# أمم — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%85%D9%85/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: أمم

* أ م م * * أُمُّ * الشيء أصله ومكة أم القرى و * الأمُّ * الوالدة والجمع * أمَّاتٌ * وأصل الأم أمهة ولذلك تجمع على * أُمَّهاتٍ * وقيل الأمهات للناس و * الأُمَّاتُ * للبهائم ويقال ما كنت أما ولقد * أَمَمْتِ * بالفتح من باب رد يرد * أُمُومَةً * وتصغير الأم * أُمَيْمَةٌ * ويقال يا * أُمَّتِ * لا تفعلي ويا أبت افعل يجعلون علامة التأنيث عوضا من ياء الإضافة ويوقف عليها بالهاء ورئيس القوم * أُمُّهم * وأم النجوم المجرة وأم الطريق معظمه وأم الدماغ الجلدة التي تجمع الدماغ ويقال أيضا أم الرأس وقوله تعالى ﴿هن أم الكتاب﴾ ولم يقل أمهات لأنه على الحكاية كما يقول الرجل ليس لي معين فتقول نحن معينك فتحكيه وكذا قوله تعالى ﴿واجعلنا للمتقين إماما﴾ و * الأُمَّةُ * الجماعة قال الأخفش هو في اللفظ واحد وفي المعنى جمع وكل جنس من الحيوان أمة وفي الحديث ﴿لولا أن الكلاب أمة من الأمم لأمرت بقتلها﴾ والأُمَّةُ الطريقة والدين يقال فلان لا أمة له أي لا دين له ولا نحلة وقوله تعالى ط كنتم خير أمة ﴿قال الأخفش يريد أهل أمة أي كنتم خير أهل دين والأُمَّةُ الحين قال الله تعالى﴾ وادكر بعد أمة ﴿وقال﴾ ولئن أخرنا عنهم العذاب إلى أمة معدودة ﴿و * الأَمُّ * بالفتح القصد يقال * أَمَّه * من باب رد و * أَمَّمَه تَأْمِيما * و * تأَمَّمَه * إذا قصده و * أمَّهُ * أيضا أي شجه * آمَّةً * بالمد وهي الشجة التي تبلغ أم الدماغ حتى يبقى بينها وبين الدماغ جلد ورقيق و * أَمَّ * القوم في الصلاة يؤم مثل رد يرد * إمامةً * و * أْتَمَّ * به اقتدى و * الإمامُ * الصقع من الأرض والطريق قال الله تعالى﴾ وإنهما لبإمام مبين ﴿و * الإمامُ * الذي يقتدى به وجمعه * أَئِمَّةٌ * وقرئ﴾ فقاتلوا أئمة الكفر ﴿وأئمة الكفر بهمزتين وتقول كان * أمَمَهُ * أي قدامه وقوله تعالى﴾ وكل شيء أحصيناه في إمام مبين { قال الحسن في كتاب مبين و * تأمَّمَ * اتخذ أما و * أَمْ * مخففة حرف عطف في الاستفهام ولها موضعان هي في أحدهما معادلة لهمزة الاستفهام بمعنى أي وفي الأخرى بمعنى بل وتمامه في الأصل

### Türkçe

* أ م م * **أُمُّ** şeyin aslıdır; Mekke de **أم القرى**’dır. **الأمُّ**: anne (doğuran); çoğulu **أمَّاتٌ**’tır. **الأم**’ün aslı **أمهة**’dir; bu yüzden **أُمَّهاتٍ** üzere çoğul yapılır. “**الأمهات** insanlar içindir, **الأُمَّاتُ** ise dört ayaklı hayvanlar içindir” denilmiştir. “Ben anne olmadım; hâlbuki sen **أَمَمْتِ** (fetha ile), **رد يرد** bâbından, **أُمُومَةً** (olarak) yaptın” denir. **الأم**’ün küçültmesi **أُمَيْمَةٌ**’dir. “Ey **أُمَّتِ** yapma; ey babacığım yap” denir; müenneslik alâmetini izâfet **ياء**’sı yerine bedel kılarlar; üzerinde vakıf **الهاء** ile yapılır. Kavmin reisi **أُمُّهم**’dur. Yıldızların anası: Samanyolu’dur. Yolun anası: onun çoğudur. Beynin anası: beyni toplayan deridir; ayrıca “başın anası” da denir. Yüce Allah’ın sözü: ﴿هن أم الكتاب﴾; **أمهات** demedi; çünkü o, hikâye üzerinedir; nitekim adam “benim bir yardımcı(m) yoktur” der de sen “biz senin yardımcın(ız)” dersin; onu hikâye edersin. Yine Yüce Allah’ın sözü: ﴿واجعلنا للمتقين إماما﴾. **الأُمَّةُ**: cemaat. **الأخفش** dedi ki: lafızda tek, mânâda çoğuldur. Hayvanın her cinsi bir **أمة**’dir. Hadiste: ﴿لولا أن الكلاب أمة من الأمم لأمرت بقتلها﴾. **الأُمَّةُ**: yol ve din; “falânın **أمة**’si yoktur” denir; yani onun dini yoktur ve mezhebi yoktur. Yüce Allah’ın sözü: ط كنتم خير أمة ﴿; **الأخفش** dedi ki: “bir **أمة**’nin ehli”ni kasteder; yani “bir dinin en hayırlı ehli idiniz.” **الأُمَّةُ**: vakit. Allah Teâlâ dedi ki:﴾ وادكر بعد أمة ﴿; ve dedi ki:﴾ ولئن أخرنا عنهم العذاب إلى أمة معدودة ﴿. **الأَمُّ** (fetha ile): kasıt (yönelme); “**أَمَّه**” denir, **رد** bâbından; ve “**أَمَّمَه تَأْمِيما**” denir; ve “**تأَمَّمَه**” denir, onu kastettiği zaman. “**أمَّهُ**” da (denir); yani onu **آمَّةً** (med ile) yardı; o, beyin anasına ulaşan yaradır; öyle ki onunla beyin arasında bir deri ve ince (tabaka) kalır. **أَمَّ** kavme namazda imamlık etti; “يؤم” (şeklinde), **رد يرد** gibi, **إمامةً** (olarak). “**أْتَمَّ** onunla” ona uydu. **الإمامُ**: yerden bir bölge ve yol; Allah Teâlâ dedi ki:﴾ وإنهما لبإمام مبين ﴿. **الإمامُ**: kendisine uyulan (kimse)dir; çoğulu **أَئِمَّةٌ**’dir.﴾ فقاتلوا أئمة الكفر ﴿diye okunmuştur; ve “kâfrın imamları” **أئمة الكفر** iki hemze ile (okunur). “O, **أمَمَهُ** idi” dersin; yani onun önündeydi. Yüce Allah’ın sözü:﴾ وكل شيء أحصيناه في إمام مبين {; **الحسن** dedi ki: “açık bir kitapta.” **تأمَّمَ**: bir anne edindi. **أَمْ** (hafifletilmiş): istifhamda atıf harfidir; onun iki yeri vardır: birinde istifham hemzesine muâdildir, “hangi” mânâsında; diğerinde “bilakis” mânâsındadır; tamamı aslında(dır).
