# أنا (أ-ن-ا) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%86%D8%A7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Ben

- Harfler: أ - ن - ا
- Kur'an'da: 68 geçiş · 66 ayet · 3 sîga
- 4 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءنا · انا

_Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır._

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَنَا | Ben | 49 | 47 | [2:258](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/2:258.md) |
| [وَأَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَأَنَا | Ve ben; Ben | 18 | 18 | [2:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/2:160.md) |
| [فَأَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَأَنَا | Öyleyse ben | 1 | 1 | [43:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/43:81.md) |

## Mücavir kökler — 69 mücavir (258 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 40 ortak ayet · G² 46 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
2. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 11 ortak ayet · G² 31 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
3. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 15 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
4. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 10 ortak ayet · G² 13 · Ana kapının önündeki bekçidir
5. [طرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Kısa mızraktır
6. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 7 ortak ayet · G² 11 · Tasma kayış demektir
7. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
8. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · Hayr : At sürüsü demektir
9. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 18 ortak ayet · G² 8 · Ribve, tümsek demektir
10. [ودي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · İki dağ arasındaki yamaçlardır
11. [طين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Döllenmiş yumurta
12. [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
13. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Kuvvet
14. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
15. [فطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Fıtr ; “Futr” mantar demektir
16. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
17. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
18. [برأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Berr kara parçası demektir
19. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
20. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
21. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Onların malları
22. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · “Yavru” demektir
23. [ويل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
24. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 9 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
25. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
26. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hafız çanta demektir
27. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 26 ortak ayet · G² 3 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
28. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
29. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir
30. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · İnek yavrusu, dana demektir
31. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
32. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 2 · Saçak demektir
33. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
34. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Emam ön demektir
35. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
36. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
37. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
38. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Eveye yuva demektir
39. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Musa
40. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
41. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
42. [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
43. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
44. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Buğa boğa demektir
45. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
46. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 10 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
47. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
48. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Dahl: Kuytu yer demektir
49. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
50. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
51. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · “Sehl” ova demektir
52. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Petekteki baldır
53. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · Önce
54. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
55. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · “Süllem” merdiven demektir
56. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
57. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 0 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
58. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
59. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
60. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%86%D8%A7/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أنا |
| Yapı | Zamir / İşlev sözü (Mütekellim zamiri) |
| Özel Durum | Vasıl halinde elifin düşürülmesi, vakıf halinde ispatı; hemzeli ve nâkıs yapı |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نحن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%86.md), [إيا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D8%A7.md), [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md), [ذات](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A7%D8%AA.md) |
| Zıt Kök | [أنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Konuşan öznenin kendi varlığına ve benliğine doğrudan işaret etmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi hitapta mutlak tevhid ve rububiyet beyanı; beşeri düzlemde irade, sorumluluk ve acziyet veya kibir ifşası |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın özneleşmesi, benlik idraki, failin fiili bizzat üstlenmesi ve ahlaki sorumluluk merkezi |
| Kritik Hata Riski | Zamiri salt psikolojik bir ego veya kibre indirgeyerek vahiydeki ontolojik ve ahlaki sorumluluk merkezli kurucu işlevini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أن | Varlık, ortaya çıkış, beliriş ve işaret çekirdeği; nitekim [أنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%AA.md) muhatap varlığına, [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) görünür ve belirgin insana, [أنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D9%81.md) öne çıkan uzva, [أنى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D9%89.md) zamanın olgunlaşıp belirmesine işaret eder | ا | Çekirdeğin işaret gücünü konuşan birinci tekil şahsa tahsis ederek soyut varlık işaretini doğrudan benlik ve öznellik bilincine dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Sözün ve niyetin başlatıcısı olan ana itici gücü, failin varlıktaki öncelikli irade hamlesini temsil eder |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bireysel bilincin, hayatiyetin ve içsel varoluş sürekliliğinin dışa doğru açılmasını simgeler |
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Başlatılan iradenin ve bilincin sınırını çizerek onu bağımsız, tekil ve tayin edilmiş bir özne olarak tamamlar |
| أنا | Gücün belirmesi, hayatiyet kazanması ve sınır bularak özneleşmesi | Konuşanın kendi içsel varlığını ve iradesini dış dünyadan ayırt ederek doğrudan ve tekil bir benlik olarak ortaya koyma hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Konuşan kişinin kendi bedenine, şahsına ve varlığına doğrudan sesli ve bedensel işaretle bulunması; kabile içinde söz ve eylem sorumluluğunu bizzat üstlenme beyanı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kümeyt ve diğer erken dönem şairlerinin şiirlerinde konuşanın kendi şecaatini, cömertliğini veya hüznünü tekit etmek üzere birinci tekil şahıs zamiri olarak kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dilde hem vasıl hem vakıf durumunda telaffuz farkları gösteren, vasılda elifi düşürülüp vakıfta korunan veya he-i sekt ile durulan temel konuşan zamiridir |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Lisânü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Arapça أنا zamiri, Proto-Sami dönemin birinci tekil şahıs zamirine dayanan en arkaik morfolojik unsurlardan biridir. Akatça *anāku*, İbranice *ʾănī* (אֲנִי) ve *ʾānōḵī* (אָנֹכִי), Aramice ve Süryanice *ʾenā* (ܐܢܳܐ), Ge'ezce *ʾana* (አነ) ve Ugaritçe *ʾnk* biçimleriyle tam bir ses ve anlam denkliği gösterir. Sami dil ailesinin batı ve güney kollarında zamirin sonundaki ek unsurlar yalınlaşarak n-a ses kümesine indirgenmiş, Arapçada hemzeli ön ses ve genizsi nûn harfiyle konuşan öznenin doğrudan ifadesi haline gelmiştir. Bu yapı türetilmiş bir fiil kökü olmayıp, doğrudan ontolojik ve deiktik (işaret bildirici) bir asli zamir katmanıdır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Brockelmann, Lipiński.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Mütekellim vahde zamiri | Konuşanın kendi nefsini diğer varlıklardan soyutlayarak doğrudan fail ve muhatap kılan kurucu zamirdir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Sami *ʾanāku / *ʾanā | Akatça anāku, İbranice ʾănī / ʾānōḵī, Süryanice ʾenā ile ortak ata biçimden tevarüs eden doğrudan şahıs zamiridir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik birinci tekil şahıs işaretçisi | Berberice ve Eski Mısırca benlik zamirlerinde de görülen n/k morfemli ortak gösterge tabakasıyla örtüşür | Güçlü |

Kaynak: David Cohen, Semitic Comparative Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أنا | Anlamlı | Konuşan benlik zamiri | Birinci tekil şahsın nefsini ifade eden asli zamir | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أان | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| نأا | Anlamlı | Uzaklaşmak, ağırlaşmak | Mesafe koyma ve meşakkatle hareket etme | Ters dizilim; Kur'an'da geçmez |
| [ناأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A7%D8%A1.md) | Anlamlı | Kalkmak, yüklenmek | Bir ağırlığı kaldırmak veya bir işe girişmek | Fonetik varyant; Kur'an'da geçmez |
| اأن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| أنا | Anlamlı | Vakit, saat, olgunlaşma | Zaman dilimi, bir şeyin vaktinin gelmesi | Aynı harf dizilişinin nâkıs isim/fiil boyutu; Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أنا | Merkez | Benlik ve birinci tekil şahıs | Konuşan öznenin kendini doğrudan ve yalın biçimde muhataba sunmasıdır | Varlığın bilince ve söze geldiği birinci şahıs merkezidir |
| [نحن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%86.md) | Komşu | Çoğul özne ve bizlik | Tekil benlik yerine kolektif veya azamet bildiren çoğul konuşan özneyi ifade eder | Fertten topluluğa veya mutlak kudret çoğulluğuna geçiştir |
| [إيا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D8%A7.md) | Komşu | Ayrık nesne zamiri | Eylemin faili değil, doğrudan hedefi ve nesnesi olan şahsa işaret eder | Yalın özne değil, tahsis ve yöneliş alanıdır |
| [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) | Komşu | Zat, can ve benlik özü | Dilsel bir zamir değil, varlığın somut mahiyeti ve içsel dinamizmidir | Şahıs göstergesi değil, canın ve kişiliğin ontolojik cevheridir |
| [أنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%AA.md) | Zıt | Muhatap ikinci tekil şahıs | Konuşanın kendisini değil, karşısındaki tekil ötekini hedef almasıdır | İçsel öznellikten dışsal muhataplığa geçişi temsil eder |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أنا | Birinci tekil şahıs zamiri | Konuşanın kendi şahsını doğrudan ve tekil olarak bildiren asli isim | Kesin |
| Latince | ego | Ben | Birinci tekil şahıs zamiridir; nefsin fail ve bilinç merkezi oluşunu tam karşılar | Kesin |
| İngilizce | I | Ben | Gramatikal birinci tekil şahıs zamiridir; nesne veya meful halini dışarıda bırakır | Kesin |
| Almanca | ich | Ben | Öznel bilinci ve konuşan şahsı tekil olarak karşılar | Kesin |
| Fransızca | je, moi | Ben | Gramatikal fail (je) ve vurgulu şahıs (moi) boyutlarını birlikte barındırır | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İlahi vahdaniyet ve rububiyet beyanı | Yegâne ilah oluşun teyidi | Cenâb-ı Hakk'ın zâtını Musa'ya veya kullarına doğrudan bildirdiği tevhid bağlamı (Tâhâ [20:14](https://lisan.digital/tr/ayet/20:14.md)) |
| Beşeri acziyet ve tevazu ikrarı | Sorumluluğu bizzat üstlenme | Peygamberlerin veya müminlerin kendi kulluklarını ve görevlerini şahsen ikrar etmeleri (el-A'râf [7:143](https://lisan.digital/tr/ayet/7:143.md)) |
| Firavuni kibir ve sahte ilahlık iddiası | İnsanın haddini aşarak mutlaklaşması | Tiranların ve kibirlenenlerin ilahlık ve üstünlük iddiasında bulunma bağlamı (en-Nâziât [79:24](https://lisan.digital/tr/ayet/79:24.md), el-Bakara [2:258](https://lisan.digital/tr/ayet/2:258.md)) |
| İdgamlı terkipte zât-ı ilahiyye ikrarı | İman ve rablik ahdi | Müminin rabbini başkalarından tefrik ederek bizzat itiraf etmesi bağlamı (el-Kehf [18:38](https://lisan.digital/tr/ayet/18:38.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Uluhiyet ve benlik meselesi | Yüce Allah'ın zâtını birinci şahısla nitelemesi, kelâm-ı nefsi ve tevhitte şirk unsurlarının dışlanması | Mutlak varlığın kendi kendini tanıtması ve sahte ilahlık iddialarının iptali |
| Fıkıh | İkrar, akit ve vasiyet hükümleri | Hukuki işlemlerde kişinin hak veya borcu doğrudan kendi nefsine nispet ederek bağlayıcılık kurması | Hukuki irade beyanının bizzat süjeye tahsis edilmesi ve şahsiliğin teyidi |
| Tefsir | Kur'an'daki ilahi ve beşeri hitaplar | Ayetlerdeki zamir geçişleri (iltifat) ve zamirin vasıl veya vakıf halinde elifinin okunma tarzı | Vahiydeki hitap makamının ve söz sahibinin belirlenmesi |
| Hadis | Bireysel şahitlik ve nebevî ikrar | Hz. Peygamber'in kendi konumunu, ahlakını veya sünnetini doğrudan nefsine izafe ederek bildirmesi | Risalet şahsiyetinin örnekliği ve bizzat bağlayıcı kılınması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | Mutlak fail ve kul süjesi | İlahi hitapta şirki nefyetmek, insanda ise ferdi sorumluluğu tahkim etmek | Din yalnızca mutlak varlığın beyanı ve ferdin bizzat üstlendiği iman ile tahakkuk eder | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji | Bilen özne (süje) | Bilgi edinme sürecinde idrak ve gözlem merkezini tayin etmek | Bilginin inşa edilebilmesi için önce kendini ve nesnesini ayırt eden bir benlik gerekir | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve otorite | Karar ve hüküm makamı | Otoritenin şahsileşmesi veya meşru iradenin beyan edilmesi | Firavun modelinde tahakküm aracı, meşru düzende ise hesap verebilir liderlik merkezidir | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve zimmet | Hukuki iktisadi şahıs | Borçlanma, tasarruf ve mülkiyet hakkını bireysel zimmete bağlamak | Ekonomik faaliyetlerin borç ve hak üretebilmesi için bağımsız bir tasarruf ehliyeti şarttır | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Koordinat sisteminin başlangıç noktası (orijin) | Çok boyutlu bir uzayda tüm vektörlerin ve mesafelerin kendisine nispetle tanımlandığı sıfır noktası gibi, konuşma uzayında da tüm zamirler ve nesneler konuşan benliğe göre konumlanır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki kişilik ve ahlaki fail | Bireyin eylemlerinin yasal ve vicdani sonuçlarını doğrudan yüklenen, imputasyon (hesap sorulabilirlik) kabiliyetine sahip temel süje | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Söz konusu lafzı salt kibir, bencil dürtü veya modern psikolojideki narsistik ego ile eşitleyerek ontolojik değerini yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu zamir hem Cenâb-ı Hakk'ın mutlak tevhidini beyan ettiği en yüce vahiy makamı hem de peygamberlerin ve kulların adanmışlık ve sorumluluk ikrarıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zamirin geçtiği her yerde olumsuz bir bencillik aramak, ilahi hitabın rububiyet vurgusunu ve insanın fıtri irade sorumluluğunu yanlış kavramaya yol açar |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin hitap yapısında sözün kaynağını, Cenâb-ı Hakk'ın doğrudan zâtını kullarına ifşa edişini ve insanın ahlaki hesabının tekilliğini belirleyen en kurucu göstergedir. |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | Tevhidin ve rububiyetin bizzat ilan edildiği vahiy ayetlerinde, peygamberlerin tebliğ ve kulluk ikrarlarında ve zalimlerin taşkınlıklarının nakledildiği kıssalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Benlik bilincinin bizatihi günah veya kibir olduğu şeklindeki yanılgıyı düzeltir; kibrin zamirin kendisinde değil, haddi aşan sahte iddiada olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Konuşanın kendi şahsına ve bedenine doğrudan işaret ederek sözel alana girmesi.
- Soyut anlam: Varlığın kendini bilmesi, dış dünyadan tefrik ederek bağımsız bir irade ve sorumluluk süjesi kılması.
- Sistematik karşılık: Hitap ve sorumluluk sisteminde bütün önermelerin kendisine nispet edildiği temel referans ve orijin noktası.
- LaTeX modeli: $$S = \{x \mid \delta(x, O) = 1\} \implies \mathcal{A}(x)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $O$ konuşma ve bilinç uzayının orijin noktasını (konuşan benliği), $x$ mevcut varlık kümesindeki herhangi bir unsuru, $\delta$ ise seçme ve özdeşlik fonksiyonunu temsil eder. Yalnızca orijinle tam örtüşen tekil varlık ($S$) benlik hüviyeti kazanır ve bu özdeşleşme doğrudan eylem ve ahlaki sorumluluk yüklenimini ($\mathcal{A}(x)$) doğurur.

## Geçtiği ayetler (66 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%86%D8%A7/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/2:160.md) — وَأَنَا

إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَبَيَّنُوا فَأُولَئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَأَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Ancak tevbe edenler, islah edenler ve (gerçeği) söyleyenler müstesna. Ben; onların tevbelerini kabul ederim. Ve ben Tevvab, Rahim’im.

### [Bakara 2:258](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/2:258.md) — أَنَا

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَّ إِبْرَاهِيمَ فِي رَبِّهِ أَنْ آتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ إِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّيَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ قَالَ أَنَا أُحْيِي وَأُمِيتُ قَالَ إِبْرَاهِيمُ فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Allah kendisine mülk verdiği için, Rabbı hakkında İbrahim ile tartışanı görmedin mi? Hani Rabbım öldüren ve diriltendir, deyince , o; ben de diriltir ve öldürürüm, demişti. İbrahim: Allah güneşi doğudan getirir. Haydi sen de onu batıdan getir, deyince o küfreden herif, apışıp kaldı. Allah, zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Ali İmran 3:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/3:81.md) — وَأَنَا

وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ النَّبِيِّينَ لَمَا آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتَابٍ وَحِكْمَةٍ ثُمَّ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَلَتَنْصُرُنَّهُ قَالَ أَأَقْرَرْتُمْ وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذَلِكُمْ إِصْرِي قَالُوا أَقْرَرْنَا قَالَ فَاشْهَدُوا وَأَنَا مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ

Meal (IK): Hani Allah, Peygamberlerden söz almış: And olsun ki; size, kitabı, hikmeti verdim. Yanınızda olanı doğrulayıcı bir peygamber geldiğinde mutlaka o’na inanacak ve yardım edeceksiniz. İkrar edip de ahdi kabul ettiniz mi? demişti. Onlar da: İkrar ettik, demişlerdi. Allah: Şahid olsun, Ben de sizinle beraber şahidlerdenim, demişti.

### [Maide 5:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/5:28.md) — أَنَا

لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَا بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Beni öldürmek için elini bana uzatırsan; ben, seni öldürmek için elimi sana uzatmam. Muhakkak ki ben; alemlerin Rabbı olan Allah’tan korkarım.

### [En'am 6:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/6:56.md) — أَنَا

قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ قُلْ لَا أَتَّبِعُ أَهْوَاءَكُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ

Meal (IK): De ki: Allah’ı bırakıp da taptığınız başka şeylere tapmaktan men’olundum. De ki: Sizin heveslerinize asla uymam. O takdirde sapmış olurum da hidayete erenlerden olmam.

### [En'am 6:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/6:79.md) — أَنَا

إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): Doğrusu ben, gerçekten yüzümü bir muvahhid olarak gökleri ve yeri yaratana çevirdim ve ben, müşriklerden değilim.

### [En'am 6:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/6:104.md) — أَنَا

قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ عَمِيَ فَعَلَيْهَا وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ

Meal (IK): Doğrusu size, Rabbınızdan basiretler gelmiştir. Kim, onları görürse; kendi lehine, kim de körlük ederse; kendi aleyhinedir. Ve ben, sizin üzerinize bir bekçi değilim.

### [En'am 6:163](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/6:163.md) — وَأَنَا

لَا شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): O’nun hiçbir ortağı yoktur. Ben, böylece emrolundum. Ve ben, müslümanların ilki.

### [Araf 7:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/7:12.md) — أَنَا

قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نَارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ

Meal (IK): Buyurdu ki: Sana emretmişken secdeden seni alıkoyan nedir? Dedi ki: Ben ondan daha hayırlıyım; beni ateşten yarattın, onu ise çamurdan yarattın.

### [Araf 7:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/7:68.md) — وَأَنَا

أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَأَنَا لَكُمْ نَاصِحٌ أَمِينٌ

Meal (IK): Size Rabbımın vahyettiklerini bildiriyorum. Ve ben, sizin için emin bir öğütçüyüm.

### [Araf 7:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/7:143.md) — وَأَنَا

وَلَمَّا جَاءَ مُوسَى لِمِيقَاتِنَا وَكَلَّمَهُ رَبُّهُ قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ قَالَ لَنْ تَرَانِي وَلَكِنِ انْظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهُ فَسَوْفَ تَرَانِي فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَخَرَّ مُوسَى صَعِقًا فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ سُبْحَانَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Musa ta’yin ettiğimiz vakitte gelince ve Rabbı onunla konuşunca; dedi ki: Rabbım; bana, kendini göster. Sana bakayım. Buyurdu ki: Beni kat’iyyen göremezsin. Ama dağa bak; eğer o yerinde kalırsa, sen de Beni görürsün. Rabbı dağa tecelli edince; onu paramparça etti ve Musa da baygın düştü. Ayılınca dedi ki: Tenzih ederim Seni, Sana tevbe ettim ve ben, mü’minlerin ilkiyim.

### [Araf 7:188](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/7:188.md) — أَنَا

قُلْ لَا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعًا وَلَا ضَرًّا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ وَلَوْ كُنْتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لَاسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): De ki: Ben, kendime Allah’ın dilediğinden başka ne fayda verebilirim, ne de zarar. Eğer ben, gaybı bileydim; daha çok hayır yapmak isterdim. Ve bana, hiç bir fenalık da dokunmazdı. Ben, sadece iman eden bir kavme uyarıcı ve müjdeciyim.

### [Yunus 10:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/10:41.md) — وَأَنَا

وَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ لِي عَمَلِي وَلَكُمْ عَمَلُكُمْ أَنْتُمْ بَرِيئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Şayet seni yalanlarlarsa; benim yaptığım bana, sizin yaptığınız sizedir. Siz benim yaptığımdan uzaksınız, ben de sizin yaptığınızdan uzağım, de.

### [Yunus 10:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/10:90.md) — وَأَنَا

وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَجُنُودُهُ بَغْيًا وَعَدْوًا حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْغَرَقُ قَالَ آمَنْتُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا الَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُو إِسْرَائِيلَ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): İsrailoğullarına da denizi geçirdik. Firavun ve askerleri haksızlık ve düşmanlıkla ardlarına düştüler. Firavun boğulacağı anda: İsrailoğullarının iman ettiğinden başka tanrı olmadığına inandım. Artık ben de müslümanlardanım, dedi.

### [Yunus 10:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/10:108.md) — أَنَا

قُلْ يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ

Meal (IK): De ki: Ey insanlar; size Rabbınızdan hak gelmiştir. Artık kim hidayeti kabul ederse; o, ancak kendi faydası için hidayete ermiş, kim de saparsa; kendi zararına sapmış olur. Ben, sizin başınıza bir bekçi değilim.

### [Hud 11:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/11:29.md) — أَنَا

وَيَاقَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالًا إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ وَلَكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ

Meal (IK): Ey kavmim: buna karşılık olarak sizden hiç bir mal istemiyorum. Benim ücretim yalnız Allah’a aittir. İnananları da kovacak değilim. Çünkü onlar, Rabblarına kavuşacaklardır. Ne var ki ben; sizi, cahil bir kavim olarak görüyorum.

### [Hud 11:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/11:35.md) — وَأَنَا

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرَامِي وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ

Meal (IK): Yoksa: «onu kendiliğinden uydurdu» mu derler? De ki: Ben bunu uydurduysam vebali banadır. Oysa ben, sizin işlediğiniz günahlardan tamamen uzağım.

### [Hud 11:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/11:72.md) — وَأَنَا

قَالَتْ يَاوَيْلَتَا أَأَلِدُ وَأَنَا عَجُوزٌ وَهَذَا بَعْلِي شَيْخًا إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ عَجِيبٌ

Meal (IK): Vay başıma gelenler, ben mi doğuracağım? Ben kocamış biri, şu erim de bir ihtiyar iken. Doğrusu bu, şaşılacak bir şey, dedi.

### [Hud 11:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/11:86.md) — أَنَا

بَقِيَّةُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ

Meal (IK): İman ediyorsanız; Allah’ın geri bıraktığı sizin için daha hayırlıdır. Sonra ben, sizin üzerinizde bir koruyucu da değilim.

### [Yusuf 12:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/12:45.md) — أَنَا

وَقَالَ الَّذِي نَجَا مِنْهُمَا وَادَّكَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ أَنَا أُنَبِّئُكُمْ بِتَأْوِيلِهِ فَأَرْسِلُونِ

Meal (IK): O ikiden kurtulmuş olanı nice zaman sonra hatırladı da dedi ki: Ben, size onun yorumunu bildireyim. Hemen gönderin beni.

### [Yusuf 12:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/12:51.md) — أَنَا

قَالَ مَا خَطْبُكُنَّ إِذْ رَاوَدْتُنَّ يُوسُفَ عَنْ نَفْسِهِ قُلْنَ حَاشَ لِلَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِنْ سُوءٍ قَالَتِ امْرَأَةُ الْعَزِيزِ الْآنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ أَنَا رَاوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ وَإِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Yusuf’tan kam almak istediğiniz zaman ne halde idiniz? Onlar dediler ki: Haşa, Allah için biz onun bir kötülüğünü görmedik. Aziz’in karısı da şöyle dedi: Şimdi hak ortaya çıktı. Onu kendime ben ram etmek istedim. Ve o, gerçekten sadıklardandır.

### [Yusuf 12:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/12:59.md) — وَأَنَا

وَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ قَالَ ائْتُونِي بِأَخٍ لَكُمْ مِنْ أَبِيكُمْ أَلَا تَرَوْنَ أَنِّي أُوفِي الْكَيْلَ وَأَنَا خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ

Meal (IK): Onların yüklerini hazırlatınca dedi ki: Bana baba bir kardeşinizi getirin. Görmüyormusunuz ki ben, ölçüyü tam ölçüyorum ve ben, konukseverlerin en iyisiyim.

### [Yusuf 12:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/12:69.md) — أَنَا

وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ قَالَ إِنِّي أَنَا أَخُوكَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Yusuf’un yanına girince; o, kardeşini yanına aldı ve: Ben senin kardeşinim, onların yapmış olduklarına artık üzülme, dedi.

### [Yusuf 12:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/12:72.md) — وَأَنَا

قَالُوا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ وَلِمَنْ جَاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِيرٍ وَأَنَا بِهِ زَعِيمٌ

Meal (IK): Dediler ki: Hükümdarın su kabını kaybettik, onu getirene de bir deve yükü var. Ben de buna kefilim.

### [Yusuf 12:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/12:90.md) — أَنَا

قَالُوا أَئِنَّكَ لَأَنْتَ يُوسُفُ قَالَ أَنَا يُوسُفُ وَهَذَا أَخِي قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Yoksa sen gerçekten Yusuf musun? O da dedi ki: Ben, Yusuf’um, bu da kardeşim. Doğrusu Allah, size lutfetti. Çünkü kim sakınır ve sabrederse; muhakkak ki Allah, ihsan edenlerin ecrini zayi etmez.

### [Yusuf 12:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/12:108.md) — أَنَا

قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): De ki: Benim yolum işte budur. Allah’a basiretle davet ediyorum, ben de bana uyanlar da, Allah’ı tenzih ederiz. Ben, asla müşriklerden değilim.

### [İbrahim 14:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/14:22.md) — أَنَا

وَقَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَوَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلَا تَلُومُونِي وَلُومُوا أَنْفُسَكُمْ مَا أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَمَا أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِمَا أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): İş olup bitince; şeytan dedi ki: Gerçekten Allah, size sözün doğrusunu söylemişti. Ben de size söz verdim, ama caydım. Sizi zorlayacak hiç bir gücüm de yoktu. Yalnız ben sizi çağırdım, siz de geldiniz. O halde beni kınamayın, kendinizi kınayın. Artık ben sizi kurtaramam, siz de beni kurtaramazsınız. Esasen daha önce, beni Allah’a ortak koşmanızı kabul etmemiştim. Doğrusu zalimlere elim bir azab vardır.

### [Hicr 15:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/15:49.md) — أَنَا

نَبِّئْ عِبَادِي أَنِّي أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Kullarıma bildir ki: Muhakkak Benim Ben, Gafur, Rahim olan.

### [Hicr 15:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/15:89.md) — أَنَا

وَقُلْ إِنِّي أَنَا النَّذِيرُ الْمُبِينُ

Meal (IK): De ki: Ben apaçık bir uyarıcıyım.

### [Nahl 16:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/16:2.md) — أَنَا

يُنَزِّلُ الْمَلَائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ أَنْ أَنْذِرُوا أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاتَّقُونِ

Meal (IK): O, kullarından dilediğine kendi emrinden melekleri ruh ile indirir ki; Ben’den başka tanrı yoktur, Ben’den sakının, diye uyarsınlar.

### [Kehf 18:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/18:34.md) — أَنَا

وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ فَقَالَ لِصَاحِبِهِ وَهُوَ يُحَاوِرُهُ أَنَا أَكْثَرُ مِنْكَ مَالًا وَأَعَزُّ نَفَرًا

Meal (IK): Başkaca onun meyvesi de vardı. Bu yüzden arkadaşıyla konuşurken: Ben, malca senden daha zengin, nüfuzca da senden üstünüm, derdi.

### [Kehf 18:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/18:39.md) — أَنَا

وَلَوْلَا إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ مَا شَاءَ اللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ إِنْ تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنْكَ مَالًا وَوَلَدًا

Meal (IK): Bahçene girdiğin zaman her ne kadar mal ve nüfuz bakımından beni kendinden daha az buluyorsan da; maşaallah, Allah’tan başka kuvvet yoktur, demen lazım değil miydi?

### [Kehf 18:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/18:110.md) — أَنَا

قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا

Meal (IK): De ki: Ben de ancak sizin gibi bir beşerim. Yalnız bana tanrınızın tek bir tanrı olduğu vahyediliyor. Artık kim, Rabbına kavuşmayı arzu ediyorsa salih bir amel işlesin. Ve Rabbına ibadette hiç kimseyi ortak koşmasın.

### [Meryem 19:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/19:19.md) — أَنَا

قَالَ إِنَّمَا أَنَا رَسُولُ رَبِّكِ لِأَهَبَ لَكِ غُلَامًا زَكِيًّا

Meal (IK): O da: Ben, Rabbının sana tertemiz bir oğul vermek için gönderdiği bir elçiden başka bir şey değilim, dedi.

### [Taha 20:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/20:12.md) — أَنَا

إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى

Meal (IK): Şüphesiz ki senin Rabbın Benim, Ben. Pabuçlarını çıkar. Zira sen mukaddes vadide, Tuva’dasın.

### [Taha 20:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/20:13.md) — وَأَنَا

وَأَنَا اخْتَرْتُكَ فَاسْتَمِعْ لِمَا يُوحَى

Meal (IK): Ve ben; seni seçtim. Öyleyse vahyolunanı dinle.

### [Taha 20:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/20:14.md) — أَنَا

إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي

Meal (IK): Şüphesiz ki Ben; Allah’ım. Benden başka hiç bir ilah yoktur. Öyleyse Bana ibadet et ve Beni anmak için namaz kıl.

### [Enbiya 21:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/21:25.md) — أَنَا

وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ

Meal (IK): Senden önce gönderdiğimiz her peygambere mutlaka: Ben’den başka tanrı yoktur. Bana kulluk edin, diye vahyetmişizdir.

### [Enbiya 21:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/21:56.md) — وَأَنَا

قَالَ بَلْ رَبُّكُمْ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ الَّذِي فَطَرَهُنَّ وَأَنَا عَلَى ذَلِكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ

Meal (IK): O da dedi ki: Hayır, Rabbınız göklerin ve yerin Rabbıdır ki onları, O yaratmıştır. Ve ben bunlara şahidlik edenlerdenim.

### [Enbiya 21:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/21:92.md) — وَأَنَا

إِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاعْبُدُونِ

Meal (IK): Gerçekten şu sizin ümmetiniz, bir tek ümmettir. Ve Ben de Rabbınızım, artık yalnız Bana ibadet edin.

### [Hac 22:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/22:49.md) — أَنَا

قُلْ يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا أَنَا لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): De ki: Ey insanlar; ben sizin için ancak apaçık bir uyarıcıyım.

### [Müminun 23:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/23:52.md) — وَأَنَا

وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ

Meal (IK): Şüphesiz bu; bir tek ümmet olarak sizin ümmetinizdir. Ben de sizin Rabb’ ınızım. Ben’den korkun.

### [Şuara 26:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/26:20.md) — وَأَنَا

قَالَ فَعَلْتُهَا إِذًا وَأَنَا مِنَ الضَّالِّينَ

Meal (IK): Dedi ki: Ben, onu yaptım, ama o zaman şaşkınlardandım.

### [Şuara 26:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/26:114.md) — أَنَا

وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Ve ben, inananları kovacak değilim.

### [Şuara 26:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/26:115.md) — أَنَا

إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Ben, ancak apaçık bir uyarıcıyım.

### [Neml 27:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/27:9.md) — أَنَا

يَامُوسَى إِنَّهُ أَنَا اللَّهُ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Ey Musa; gerçek şu ki, Ben Hakim ve Aziz olan Allah’ım.

### [Neml 27:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/27:39.md) — أَنَا

قَالَ عِفْرِيتٌ مِنَ الْجِنِّ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ تَقُومَ مِنْ مَقَامِكَ وَإِنِّي عَلَيْهِ لَقَوِيٌّ أَمِينٌ

Meal (IK): Cinnlerden bir ifrit dedi ki: Sen; yerinden kalkmadan, onu sana getiririm, eminim ki buna gücüm yeter.

### [Neml 27:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/27:40.md) — أَنَا

قَالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ قَالَ هَذَا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَنْ شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ

Meal (IK): Nezdinde kitabdan bir bilgi bulunan da dedi ki: Gözünü açıp kapamadan ben, onu sana getiririm. Süleyman tahtı yanına yerleşivermiş görünce dedi ki: Bu, Rabbımın lutfundandır. Şükür mü yoksa küfür mü edeceğim diye beni sınamak içindir. Kim şükrederse; ancak kendisi için şükretmiş olur. Kim de küfrederse; muhakkak ki Rabbım; Gani’dir, Kerim’dir.

### [Neml 27:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/27:92.md) — أَنَا

وَأَنْ أَتْلُوَ الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمَا أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِينَ

Meal (IK): Ve Kur’an okumakla da. Kim hidayete ererse; yalnız kendisi için ermiş olur. Kim de sapıtırsa; de ki: Ben, sadece uyaranlardanım.

### [Kasas 28:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/28:30.md) — أَنَا

فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِيَ مِنْ شَاطِئِ الْوَادِ الْأَيْمَنِ فِي الْبُقْعَةِ الْمُبَارَكَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ أَنْ يَامُوسَى إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Oraya geldiğinde, feyizli yerdeki vadinin sağ yanındaki ağaçtan: Ey Musa; şüphesiz Ben, alemlerin Rabbı olan Allah’ım.

### [Ankebut 29:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/29:50.md) — أَنَا

وَقَالُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآيَاتُ عِنْدَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Rabbından ona ayetler indirilmeli değil miydi? dediler. De ki: O ayetler, ancak Allah’ın nezdindedir. Ben, sadece apaçık bir uyarıcıyım.

### [Sad 38:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/38:65.md) — أَنَا

قُلْ إِنَّمَا أَنَا مُنْذِرٌ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ

Meal (IK): De ki: Ben, sadece bir uyarıcıyım. Vahid, Kahhar olan Allah’tan başka hiç bir ilah yoktur.

### [Sad 38:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/38:70.md) — أَنَا

إِنْ يُوحَى إِلَيَّ إِلَّا أَنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Bana, sadece vahyolunur. Ben, ancak apaçık bir uyarıcıyım.

### [Sad 38:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/38:76.md) — أَنَا

قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نَارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ

Meal (IK): Dedi ki: Ben ondan daha hayırlıyım. Beni ateşten yarattın, onu çamurdan yarattın.

### [Sad 38:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/38:86.md) — أَنَا

قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ

Meal (IK): De ki: Ben, buna karşı sizden bir ücret istemiyorum ve ben, kendiliğimden bir şey iddia edenlerden de değilim.

### [Mü'min 40:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/40:42.md) — وَأَنَا

تَدْعُونَنِي لِأَكْفُرَ بِاللَّهِ وَأُشْرِكَ بِهِ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَأَنَا أَدْعُوكُمْ إِلَى الْعَزِيزِ الْغَفَّارِ

Meal (IK): Siz, beni; Allah’a küfretmem, hiç tanımadığım nesneleri O’na ortak tutmam için çağırıyorsunuz. Ben ise, sizi Aziz ve Gaffar’a çağırıyorum.

### [Fussilet 41:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/41:6.md) — أَنَا

قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَاسْتَقِيمُوا إِلَيْهِ وَاسْتَغْفِرُوهُ وَوَيْلٌ لِلْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): De ki: Ben de ancak sizin gibi bir beşerim. Yalnız bana tanrınızın tek bir tanrı olduğu vahyediliyor. Artık O’na yönelin ve O’ndan mağfiret dileyin. Müşriklerin vay haline.

### [Zuhruf 43:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/43:52.md) — أَنَا

أَمْ أَنَا خَيْرٌ مِنْ هَذَا الَّذِي هُوَ مَهِينٌ وَلَا يَكَادُ يُبِينُ

Meal (IK): Ben, açıkça söyleyemeyecek derecede zavallı olan şu adamdan daha hayırlı değil miyim?

### [Zuhruf 43:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/43:81.md) — فَأَنَا

قُلْ إِنْ كَانَ لِلرَّحْمَنِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّلُ الْعَابِدِينَ

Meal (IK): De ki: Eğer Rahman’ın çocuğu olsaydı; o takdirde ben, kulluk edenlerin ilkiydim.

### [Ahkaf 46:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/46:9.md) — أَنَا

قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلَا بِكُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): De ki: Ben, peygamberlerden bir ilk değilim. Bana ve size ne yapılacağını da bilmem. Ben, sadece bana vahyolunana uyarım. Ve ben, ancak apaçık bir uyarıcıyım.

### [Kaf 50:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/50:29.md) — أَنَا

مَا يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ وَمَا أَنَا بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ

Meal (IK): Benim katımda söz değiştirilmez. Ve Ben, kullara asla zulmedici değilim.

### [Mücadele 58:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/58:21.md) — أَنَا

كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ

Meal (IK): Allah: Andolsun ki Ben ve Peygamberlerim elbette galip geleceğiz, diye yazmıştır. Muhakkak ki Allah; Kavi’dir, Aziz’dir.

### [Mümtehine 60:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/60:1.md) — وَأَنَا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءَكُمْ مِنَ الْحَقِّ يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَإِيَّاكُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ إِنْ كُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَادًا فِي سَبِيلِي وَابْتِغَاءَ مَرْضَاتِي تُسِرُّونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنْتُمْ وَمَنْ يَفْعَلْهُ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): Ey iman edenler; benim de düşmanım, sizin de düşmanınız olanları dost edinmeyin. Onlar, size gelen gerçeği inkar etmişken onlara sevgi gösteriyorsunuz. Halbuki onlar; Rabbınız olan Allah’a inandığınızdan dolayı sizi ve peygamberi yurdunuzdan çıkarıyorlar. Eğer siz, benim yolumda savaşmak ve hoşnudluğumu kazanmak için çıkmışsanız; onlara nasıl sevgi gösterirsiniz? Oysa Ben, sizin gizlediğinizi de, açığa vurduğunuzu da bilirim. İçinizden kim bunu yaparsa; şüphesiz ki doğru yoldan sapmış olur.

### [Mülk 67:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/67:26.md) — أَنَا

قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): De ki: Bilgi; ancak Allah katındadır. Ve ben sadece apaçık bir uyarıcıyım.

### [Naziat 79:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/79:24.md) — أَنَا

فَقَالَ أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلَى

Meal (IK): Ve sizin en yüce Rabbınız benim, dedi.

### [Kafirun 109:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/ayet/109:4.md) — أَنَا

وَلَا أَنَا عَابِدٌ مَا عَبَدْتُمْ

Meal (IK): Ben de sizin taptıklarınıza, tapacak değilim.

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللفيف من النون
ن ا أ، ن ي أ، ن أ ي، ن و ي، ن أ ن أ، ن و ن، أ ن ن، أ ن ا، و ن ي، و ن ن، و أ ن، أ و ن، أ ي ن مستعملات
ناء:
النَّوْءُ، مهموز: من أَنواء النّجوم، وذلك إذا سقط نجم بالغداة فغاب مع طُلُوع الفَجْر، وطلع في حياله نجمٌ في تلك السّاعة على رأس أربعة عشر منزلا من منازل القمر سُمِّي بذلك السُّقوط والطُّلُوع نوءاً من أنواء المَطَر والحرّ والبَرْد، وذلك من قولك: ناء ينوء.. والشّيء إذا مال إلى السُّقوط تقول: ناء ينوء نَوْءاً بوزن ناع، وإذا نهض في تَثاقُلٍ يقال: ناء ينوء به نَوْءاً إذا أطاقه، قال في وصف الرّأل:
يَنُؤْنَ ولم يُكْسَيْنَ إِلاّ مـنـازعـاً		من الرّيش تنواء الفِصال الهزائل
ويَنُوءُ الحِمْلُ الثَّقيل بالبعير، أي: يميل، أي: يثقله.
والمرأة تنوء بها عجيزتها تَنْواء.
وقوله تعالى: "ما إنّ مَفاتِحَهُ لتنوء بالعُصْبة أولي القوّة"، أي: بأربعين رجلاً، تكاد تعجز بحمله، والمِفْتَحُ: الكنز، والمفتاح: الذي يُفْتَح به الباب.
نيأ:
والنَّيءُ: مصدر للشّيء النَّيِّىء، وهو الذي لم يَنْضَج، مهموز. وفعله الصّحيح من تأليف حروفه: ناء ينيء نيئاً، وهو نَيِّىءٌ، وأنأتُ اللّحم إناءةً إذا لم تنضجه، ولكنّ العرب إذا أرادت أن تَسْتعملَ الهاءَ في هذا المعنى قالت: أنهأتُ اللّحم إنهاءً، وهذا مَشْتَقٌّ من قولهم: لحمٌ نَهيءٌ، وكلّ شيء لم يَنْضَجْ فهو نهيء، حتّى الثّمار وغيرها.. نَهُؤَ يَنْهُؤُ نهاءةً.
نأي:
النّأيُ: البُعْدُ.. نَأَى ينأى نأياً... وأنأيته إنئاءً، إذا أبعدته، والاسم: المصدر، النّأي.
والنُّؤي: حُفْرةٌ تُحْفَرُ حولَ الخِباء، وقد انتأت المرأة نُؤْياً حول بيتها، والجميعُ: النُّؤَى، على فُعَل. والمُنْتأَى: مَوْضِعُهُ، قال:
حَسَرَتْ عنه الرِّياحُ فأبدت		مُنْتأً كالقَرْوِ رَهْنَ انثـلامِ
ونأيتُ الدّمعَ عن عيني بإِصْبَعي نأياً، قال:
إذا ما التقينا سال من عَبَراتنا		شآبيبُ يُنْآَى سَيْلُها بالأصابعِ
والانتياء: الافتعال من النّأي، قال:
فإِنّك كاللّيلِ الّذي هو مُـدرِكـي		وإنْ خِلْتُ أنّ المنتأَى عنك واسع
والعرب تقول: نأى فلانٌ يَنْأَى، إذا بَعُد، وناء عنّي بوزن ناع على القلب، قال:
إذا رآك غنيا لان جانِـبُـهُ		وإن رآك فقيراً ناء واغتربا
والمُناوأةُ: المُناهَضةُ، وناوأنا العدوّ: ناهضناه.
نوي:
النَّوَى: التَّحَوُّل من دارٍ إلى دارٍ أُخْرى، كما كانوا ينتوون مَنزِلاً بَعْدَ مَنْزِلٍ. والفِعْل: الانتواء والمصدر: النّيّة والنَّوى، قال:
..............		عَدَتْه نِيّةٌ عنها قذوف
وقال الطّرمّاح:
آذَنَ النّـاوى بـبَـيْنُـونةٍ		ظَلْتُ منها كصريعِ المُدامِ
النّاوي: الذي أزمع على التّحوّل.
والعربُ تُؤَنِّثُ النَّوَى، قال:
فما للنَّوَى لا بارك اللَّه في النَّوى		وهَمٌّ لنا منها كهَمِّ المُـراهـنِ

وتقول في الشِّعْر: نَوَى القوم، أي: انْتَوَوا.
والنَّوى: نَوَى التَّمْر وأشباهه من كلّ شيء، والجميع: النَّوَى، والواحدةُ: نواةٌ.
وقد نَوَّتْ وأَنْوتِ البُسرةُ، إذا انعقدتْ نَواتها، وثلاثُ نَوَيات.
قال أبو ليلى: أكل الرّجل التَّمْر ونَوَى، أي: رمى بنواته وأنشد: ويأكلُ التَّمْرَ ولا يَنْوي النَّوَى والنِّيّة: ما ينوي الإنسان بقلبه من خَيْرٍ أو شرٍّ..
والنَّوَى والنَّيّةُ: واحد، وهي: النِّية، مخففة، ومعناها: القصد. والنَّوى: الوجه الذي يقصده.
ونَوَتِ النّاقة تَنْوي نَيّاً، إذا كَثُر نِيُّها، قال أبو الدُّقَيْش: النَّيُّ: الفِعْل، والنِّيُّ: الاسم، وهو الشّحم السّمين... والنِّيُّ: اللَّحْم....
والنِّيُّ: ذو النَّيّ، قال أبو ذؤيب:
قَصَرَ الصَّبوحَ لها فَشَرَّجَ لَحْمَها		بالنَّيّ فهي تَثُوخُ فيها الإصْبَـعُ
وقال في نوت النّاقة:
عَرْفاء قد رفع المرار سَنامَها		فنَوَتْ وأَرْدَفَ نابَها بسَـديسِ
أي: أَسْدَسَتْ وبزلت، أراد أن يقول: أردف سديسَها بِنابٍ فقلب.
وناقةٌ ناوية: كثيرةُ النِّيّ.
والنَّوَى: مَخْفِضُ الجارية، وهو ما يَبْقَى من البَظْر إذا قُطِعَ المُتْكُ.. وقالت بَعْضُهنّ: ما ترك النَّخْجُ لنا من نَوَى، والنَّخْجُ: النِّكاح.
نأنأ:
النّأنأةُ: الضَّعْفُ والعَجْز في الأَمْر، قال:
لَعَمْرُك ما سعدٌ بـخُـلَّةِ آثِـمٍ		ولا نَأْنأٍ عند الحِفاظ ولا حَصِرْ
وقال أبو بكر: طُوبَى لمن مات في نأنأة الإسلام، أي: بَدْء الإسلام.
وتقول من نأنأة العَجْز: رجل نَأْنَأٌ ونأناءٌ، وَنْأْنَأَ هو نأنأةً، والنِّساء نَأْنَأْنَ، فإِذا أمرتهنّ قلت: نأنِئْنَ.. وتنأنأت أنا، إذا ضَعُفْتُ.
ونأنأتُ الرّجلَ: نَهْنَهْتُهُ عما يريد وكَفَفْتُه.
نون:
النُّونُ: حرفٌ فيه نونان بينهما واو، وهي مدّة، ولو قيل في الشعر: نن كان صوابا.
والنّون: الحوت، والجميع: النِّينانُ، وذو النّون: يونس عليه السّلام.
والنّون: شفرةُ السَّيْف، ويقال: الذي في كلا صَفْحَتَيْهِ شطبة، قال: وذو النّونين قصّال مِقَطُّ والنّونانِ: الجَلَمان.
ونينوى: المدينة التي أُرْسِلَ إليها يونس.
أن:
أنْ، خفيفة: نصف اسم وتمامه بفِعْل، كقولك: أُحِبُّ أن ألقاك، أي: أحبّ لِقاءَكَ، فصار أن وألقاك في الميزان اسماً واحداً.
وإنْ، خفيفة: حرف مَجازاةٍ في الشَّرط.. وجحود بمنزلة ما، كقولك: إنْ لَقيتُ ذاك، أي: ما لقيت.
وإنّ وأنّ ثقيلة، مكسورة الألف ومفتوحة الألف، وهي تنصب الأسماء، فإِذا كانت مبتدأ ليس قبلها شيء يعتمد عليه، أو كانت مستأنفة بعد كلام قد تمّ ومضى، فأتيتَ بها لأمرٍ يعتمدُ عليها كسرتَ الألف، وفيما سوى ذلك تَنْصِبُ أَلِفَها.
وإذا وقعتْ على الأَسْماء والصّفات فهي مشدّدة، وإذا وقعت على اسمٍ أو فعلٍ لا يتمكّن في صِفةٍ، أو تَصريفٍ فخفّفْها، تقول: بلغني أن قد كان كذا يخفّف مِنْ أَجْلِ كان لأنّها فِعْل، ولولا قد لم يَحْسُنْ على حالٍ مع الفعل حتّى تعتمد على ما، أو على الهاء في قولك: إِنّما كان زيد غائباً.. ل كذلك بلغني أنّه كان كذا فشدّدها إذا اعتمدت على اسم.
ومن ذلك: قولك: إنْ ربّ رجلٍ: فإِذا اعتمدت قلت: إنّه ربّ رجلٍ ونحو ذلك، وهي في الصّفاتِ مشدّدة، فيكون اعتمادُها على ما بعدَ الصّفات، إنّ لك، وإنّ فيها، وإن بك وأشباهها.
وللعَرَب في إنّ لغتان: التّخفيف والتّثقيل، فأمّا من خفّف فإِنّه يَرْفَعُ بها، إلاّ أنّ ناساً من أهل الحجاز يُخَفِّفونَ، وينصبون على توهّم الثقيلة، وقُرِىءَ: "وإنْ كلاّ لما ليُوَفينَّهم" خفّفوا ونصبوا كلاًّ.
وأمّا إنّ هذان لساحران فَمَنْ خفّف فهو بلغة الذين يخفِّفون ويرفعون، فذلك وَجْهٌ، ومنهم مَنْ يجعل اللاّم في موضع إلاّ، ويجعل إنْ جَحْداً، على تفسير: ما هذان إلاّ ساحرانِ، وقال الشّاعر:
أَمْسَى أبانُ ذليلاً بَعْدَ عزّتـه		وإن أبانُ لَمِنْ أَعْلاجِ سُوراءِ

ويقال: تكون إنّ في مَوْضع أَجَلْ فيكسِرونَ ويثقلون، فإِذا وقفوا في هذا المعنى قالوا: إنّهْ.. تكون الهاء صلةً في الوقوف، وتَسْقط الهاء إذا صرفوا... وبلغنا عن عبدِ اللَّه بنِ الزُّبَيْر أن أعرابيّاً أتاه فسأله فحرمه، فقال: لعن اللَّه ناقةً حملتني إليك، فقال ابنُ الزُّبير: إنّ وراكِبَها، أي: أَجَلْ.
فأمّا تميم فإِنّهم يَجْعلونَ ألِفَ كلّ أنّ وأَنْ، منصوبة، من المُثَقَّل والمُخَفَّف: عيناً، كقولك: أريد عَنْ أُكَلِّمك، وبلغني عنّك مقيم.
وأنّ الرّجل يَئنُّ: من الأنين، قال:
تَشْكو الخِشاشَ ومَجْرَى النِّسعتَيْنِ كما		أَنَّ المَرِيضُ إلى عُوّاده، الوَصِـبُ
ورَجُلٌ أُنَنةٌ: كثير الكَلامِ والبثِ والشَّكْوَى، وهو البليغُ القَوّالةُ، والجميع، الأُنَن، ولا يشتق منه فِعْلٌ.
ومن الأنين يُقالُ: أَنَّ يَئِنُّ أنيناً، وأنّاً وأنّةً، وإذا أمرت قلت: اينَنْ لأن الهمزتين إذا التقتا فسكنتِ الأخيرة اجتمعوا على تليينها.
ويقال للمرأة: إنّي، كما يُقالُ للرَّجُلِ: اقْرِرْ، وللمرأة قرّي.
وإنّما يُقاس حرف التّضعيف على الحَرَكةِ والسُّكون بالأمثلة من الفِعْل فحيثما سكنت لام الفعل فأَظْهِرْ حرفي التَّضْعيف على ميزان ما كان في مثاله، نحو قولك للرّجل في الأمر: افْعَلْ مجزومة اللاّم، فتقول في باب التَّضْعيف: اغضضْ واقررْ وامْدُدْ، فإِذا تَحَرّكتْ لام الفعل فمثال ذلك من التّضعيف مُدْغم الحرفين، يقال للمرأة: افّعَلِي فتحرّكَتِ اللاّم قلت: غُضِّي وقَرّي وإنّي وجِدِّي فهذا قياس المجزوم كلّه في باب التّضعيف، لذلك قلت: اينَنْ.
أنا:
أَنَّى، معناها: كيف? ومن أين?.. أنّى شئت: كيف شئت? ومن أين شئت? قال الكميت:
أنّى ومن أين آبك الطَّرَبُ
وقوله جلّ وعزّ: "أنّى لك هذا". أي: من أينَ لكِ هذا? وقوله جلّ وعزّ: "أَنَّى يكون له الملكُ علينا"، أي: كيف يكون?، وقال:
ومُطْعَمُ الغُنْمِ يوم الغُنْمِ مُطْعَمُهُ		أَنَّى توجّه والمَحْرومُ مَحْرومُ
أي: أينما توجّه، وكيفما توجّه.
أنا، فيها لغتان، حذفُ الأَلِفِ وإثباتُه، وأَحْسنُ ذلك أَنْ نُثْبِتَها في الوقوفِ، وإذا مضيت عليها قلت: أَنَ فعلت. وإذا وقفتَ قلتَ: أَنَهْ، وإِن شئتَ: أنا وحذفُها أَحْسَنُ.
وقوله تعالى: "لكنّا هو اللَّهُ ربّي" معناه: لكنّ أنا، فحُذفتٍ الهمزةُ وحذفت إحدى نوني لكنّ فالْتَقَتْ نونان فأدغمتها في صاحبتها.
والإنْيُ والإنَى، مقصور: ساعة من ساعات اللّيل، والجميع: آناء، وكلّ إنْيٍ ساعة.
والإنَى، مقصور أيضاً: الإدراك والبلوغ، وإنَى الشّيء بلوغه وإدراكُهُ، فتقول: انتظرنا إنَى الطّعام، أي: إدراكه، وقوله تعالى: "غير ناظرينَ إناهُ"، أي: غير منتظرين نُضْجه وبلوغه.
وقوله تعالى: "وحميم آن"، أي: قد انتهى حرّه، والفِعْل: أَنَى ياني أنىً.
وقوله تعالى: "من عينٍ آنية"، أي: سُخْنة. وقال العبّاس بن مرداس:
فجئنا مع المهديّ مكّةَ عُنْـوةً		بأَسْيافنا والنَّقْعُ كابٍ وساطـعُ
علانيةً والخيلُ يَغْشَى مُتُونَهـا		حميمٌ وآنٍ من دم الجَوْف ناقعُ
والإيناء، ممدود: قد يكون بمعنى الإبطاء.. آنيت الشّيء، أي: أخَّرته، وتقول للمُبطِىء: آنيت وآذيت.
وأَنَى الشَّيْءُ يأني أُنِيّاً إذا تأخر عن وقته، ومنه قوله: والزّاد لا آنٍ ولا قَفارُ أي: لا بطيء، ولا جَشِبٌ غير مأدوم.
وتقول: ما أَنَى لك، وألم يأنِ لك، أي ألم يَحِن لك? والأَنَى: من الأناة والتّؤدة، قال العجّاج: طال الأَنَى وزايل الحقُّ الأَشَرْ وقال:
أناةً وحلماً وانتظاراً بـهـم غـداً		فما أنا بالواني ولا الضَّرِعِ الغَمْرِ
ويقال: إنّه لَذُو أَناةٍ، إذا كان لا يَعْجَلُ في الأُمور، أي: تأنّى، فهو آنٍ، أي متأنٍّ، قال:
الرّفق يُمْنٌ والأناة سعـادةٌ		فتأنَّ في رِفْقٍ تُلاقِ نجاحا
والأناة: الحلم، والفِعْل: أَنِيَ، وتأنَّى، واسْتَأْنَى، أي: تَثَبَّتَ، قال: وتأنّ إنّك غير صاغِرْ ويقال للمتمكِّث في الأمر: المتأنّي.
وفي الحديث: آذيت وآنيت، أي: أخّرت المجيء وأبطأت، وقال الحطيئة:
وآنيت العَشاءَ إلى سُـهَـيْلٍ		أو الشِّعرَى فطال بيَ الأَناءُ
واستأنيت فلاناً، أي: لم أُعْجِلْهُ.. ويقال: استانِ في أمرك، أي: لا تعجل، قال:
استأنِ تَظْفَرْ في أمورِكَ كُلِّهـا		وإذا عزمت على الهوى فَتَوَكَّلِ
واستأنيت في الطعام، أي: انتظرت إدراكه.
ويقال للمرأة المباركة الحليمة المواتية: أناة، والجميع: الأنوات. قال أهل الكوفة: إنّما هي من الوَنَى وهو الضّعف، ولكنّهم همزوا الواو.
والإناء، ممدود: واحد الآنية، والأواني: جمع الجمع.. جُمِعَ فِعال على أفعلة، ثمّ جُمِعَ أفعلة على أفاعل.
وني:
الوَنَى: الفترةُ في العَمَل، ومنه: التّواني، يقال: وَنَى يَني وَنْياً فهو وانٍ. قال العجّاج: فما وَنَى محمّدٌ مُذّ أن غَفَرْ له الإلهُ ما مَضَى وما غَبَرْ أن أَظْهَرَ الدّينَ به حتّى ظَهَرْ والعَرَبُ تقول: لايَني فلانٌ يَفْعَلُ كذا، أي: لا يزال، قال:
فما يَنُونَ إذا طافوا بحجّهم		يُهَتِّكُون لبَيْتِ اللَّهِ أستارا
وناقةٌ وانية، أي: طليح. والفِعْل: وَنَتْ وَنْياً، لا يُقالُ إلاّ هكذا، قال:
ووانيةٍ زَجَرْتُ على وَناها		قريح الدّفّتَيْنِ من البِطانِ
ونن:
الوَنُّ: الصّنْجُ الذي يضرب بالأصابيع، وهو: الوَنَجُ، ويُقال: هو مُشْتَقٌ من كلام العَجَمِ.
وأن:
الوَأْنةُ: المقتدر الخَلْق، الرّجل والمرأة فيه سواء.
أون:
الأَوْنان: جانبا الخُرْج، يقال: خُرْجٌ ذو أَوْنَيْنِ.. والأَوْنان: العِدلان، والأوانان أيضا.
ويُقالُ للأتان إذا أقربت وعَظُم بَطْنُها: قد أوّنت تأوبناً.
وإذا أَكَلْتَ وشَرِبْتَ وانتفختْ خاصرتاك فقد أوّنت تأوينا، قال: سرّاً وقد أَوَّنَ تأوينَ العُقُقْ العُقُقُ: التي استبان حملها، ونبتتِ العَقيقةُ على وَلَدها في بَطْنها.
والأوان: الحين والزّمان، تقول: جاء أوان البرد، قال العجّاج: هذا أوان الجِدِّ إذْ جدّ عُمَرْ وجمعُ الأَوان: آوِنة.
والآنُ: بمنزلة السّاعة إلاّ أنّ السّاعة جزءٌ مؤقّت من أَجْزاء اللَّيْل والنّهار.
وأما الآنَ فإِنّه يلزم السّاعة التي يكون فيها الكلام والأمور ريثما يبتدىء ويسكت. والعَرَبُ تنصبه في الجرّ والنّصب والرّفع، لأنّه لا يتمكّن في التَّصْريف، فلا يُثَنَّى ولا يثلّث ولا يصغّر، ولا يصرف ولا يضاف إليه شيء.
أين:
أين: وقت من الأمكنة، تقول: أين فلانٌ? فيكون منتصباً في الحالاتِ كُلِّها.
وأمّا الأَيْنُ من الإعياء فإِنه يصرف، وهو يجري مجرى الكلام في كلّ شيء.. والعَرَبُ لا تشتقّ منه فِعْلاً إلاّ في الشّعر، فقالوا: آن يئينُ أيناً.
والإوانُ: شبه أَزَجٍ غير مشدودِ الوَجْه، والإيوانُ: لغةٌ فيه، قال: إيوان كِسْرَى ذي القِرَى والرّيحانْ وجماعة الإوان: أُوُنٌ. وجماعة الإيوان: أواوين وإيوانات.
تَمّ باب اللّفيف من النّون، وبه تمّ باب النّون ولا رباعيّ ولاخماسيّ له

##### Türkçe

لفif babı: **النون**’dan

ن ا أ، ن ي أ، ن أ ي، ن و ي، ن أ ن أ، ن و ن، أ ن ن، أ ن ا، و ن ي، و ن ن، و أ ن، أ و ن، أ ي ن: kullanılanlar

**ناء**:
**النَّوْءُ**, hemzeli: yıldızların **أَنواء**’ından; bu, sabahleyin bir yıldız düştüğü zaman, fecrin doğuşuyla birlikte kaybolup, o saatte onun karşısında ayın menzillerinden on dört menzil başında bir yıldız doğduğu vakittir; bu düşüş ve doğuşa, yağmurun, sıcağın ve soğuğun **نوء**’u diye ad verildi; bu, senin “**ناء ينوء**” sözündendir.. ve şey, düşmeye meylettiği zaman “**ناء ينوء نَوْءاً**” (ağırlıkça **ناع** vezninde) dersin; ve ağır ağır kalktığı zaman “**ناء ينوء به نَوْءاً**” denir, onu taşıyabildiği zaman; **الرّأل**’i vasfederken dedi ki:
يَنُؤْنَ ولم يُكْسَيْنَ إِلاّ مـنـازعـاً		من الرّيش تنواء الفِصال الهزائل
Ve ağır yük deve ile **يَنُوءُ**, yani: meyleder, yani: onu ağırlaştırır.
Ve kadın, kalçası ile **تَنْواء** olarak (ağırlaşır).
Ve Yüce’nin sözü: “ما إنّ مَفاتِحَهُ لتنوء بالعُصْبة أولي القوّة”, yani: kırk adam ile; onu taşımaktan âdeta aciz kalır; **المِفْتَحُ**: hazine; **المفتاح**: kapının onunla açıldığı şey.

**نيأ**:
Ve **النَّيءُ**: **النَّيِّىء** şey için bir masdardır; o, pişmemiş olandır; hemzeli. Ve harflerinin telifinden sahih fiili: **ناء ينيء نيئاً**, ve o **نَيِّىءٌ**’dur. Ve eti pişirmediğim zaman “**أنأتُ اللّحم إناءةً**” (derim); fakat Arap, bu manada **الهاء**’yı kullanmak istediği zaman “**أنهأتُ اللّحم إنهاءً**” dedi; ve bu, onların “**لحمٌ نَهيءٌ**” sözünden türemiştir; ve pişmemiş her şey **نهيء**’dür, hatta meyveler ve başkaları.. **نَهُؤَ يَنْهُؤُ نهاءةً**.

**نأي**:
**النّأيُ**: uzaklık.. **نَأَى ينأى نأياً**... ve onu uzaklaştırdığım zaman “**وأنأيته إنئاءً**”; isim: masdar, **النّأي**.
Ve **النُّؤي**: çadırın etrafına kazılan bir çukurdur; kadın evinin etrafına **نُؤْياً** kazdı; çoğulu: **النُّؤَى**, **فُعَل** üzere. Ve **المُنْتأَى**: onun yeri; dedi ki:
حَسَرَتْ عنه الرِّياحُ فأبدت		مُنْتأً كالقَرْوِ رَهْنَ انثـلامِ
Ve gözyaşını gözümden parmağımla uzaklaştırdım: “**نأيتُ الدّمعَ عن عيني بإِصْبَعي نأياً**”, dedi ki:
إذا ما التقينا سال من عَبَراتنا		شآبيبُ يُنْآَى سَيْلُها بالأصابعِ
Ve **الانتياء**: **النّأي**’den ifti‘âldir; dedi ki:
فإِنّك كاللّيلِ الّذي هو مُـدرِكـي		وإنْ خِلْتُ أنّ المنتأَى عنك واسع
Ve Arap der ki: “**نأى فلانٌ يَنْأَى**”, uzaklaştığı zaman; ve “**ناء عنّي**” (kalb üzere) **ناع** vezninde; dedi ki:
إذا رآك غنيا لان جانِـبُـهُ		وإن رآك فقيراً ناء واغتربا
Ve **المُناوأةُ**: **المُناهَضةُ**; ve “**ناوأنا العدوّ**”: ona karşı koyduk.

**نوي**:
**النَّوَى**: bir evden başka bir eve dönüşmektir; nitekim bir menzilden sonra bir menzile **ينتوون** idiler. Fiil: **الانتواء**; masdar: **النّيّة** ve **النَّوى**; dedi ki:
..............		عَدَتْه نِيّةٌ عنها قذوف
Ve **الطّرمّاح** dedi ki:
آذَنَ النّـاوى بـبَـيْنُـونةٍ		ظَلْتُ منها كصريعِ المُدامِ
**النّاوي**: dönüşmeye azmeden kimsedir.
Ve Arap **النَّوَى**’yı müennes yapar; dedi ki:
فما للنَّوَى لا بارك اللَّه في النَّوى		وهَمٌّ لنا منها كهَمِّ المُـراهـنِ

Ve şiirde dersin: “**نَوَى القوم**”, yani: **انْتَوَوا**.
Ve **النَّوى**: hurmanın ve her şeyden benzerlerinin çekirdeğidir; çoğulu: **النَّوَى**; tekili: **نواةٌ**.
Ve **البُسرةُ**’nin çekirdeği bağlandığı zaman “**نَوَّتْ**” ve “**أَنْوتِ**” (denir); ve üç **نَوَيات**.
Ebû Leylâ dedi: adam hurma yedi ve **نَوَى**, yani: çekirdeğini attı; ve şu beyti okudu: ويأكلُ التَّمْرَ ولا يَنْوي النَّوَى Ve **النِّيّة**: insanın kalbiyle hayırdan veya şerden niyet ettiği şeydir..
Ve **النَّوَى** ile **النَّيّةُ**: birdir; o: hafifletilmiş **النِّية**’dir; manası: kasıttır. Ve **النَّوى**: kastettiği yöndür.
Ve deve, iç yağı çoğaldığı zaman “**نَوَتِ النّاقة تَنْوي نَيّاً**”; Ebû’d-Dukayş dedi: **النَّيُّ**: fiildir; **النِّيُّ**: isimdir; o, semiz yağdır... ve **النِّيُّ**: ettir....
Ve **النِّيُّ**: **النَّيّ** sahibi olandır; Ebû Züeyb dedi ki:
قَصَرَ الصَّبوحَ لها فَشَرَّجَ لَحْمَها		بالنَّيّ فهي تَثُوخُ فيها الإصْبَـعُ
Ve “**نوت النّاقة**” hakkında dedi ki:
عَرْفاء قد رفع المرار سَنامَها		فنَوَتْ وأَرْدَفَ نابَها بسَـديسِ
Yani: altıncıya girdi ve yaşlandı; “**أردف سديسَها بِنابٍ**” demek istedi de ters çevirdi.
Ve **ناقةٌ ناوية**: **النِّيّ**’si çok olan.
Ve **النَّوَى**: cariyenin alçak yeri; o, **المُتْكُ** kesildiği zaman **البَظْر**’dan kalan şeydir.. ve bazısı dedi ki: **النَّخْجُ** bize **نَوَى**’dan bir şey bırakmadı; ve **النَّخْجُ**: nikâhtır.

**نأنأ**:
**النّأنأةُ**: işte zayıflık ve acizliktir; dedi ki:
لَعَمْرُك ما سعدٌ بـخُـلَّةِ آثِـمٍ		ولا نَأْنأٍ عند الحِفاظ ولا حَصِرْ
Ve Ebû Bekr dedi: İslâmın **نأنأة**’sinde ölene **طُوبَى**; yani: İslâmın başlangıcı.
Ve acizliğin **نأنأة**’sinden dersin: adam **نَأْنَأٌ** ve **نأناءٌ**; ve o **نأنأةً** olarak **وَنْأْنَأَ**; kadınlar **نَأْنَأْنَ**; onlara emrettiğin zaman “**نأنِئْنَ**” dersin.. ve ben zayıfladığım zaman “**تنأنأتُ**”.
Ve adamı “**نأنأتُ الرّجلَ**”: onu istediğinden **نَهْنَهْتُهُ** ve onu alıkoydum.

**نون**:
**النُّونُ**: içinde iki **نون** bulunan bir harftir; aralarında **واو** vardır; o, bir uzatmadır; şiirde “**نن**” denilse doğru olurdu.
Ve **النّون**: balıktır; çoğulu: **النِّينانُ**; ve **ذو النّون**: Yunus aleyhisselâm.
Ve **النّون**: kılıcın ağzıdır; ve denir ki: iki yüzünün her birinde bir çizik olan; dedi ki: وذو النّونين قصّال مِقَطُّ Ve **النّونانِ**: iki **الجَلَمان**.

**نينوى**: Yunus’un kendisine gönderildiği şehirdir.

**أن**:
**أنْ**, hafif: yarım isimdir; tamamı fiil iledir; senin “أُحِبُّ أن ألقاك” sözün gibi; yani: seninle buluşmayı severim; böylece **أن** ve “ألقاك” terazide tek bir isim oldu.
Ve **إنْ**, hafif: şartta bir karşılık harfidir.. ve **ما** menzilesinde bir inkârdır; senin “إنْ لَقيتُ ذاك” sözün gibi; yani: onu karşılamadım.
Ve **إنّ** ve **أنّ** ağırdır; elifin kesrelisi ve elifin fethalısı; ve isimleri nasb eder; eğer kendisinden önce dayanacağı bir şey olmayan bir mübteda olursa, yahut tamamlanıp geçmiş bir sözden sonra müstakil olursa, ona dayanılacak bir iş için onu getirdiğinde elifi kesreli yaparsın; bunun dışındakinde elifi fethalı yaparsın.
Ve isimler ve sıfatlar üzerine vaki olduğu zaman şeddelidir; ve bir sıfatta yahut bir tasrifte yerleşemeyen bir isim veya fiil üzerine vaki olduğu zaman onu hafiflet; “بلغني أن قد كان كذا” dersin; **كان** sebebiyle hafifletilir, çünkü o fiildir; ve **قد** olmasaydı fiille birlikte bir hâl üzere güzel olmazdı; ta ki **ما**’ya yahut senin “إِنّما كان زيد غائباً” sözündeki **الهاء**’ya dayansın.. aynı şekilde “بلغني أنّه كان كذا” (dersin); bir isme dayandığı zaman onu şeddeli yap.
Bundan: senin “إنْ ربّ رجلٍ” sözün; dayandığın zaman “إنّه ربّ رجلٍ” ve bunun benzeri dersin; ve sıfatlarda şeddelidir; böylece onun dayanması sıfatlardan sonra olana olur: “إنّ لك”, “وإنّ فيها”, “وإن بك” ve benzerleri.
Ve Arap için **إنّ**’de iki lehçe vardır: hafifletme ve ağırlaştırma; hafifleten kimseye gelince, onunla رفع eder; ancak Hicaz ehlinden birtakım kimseler hafifletirler ve ağır olanı vehmetme üzerine nasb ederler; ve şu okunmuştur: “وإنْ كلاّ لما ليُوَفينَّهم”; hafiflettiler ve **كلاًّ**’yı nasb ettiler.
Ve “إنّ هذان لساحران”a gelince: kim hafifletirse, o, hafifletip رفع edenlerin diliyledir; bu bir veçhtir; ve onlardan kimi **اللاّم**’ı **إلاّ** yerinde yapar ve **إنْ**’i inkâr yapar; şu tefsir üzere: “ما هذان إلاّ ساحرانِ”; ve şair dedi ki:
أَمْسَى أبانُ ذليلاً بَعْدَ عزّتـه		وإن أبانُ لَمِنْ أَعْلاجِ سُوراءِ

Ve denilir: **إنّ** **أَجَلْ**’in yerinde olur; böylece kesrelerler ve ağırlaştırırlar; bu mânada durdukları vakit derler ki: **إنّهْ**.. duruşta **الهاء** bir صلة olur, ve **الهاء** sarf ettikleri zaman düşer... Ve bize **عبدِ اللَّه بنِ الزُّبَيْر**’den ulaştı ki bir bedevî ona geldi, ona sordu da onu mahrum etti; bunun üzerine dedi: “Allah, beni sana taşıyan bir deveyi lânetlesin”; bunun üzerine **ابنُ الزُّبير** dedi: “**إنّ** ve onun binicisi”; yani: **أَجَلْ**.

Ama **تميم**’e gelince, onlar her **أنّ** ve **أَنْ**’in ألف’ını, مُثَقَّل ve مُخَفَّف’ten, mansup kılarlar: **عيناً**; senin “Seni konuşturmam için **عَنْ** istiyorum” demen gibi; ve bana senden “ikamet eden” ulaştı.

Ve **أنّ** adam **يَئنُّ**: **الأنين**’dendir. Dedi ki:
**تَشْكو الخِشاشَ ومَجْرَى النِّسعتَيْنِ كما		أَنَّ المَرِيضُ إلى عُوّاده، الوَصِـبُ**

Ve bir adam **أُنَنةٌ**: sözün, iç dökmenin ve şikâyetin çok olanı; ve o, beliğ, çok söyleyen kimsedir; ve cemîsi **الأُنَن**’dir; ve ondan bir fiil türetilmez.

Ve **الأنين**’den denilir: **أَنَّ يَئِنُّ** **أنيناً**; ve **أنّاً** ve **أنّةً**. Ve emrettiğin zaman “**اينَنْ**” dersin; çünkü iki hemze karşılaştığı vakit, sonuncusu sükûnlu olunca, onu yumuşatmak üzerinde birleştiler.

Ve kadına denilir: **إنّي**; erkeğe denildiği gibi: **اقْرِرْ**; ve kadına: **قرّي**.

Ve ancak şeddeli harf, hareke ve sükûn üzerine, fiilden örneklerle kıyas edilir; fiilin lâm’ı nerede sükûnlu olursa, şedde harflerinin ikisini, misalinde olanın vezni üzere izhar et; erkeğe emirde “**افْعَلْ**” demen gibi, lâm’ı meczûm; böylece şedde باب’ında dersin: **اغضضْ** ve **اقررْ** ve **امْدُدْ**. Fiilin lâm’ı harekelenince, bunun şedde’den misali iki harfin idğamlısıdır; kadına denilir: **افّعَلِي**; lâm harekelenince dersin: **غُضِّي** ve **قَرّي** ve **إنّي** ve **جِدِّي**. İşte bu, şedde باب’ında meczûmun tamamının kıyasıdır; bunun için “**اينَنْ**” dedim.

**أنا**:
**أَنَّى**; mânası: nasıl? ve nereden?.. **أنّى شئت**: nasıl istersen? ve nereden istersen? **الكميت** dedi ki:
**أنّى ومن أين آبك الطَّرَبُ**
Ve O’nun (azze ve celle) sözü: “**أنّى لك هذا**”. Yani: bunu sana nereden? Ve O’nun (azze ve celle) sözü: “**أَنَّى يكون له الملكُ علينا**”; yani: nasıl olur? Ve dedi ki:
**ومُطْعَمُ الغُنْمِ يوم الغُنْمِ مُطْعَمُهُ		أَنَّى توجّه والمَحْرومُ مَحْرومُ**
Yani: nereye yönelirse, ve nasıl yönelirse.

**أنا**; onda iki lügat vardır: ألف’ın hazfi ve isbâtı. Ve bunun en güzeli, duruşta onu isbât etmektir; ve onun üzerinden geçip gittiğin vakit “**أَنَ** yaptım” dersin. Ve durduğun vakit “**أَنَهْ**” dersin; ve istersen: **أنا**; ve onun hazfi daha güzeldir.

Ve O’nun تعالى sözü: “**لكنّا هو اللَّهُ ربّي**”; mânası: **لكنّ أنا**; böylece hemze hazfedildi ve **لكنّ**’in iki نون’undan biri hazfedildi; böylece iki نون karşılaştı da onu arkadaşına idğam ettin.

Ve **الإنْيُ** ve **الإنَى** (maksûr): gecenin saatlerinden bir saattir; cemîsi: **آناء**; ve her **إنْيٍ** bir saattir.

Ve **الإنَى** (maksûr da): idrâk ve buluğdur; ve bir şeyin **إنَى**’sı onun buluğu ve idrâkidir. Böylece dersin: “Yemeğin **إنَى**’sını bekledik”; yani: onun idrâkini. Ve O’nun تعالى sözü: “**غير ناظرينَ إناهُ**”; yani: onun pişmesini ve buluğunu beklemeyenler.

Ve O’nun تعالى sözü: “**وحميم آن**”; yani: harareti sona ermiştir. Ve fiil: **أَنَى ياني أنىً**.

Ve O’nun تعالى sözü: “**من عينٍ آنية**”; yani: sıcak. Ve **العبّاس بن مرداس** dedi ki:
**فجئنا مع المهديّ مكّةَ عُنْـوةً		بأَسْيافنا والنَّقْعُ كابٍ وساطـعُ
علانيةً والخيلُ يَغْشَى مُتُونَهـا		حميمٌ وآنٍ من دم الجَوْف ناقعُ**

Ve **الإيناء** (memdûd): yavaşlatma mânasında olabilir.. “**آنيت**” şeyi; yani: onu geciktirdim. Ve yavaş olana dersin: “**آنيت** ve **آذيت**”.

Ve **أَنَى** şey **يأني** **أُنِيّاً**; vaktinden geri kaldığı zaman. Ondandır onun sözü: “**والزّاد لا آنٍ ولا قَفارُ**”; yani: ne yavaş, ne de katıksız, katı (yavan).

Ve dersin: “**ما أَنَى لك**” ve “**ألم يأنِ لك**”; yani: sana vakti gelmedi mi? Ve **الأَنَى**: **الأناة** ve **التّؤدة**’dendir. **العجّاج** dedi ki: **طال الأَنَى وزايل الحقُّ الأَشَرْ**. Ve dedi ki:
**أناةً وحلماً وانتظاراً بـهـم غـداً		فما أنا بالواني ولا الضَّرِعِ الغَمْرِ**

Ve denilir: “O, **أَناةٍ** sahibidir”; işlerde acele etmediği zaman; yani: ağır davrandı; böylece o **آنٍ**’dir; yani: ağır davranan. Dedi ki:
**الرّفق يُمْنٌ والأناة سعـادةٌ		فتأنَّ في رِفْقٍ تُلاقِ نجاحا**

Ve **الأناة**: hilm’dir. Ve fiil: **أَنِيَ**; ve **تأنَّى**; ve **اسْتَأْنَى**; yani: sağlamca durdu. Dedi ki: **وتأنّ إنّك غير صاغِرْ**. Ve işte oyalanana denilir: **المتأنّي**.

Ve hadiste: **آذيت وآنيت**; yani: gelişi geciktirdin ve ağır davrandın. Ve **الحطيئة** dedi ki:
**وآنيت العَشاءَ إلى سُـهَـيْلٍ		أو الشِّعرَى فطال بيَ الأَناءُ**

Ve “**استأنيت** falanı”; yani: onu acele ettirmedim.. Ve denilir: “İşinde **استانِ**”; yani: acele etme. Dedi ki:
**استأنِ تَظْفَرْ في أمورِكَ كُلِّهـا		وإذا عزمت على الهوى فَتَوَكَّلِ**

Ve “Yemekte **استأنيت**”; yani: onun idrâkini bekledim.

Ve mübârek, halîm, uyumlu kadına denilir: **أناة**; cemîsi: **الأنوات**. Kûfe ehli dedi ki: ancak o, **الوَنَى**’dandır; o da zayıflıktır; fakat onlar و’yu hemzelediler.

Ve **الإناء** (memdûd): **الآنية**’nin bir ferdidir; ve **الأواني**: cem‘in cem‘idir.. **فِعال** **أفعلة** üzerine cem‘ edildi; sonra **أفعلة** **أفاعل** üzerine cem‘ edildi.

**وني**:
**الوَنَى**: işte gevşekliktir; ondandır: **التّواني**. Denilir: **وَنَى يَني وَنْياً**; böylece o **وانٍ**’dir. **العجّاج** dedi ki: **فما وَنَى محمّدٌ مُذّ أن غَفَرْ له الإلهُ ما مَضَى وما غَبَرْ أن أَظْهَرَ الدّينَ به حتّى ظَهَرْ**. Ve Araplar der: “Falan, böyle yapmayı **لايَني**”; yani: devam eder. Dedi ki:
**فما يَنُونَ إذا طافوا بحجّهم		يُهَتِّكُون لبَيْتِ اللَّهِ أستارا**

Ve bir deve **وانية**: yani: düşkün. Ve fiil: **وَنَتْ وَنْياً**; ancak böyle denilir. Dedi ki:
**ووانيةٍ زَجَرْتُ على وَناها		قريح الدّفّتَيْنِ من البِطانِ**

**ونن**:
**الوَنُّ**: parmaklarla vurulan **الصّنْج**’dır; ve o: **الوَنَجُ**’dir. Ve denilir: o, Acemlerin sözünden türemiştir.

**وأن**:
**الوَأْنةُ**: yaratılışı güçlü olan; erkek ve kadın onda eşittir.

**أون**:
**الأَوْنان**: **الخُرْج**’ün iki yanı; denilir: “İki **أَوْن** sahibi **خُرْج**”. Ve **الأَوْنان**: iki yük; ve **الأوانان** da.

Ve dişi eşeğe, yaklaşınca ve karnı büyüyünce denilir: “**أوّنت** **تأوبناً**”.

Ve yediğin ve içtiğin ve böğürlerin şiştiği vakit, “**أوّنت** **تأوينا**” etmiş olursun. Dedi ki: **سرّاً وقد أَوَّنَ تأوينَ العُقُقْ**. **العُقُقُ**: hamileliği belli olan; ve **العَقيقةُ** onun yavrusu üzerine, karnında biter.

Ve **الأوان**: vakit ve zamandır. Dersin: “Soğuğun **أوان**’ı geldi.” **العجّاج** dedi ki: **هذا أوان الجِدِّ إذْ جدّ عُمَرْ**. Ve **الأَوان**’ın cem‘i: **آوِنة**.

Ve **الآنُ**: saat menzilesindedir; ancak saat, gece ve gündüzün parçalarından vakitlendirilmiş bir parçadır.

Ama **الآنَ** ise, söz ve işler başlayıp susuncaya kadar, içinde bulunulan saati gerekli kılar. Ve Araplar onu cer, nasb ve ref‘te mansup kılarlar; çünkü tasrîfte yerleşik değildir; böylece tesniye edilmez, üçleme yapılmaz, küçültülmez; sarf edilmez ve ona hiçbir şey izafe edilmez.

**أين**:
**أين**: mekânlardan bir vakittir; dersin: “Falan nerede?”; böylece bütün hâllerde mansup olur.

Ama yorgunluktan olan **الأَيْنُ** ise sarf edilir; ve her şeyde sözün gidişi üzere yürür.. Ve Araplar ondan fiil türetmezler; ancak şiirde; böylece dediler: **آن يئينُ أيناً**.

Ve **الإوانُ**: yüzü sıkılaştırılmamış bir **أَزَج** benzeridir; ve **الإيوانُ**: onda bir lügattir. Dedi ki: **إيوان كِسْرَى ذي القِرَى والرّيحانْ**. Ve **الإوان**’ın topluluğu: **أُوُنٌ**. Ve **الإيوان**’ın topluluğu: **أواوين** ve **إيوانات**.

**النّون**’dan **اللّفيف** bâbı tamam oldu; ve onunla **النّون** bâbı tamam oldu; ve onun için ne rubâî ne de humâsî vardır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أَنى الشيء يأْني إنّي، أي حانَ. وأَنى أيضاً: أدرك. قال الله تعالى: "غَيْر ناظرينَ إناهُ" أي نُضْجَه. ويقال أيضاً: أَنى الحميمُ، أي انتهى حرُّه. ومنه قوله تعالى: "وبَيْنَ حَميمٍ آنٍ" أي بالغٍ إناهُ في شدَّة الحرّ. وكلُّ مدركٍ آنٍ. وآناهُ يُؤْنِيهِ إيناءً، أي أَخَّرَهُ وحَبَسَهُ وأبطأه. قال الكميت:
ومَرْضوفَةٍ لم تؤْنِ في الطبخ طاهياًعَجِلْت إلى مُحْوَرِّها حين غَرْغَرا
والاسم منه الأَناءُ. قال الحطيئة:
وأَخَّرْتُ العَشاءَ إلى سُهَـيْلٍأو الشِعْرى فَطالَ بيَ الأَناءُ
وآناء الليلِ: ساعاتُه. قال الأخفش: واحدُها إنّى قال: وقال بعضهم: واحدها إنْيٌ وإنْوٌ. يقال: مضى إنْيانِ من الليل وإنْوان وأنشدَ للهذليّ
السالِكُ الثَغْرَ مَخشياً مَـوارِدُهُفي كلِّ إنْيٍ قَضاهُ الليلُ يَنْتَعِلُ
وقال أبو عبيدة: واحدها إنْيٌ، والجمع آناءٌ. وأنشد للهذليّ:
حُلْوٌ ومرٌّ كعَطْفِ القِدْحِ مِرَّتُهُفي كلِّ إنْيٍ قَضاهُ الليلُ يَنْتَعِلُ
وتَأَنَّى في الأمر، أي تَرَفَّقَ وتَنَظَّرَ. واسْتَأْنَى به، أي انتظرا به. يقال: اسْتؤْنيَ به حَوْلاً. والاسم الأَناةُ. يقال تأَنَّيتُكِ حتَّى لا أَناةَ بي. والأناةُ من النساء: التي فيها فتورٌ عند القيام وتأَنٍ. قال الشاعر:
رَمَتْهُ أناةٌ من ربيعةٍ عـامـرٍنَؤُومُ الضُحى في مأْتمٍ أيٍّ مَأْتَمِ
ورجلٌ آنٍ، أي كثير الأناة والْحِلم. والإِناءُ معروف، وجمعه آنيَةٌ، وجمع الآنيَةِ الأَوَاني.

##### Türkçe

**أَنى** الشيءُ يأْني إنّي: yani vakti geldi. Ve **أَنى** da: idrak etti. Yüce Allah’ın sözü: "**غَيْر ناظرينَ إناهُ**" yani onun olgunlaşması. Yine denir: **أَنى** **الحميمُ**: yani onun harareti sona erdi. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: "**وبَيْنَ حَميمٍ آنٍ**" yani şiddetli sıcaklıkta onun vaktine ulaşmış (olmuş). Ve her idrak edilmiş şey **آنٍ**’dir. Ve **آناهُ** يُؤْنِيهِ **إيناءً**: yani onu geciktirdi, onu alıkoydu ve onu yavaşlattı. **الكميت** dedi:
ومَرْضوفَةٍ لم تؤْنِ في الطبخ طاهياًعَجِلْت إلى مُحْوَرِّها حين غَرْغَرا

Ve ondan isim **الأَناءُ**’dur. **الحطيئة** dedi:
وأَخَّرْتُ العَشاءَ إلى سُهَـيْلٍأو الشِعْرى فَطالَ بيَ الأَناءُ

Ve **آناء الليلِ**: onun saatleridir. **الأخفش** dedi: onun teki **إنّى**’dır. Dedi ki: ve bazısı dedi: onun teki **إنْيٌ** ve **إنْوٌ**’dur. Denir: geceden iki **إنْيانِ** geçti ve iki **إنْوان**; ve **الهذليّ**’ye ait olarak inşad etti:
السالِكُ الثَغْرَ مَخشياً مَـوارِدُهُفي كلِّ إنْيٍ قَضاهُ الليلُ يَنْتَعِلُ

Ve **أبو عبيدة** dedi: onun teki **إنْيٌ**’dir; çoğulu **آناءٌ**’dır. Ve **الهذليّ**’ye ait olarak inşad etti:
حُلْوٌ ومرٌّ كعَطْفِ القِدْحِ مِرَّتُهُفي كلِّ إنْيٍ قَضاهُ الليلُ يَنْتَعِلُ

Ve **تَأَنَّى** işte: yani ağır davrandı ve bekledi. Ve **اسْتَأْنَى** onunla: yani onunla beklediler. Denir: onunla bir yıl **اسْتؤْنيَ** olundu. Ve isim **الأَناةُ**’dır. Denir: seni **تأَنَّيتُ**; ta ki bende **أَناةَ** kalmayıncaya kadar. Ve kadınlardan **الأناةُ**: kalkarken içinde gevşeklik ve **تأَنٍ** bulunan (kadın)dır. Şair dedi:
رَمَتْهُ أناةٌ من ربيعةٍ عـامـرٍنَؤُومُ الضُحى في مأْتمٍ أيٍّ مَأْتَمِ

Ve **رجلٌ آنٍ**: yani **الأناة** ve **الْحِلم**’i çok olan (adam). Ve **الإِناءُ** bilinen (şey)dir; onun çoğulu **آنيَةٌ**’dir; **الآنيَةِ**’nin çoğulu **الأَوَاني**’dir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- ضمير المخبر عن نفسه، وتحذف ألفه في الوصل في لغة، وتثبيت في لغة (وفي ذلك يقول العلامة محمد بن حنبل الحسني الشنقيطي رحمه الله:
مد أنا من قبل همز انفتح *** أو همزة مضمومة قد اتضح
وقبل غير همزة أو همزة *** مكسورة مد أنا لا تثبت)، وقوله عز وجل: ﴿لكنا هو الله ربي﴾ [الكهف/38] فقد قيل: تقديره: لكن أنا هو الله ربي، فحذف الهمزة من أوله، وأدغم النون في النون، وقرئ: ﴿لكن هو الله ربي﴾، فحذف الألف أيضا من آخره (وهي قراءة نافع وابن كثير وأبي عمرو وعاصم وحمزة والكسائي وخلف، ويعقوب بخلفه، بحذف الألف وصلا، وإثباتها وقفا. انظر: الإتحاف ص 290).
ويقال: أنية الشيء وأنيته، كما يقال: ذاته، وذلك إشارة إلى وجود الشيء، وهو لفظ محدث ليس من كلام العرب، وآناء الليل: ساعاته، الواحد: إني وإنى وأنا (قال الراجز:
آلاء آناء وأثنا جمعا *** مثل عصا به ونحي ومعى)، قال عز وجل: ﴿يتلون آيات الله آناء الليل﴾ [آل عمران/113] وقال تعالى: ﴿ومن آناء الليل فسبح﴾ [طه/130]، وقوله تعالى: ﴿غير ناظرين إناه﴾ [الأحزاب/53] أي: وقته، والإنا إذا كسر أوله قصر، وإذا فتح مد، نحو قول الحطيئة:
*وآنيت العشاء إلى سهيل**أو الشعرى فطال بي الأناء*
(البيت في ديوانه بشرح ابن السكيت ص 83؛ واللسان: (أنى) ؛ وشمس العلوم 1/107؛ والأضداد ص 27؛ والأفعال 1/78، والمقصور والممدود للفراء ص 20).
أنى وآن الشيء: قرب إناه، و ﴿حميم آن﴾ [الرحمن/44] بلغ إناه من شدة الحر، ومنه قوله تعالى: ﴿من عين آنية﴾ [الغاشية/5] وقوله تعالى: ﴿ألم يأن للذين آمنوا﴾ [الحديد/16] أي: ألم يقرب إناه.
ويقال (انظر العين 8/400) : آنيت الشيء أنيا، أي: أخرته عن أوانه، وتأنيت: تأخرت، والأناة: التؤدة.
وتأنى فلان تأنيا، وأنى يأني فهو آن، أي: وقور. واستأنيته: انتظرت أوانه، ويجوز في معنى استبطأته، واستأنيت الطعام كذلك، والإناء: ما يوضع فيه الشيء، وجمعه آنية، نحو: كساء وأكسيه، والأواني جمع الجمع.
- أهل الرجل: من يجمعه وإياهم نسب أو دين، أو ما يجري مجراهما من صناعة وبيت وبلد، وأهل الرجل في الأصل: من يجمعه وإياهم مسكن واحد، ثم تجوز به فقيل: أهل الرجل لمن يجمعه وإياهم نسب، وتعورف في أسرة النبي عليه الصلاة والسلام مطلقا إذا قيل: أهل البيت لقوله عز وجل: ﴿إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت﴾ [الأحزاب/33]، وعبر بأهل الرجل عن امرأته.

وأهل الإسلام: من يجمعهم، ولما كانت الشريعة حكمت برفع حكم النسب في كثير من الأحكام بين المسلم والكافر قال تعالى: ﴿إنه ليس من أهلك إنه عمل غير صالح﴾ [هود/46]، وقال تعالى: ﴿وأهلك إلا من سبق عليه القول﴾ [هود/40].
وقيل: أهل الرجل يأهل أهولا، وقيل: مكان مأهول (قال الزمخشري: تقول: حبذا دار مأهولة وثرية مأكولة) : فيه أهله، وأهل به: إذا صار ذا ناس وأهل، وكل دابة ألف مكانا يقال: أهل وأهلي.
وتأهل: إذا تزوج، ومنه قيل: آهلك الله في الجنة (انظر: المجمل 1/105؛ وأساس البلاغة ص 11)، أي: زوجك فيها وجعل لك فيها أهلا يجمعك إياهم، ويقال: فلان أهل لكذا، أي: خليق به، ومرحبا وأهلا في التحية للنازل بالإنسان، أي: وجدت سعة مكان عندنا، ومن هو أهل بيت لك في الشفقة (نظر: المشوف المعلم 1/86).
وجمع الأهل: أهلون وأهال وأهلات.

##### Türkçe

- Kendi nefsi hakkında haber veren zamir; bir dilde vasılda elifi hazfedilir, bir dilde sabit kılınır (ve bunun hakkında allâme Muhammed b. Hanbel el-Hasenî eş-Şınkîtî رحمه الله şöyle der:
مد أنا من قبل همز انفتح *** أو همزة مضمومة قد اتضح
وقبل غير همزة أو همزة *** مكسورة مد أنا لا تثبت)، ve O’nun عز وجل sözü: ﴿لكنا هو الله ربي﴾ [el-Kehf/38]; denilmiştir ki: takdiri: لكن أنا هو الله ربي’dir; böylece başındaki hemzeyi hazfetti, nûnu nûna idğam etti; ve şöyle okunmuştur: ﴿لكن هو الله ربي﴾; böylece sonundaki elifi de hazfetti (ve bu, Nâfi‘, İbn Kesîr, Ebû ‘Amr, ‘Âsım, Hamza, el-Kisâî ve Halef’in; ayrıca Ya‘kûb’un hilâfıyla, vasılda elifi hazf ile, vakıfta onu isbât ile kıraatidir. Bkz.: el-İthâf s. 290).

Ve denir: **أنية** الشيء ve **أنيته**; denildiği gibi: **ذاته**; ve bu, şeyin varlığına bir işarettir; ve o, Arapların كلامından olmayan, muhdes bir lafızdır. Ve **آناء** الليل: onun saatleridir; tekili: **إني** ve **إنى** ve **أنا** (râciz dedi ki:
آلاء آناء وأثنا جمعا *** مثل عصا به ونحي ومعى)، O عز وجل dedi: ﴿يتلون آيات الله آناء الليل﴾ [Âl ‘İmrân/113] ve O تعالى dedi: ﴿ومن آناء الليل فسبح﴾ [Tâhâ/130]; ve O تعالى sözü: ﴿غير ناظرين إناه﴾ [el-Ahzâb/53], yani: onun vakti. Ve **الإنا** eğer evveli kesrelenirse kısalır; eğer fetha ile olursa uzatılır; el-Hutay’e’nin sözü gibi:
*وآنيت العشاء إلى سهيل**أو الشعرى فطال بي الأناء*
(beyit, onun divanında İbn es-Sikkît şerhiyle s. 83’tedir; ve el-Lisân: (أنى); ve Şemsü’l-‘Ulûm 1/107; ve el-Ezdâd s. 27; ve el-Ef‘âl 1/78; ve el-Maksûr ve’l-Memdûd li’l-Ferrâ s. 20).

**أنى** ve **آن** الشيء: onun **إناه**’ı yaklaştı; ve ﴿حميم آن﴾ [er-Rahmân/44]: şiddetli hararetten onun **إناه**’ına ulaştı; ve ondan O تعالى sözü: ﴿من عين آنية﴾ [el-Ğâşiye/5] ve O تعالى sözü: ﴿ألم يأن للذين آمنوا﴾ [el-Hadîd/16], yani: onun **إناه**’ı yaklaşmadı mı?

Ve denir (bkz. el-‘Ayn 8/400): **آنيت** الشيء **أنيا**, yani: onu vaktinden erteledim; ve **تأنيت**: geciktim; ve **الأناة**: teenni.

Ve فلان **تأنى** **تأنيا**; ve **أنى** **يأني** فهو **آن**, yani: vakarlı. Ve **استأنيته**: onun vaktini bekledim; ve “onu yavaş buldum” manasında caizdir. Ve **استأنيت** الطعام كذلك; ve **الإناء**: şeyin içine konulduğu şeydir; onun cemi: **آنية**; şu örnek gibi: **كساء** ve **أكسيه**; ve **الأواني** cem‘u’l-cem‘dir.

- Adamın **أهل**’i: kendisiyle onları nesep veya dinin bir araya getirdiği kimseler; yahut sanat, ev ve belde gibi ikisinin yerini tutan şey. Ve adamın **أهل**’i aslında: kendisiyle onları tek bir meskenin bir araya getirdiği kimselerdir; sonra bununla mecaz yapıldı da, kendisiyle onları nesebin bir araya getirdiği kimseler için “adamın **أهل**’i” denildi. Ve Nebî عليه الصلاة والسلام ailesi hakkında, mutlak olarak, “**أهل البيت**” denildiğinde örfleşti; O عز وجل’nin sözü sebebiyle: ﴿إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت﴾ [el-Ahzâb/33]. Ve adamın **أهل**’i ile, onun karısı kastedildi.

Ve **أهل الإسلام**: kendilerini bir araya getiren kimseler. Şeriat, Müslüman ile kâfir arasında birçok hükümde neseb hükmünün kaldırılmasına hükmettiği için, O تعالى dedi: ﴿إنه ليس من أهلك إنه عمل غير صالح﴾ [Hûd/46]; ve O تعالى dedi: ﴿وأهلك إلا من سبق عليه القول﴾ [Hûd/40].

Ve denildi: الرجل **يأهل** **أهولا**; ve denildi: **مكان مأهول** (ez-Zemahşerî dedi ki: “dersin: حبذا دار مأهولة وثرية مأكولة”): onda onun **أهل**’i vardır. Ve **أهل به**: insanlar ve **أهل** sahibi olduğunda. Ve her binek hayvanı bir yere ünsiyet ederse denilir: **أهل** ve **أهلي**.

Ve **تأهل**: evlendiğinde; ondan dolayı denildi: **آهلك الله في الجنة** (bkz.: el-Mücmel 1/105; ve Esâsü’l-Belâğa s. 11), yani: orada seni evlendirdi ve orada seni onlarla bir araya getiren bir **أهل** kıldı. Ve denir: فلان **أهل** لكذا, yani: ona lâyıktır. Ve “مرحبا وأهلا” insanın yanına inene (misafire) tahiyyede; yani: yanımızda senin için yer genişliği buldun. Ve “ومن هو أهل بيت لك في الشفقة” (bkz.: el-Meşûf el-Mu‘allim 1/86).

Ve **الأهل**’in cemi: **أهلون** ve **أهال** ve **أهلات**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%A7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: انا

أَنَا
أَنَا ذ (pronoun of the first person sing.): see art. ان.

##### Türkçe

**أَنَا**
**أَنَا** ذ (birinci tekil şahıs zamiri): **ان** maddesine bak.
