من الشك فيصل وتقول‏:‏ فلان بعيد من المثمر قريب من المئبر وهو المشورة‏:‏ مفعل من المؤامرة‏.‏
والمئبر النميمة‏.‏
وهو أميري أي مؤامري‏.‏
وفلانة مطيعة لأميرها أي لزوجها‏.‏
ورجل إمرة‏:‏ يقول لكل أحد مرني بأمرك‏.‏
وأمر علينا فلان فنعم المؤمر‏.‏
وتأمر علينا فحسنت إمرته‏.‏
ولك على أمرة مطاعة أي تأمرني مرة واحدة فأطيعك‏.‏
واجعله في تأمورك ولقد علم تأمورك ذاك وهو تفعول من الأمر وهـو القلـب والنفـس لأنهـا الأمـارة‏.‏
ومـا فـي الدار تأمور أي أحد‏.‏
وقل بنو فلان بعد ما أمروا أي كثروا وأمرهم الله تعالى‏.‏
وتقـول العـرب‏:‏ الشـر أمـر‏.‏
وفـي مثـل ‏"‏ مـن قـل ذل ومـن أمـر فـل ‏"‏ وتقـول‏:‏ إن ماله لأمر وعهدي به وهو زمر‏.‏
ويقولون‏:‏ ألقى الله في مالك الأمرة وهي البركة والزيادة‏.‏
وأمر إذا طلعت شمس النهار فإنهـا أمارة تسليمـي عليـك فسلمـي ومن المجاز‏:‏ مهرة مأمورة‏:‏ كثيرة التاج كأنها أمرت بذلك‏.‏
وقيل لها‏:‏ كوني نثوراً فكانت‏.‏
وما في الركية تأمور أي ماء وهذا كما قيل له النفس‏.‏
قال‏:‏ أتجعـل النفـس التـي تديـر في جلد شاة ثم لا تسير

### Türkçe

أ م ر
Şüphesiz o, **المعروف** ile emredici, **المنكر**’den nehyedicidir.‏
Ve falancaya, onun emri olan şeyi emrettim; yani ona, kendisi için hayırdan gerekli olanı emrettim.‏
Bişr b. Selve dedi:
“Ve andolsun, kardeşin Amr’a, onun emri olan şeyi emrettim; derken isyan etti ve onu zâtu’l-‘acrem’de zayi etti.”
Ve Düreyd dedi:
“Onlara emrettim; el-Livâ’nın kıvrımında atarım; ve bana emrettiğin şeyi **ائتمرت**: yerine getirdim.”
Ve falanca **مؤتمر**: müstebiddir.‏
Denilir: Falanca **رشداً** ile **يأتمر** etmez; yani kendi zatından bir **رشد** getirmez.‏
Dedi:
“Ve kişinin üzerine, **يأتمر** ettiği şey koşar.”
Ve dersin: Ona emrettim de o **فأتمر** etti.‏
Ve **يأمر** etmeyi reddetti; yani müstebid oldu ve yerine getirmedi.‏
Kavim **تآمر** etti ve **أتمروا** ettiler; **تشاوروا** ve **اشتوروا** gibi.‏
Ve **مرني** “bana işaret et” manasınadır.‏
Onların yiğitlerinden biri dedi:
“Görmedin mi ki ben, ‘**مرني**’ dediği zaman bir dosta, ‘sen ne istersen söyle de yap’ demem; fakat ben onun için yararım da onu rahatlatırım; onu şüpheden kurtaran bir **بزلاء** ile; böylece o, **يصل** eder.”
Ve dersin: Falanca **المثمر**’den uzaktır, **المئبر**’e yakındır; ve o, **المشورة**’dur: **المؤامرة**’den **مفعل**’dir.‏
Ve **المئبر**: **النميمة**’dir.‏
Ve o, benim **أميري**’mdir; yani benim **مؤامري**’mdir.‏
Ve falanca kadın, **أميرها**’sına itaatkârdır; yani kocasına.‏
Ve bir adam **إمرة**’dir: her birine “işinle bana **مرني** et” der.‏
Ve falanca bize emir oldu; ne güzel **المؤمر**’dir.‏
Ve bize **تأمر** etti; onun **إمرته**’si güzel oldu.‏
Ve senin üzerinde itaat olunan bir **أمرة** vardır; yani bana bir kere **تأمرني** edersin de sana itaat ederim.‏
Ve onu senin **تأمورك**’unda kıl; ve andolsun, o senin **تأمورك**’unu bildi; ve o, **الأمر**’den **تفعول**’dür; ve o, kalb ve nefistir; çünkü onlar **الأمارة**’dır.‏
Ve evde **تأمور** yoktur; yani hiç kimse.‏
Ve “falancanın oğulları, **أمروا** ettikten sonra azaldı” de; yani çoğaldılar; ve onları Allah Teâlâ **أمرهم** etti.‏
Ve Araplar der: “Şer, **أمر**’dir.”
Ve meselde: “**من قل ذل ومن أمر فل**”
Ve dersin: “Şüphesiz onun malı **لأمر**’dir; ve onunla ahdim vardır; ve o, **زمر**’dir.”
Ve derler: “Allah, malına **الأمرة**’yi bıraktı”; ve o, bereket ve artıştır.‏
Ve **أمر**: gündüz güneşi doğduğu zaman; çünkü o, sana selam vermemin **أمارة**’sıdır; öyleyse selam ver.‏
Ve mecazdan: **مهرة مأمورة**: tacı çok olan; sanki bununla emredilmiş gibidir.‏
Ve ona denildi: “**كوني نثوراً**”; derken oldu.‏
Ve kuyuda **تأمور** yoktur; yani su; ve bu, ona “nefes” denildiği gibidir.‏
Dedi:
“Bir koyun derisi içinde döndürdüğün nefesi kılar mısın; sonra da yürümez?”
