# أنك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%86%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أنك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أنك

الآنك، بالمد وضم النون قال الجوهري: وهو من أبنية الجمع وليس أفعل غيرها أي في الواحد، قاله الأزهري، زاد الجوهري وأشد زاد الصاغاني، وآجر، في لغة من خفف الراء، قال الأزهري فأما أشد فمختلف فيه: هل هو واحد أو جمع، وقيل: يحتمل أن يكون الآنك فاعلا لا أفعلا، وهو شاذ. قلت: وقد سبق هذا القول في ش د د عند قوله تعالى:  حتى يبلغ أشده  ويروى أيضا بضم الهمزة، قال السيرافي: وهي قليلة، ومر الاختلاف في كونه جمعا أو مفردا، وعلى الأول فهل هو جمع شدة أو شد بالفتح، أو بالكسر، أو جمع لا واحد له من لفظه، ومر هناك أيضا قول شيخنا، ولعل مراده من الأسماء المطلقة التي استعملتها العرب، فلا ينافي ورود أعلام على بلاد ككابل وآمل، وما يبديه الاستقراء، فتأمل ذلك: الأسرب وهو الرصاص القلعي، قاله القتيبي. قال الأزهري: وأحسبه معربا أو أبيضه أو أسوده أو خالصه وقال القاسم بن معن: سمعت أعرابيا يقول: هذا رصاص آنك، أي خالص، وقال كراع: هو القزدير، وقال: وليس في الكلام على فاعل غيره، فأما كابل فأعجمي، وقد جاء في الحديث: من استمع إلى قينة صب الله الآنك في أذنه يوم القيامة رواه ابن قتيبة. وقال ابن الأعرابي: أنك يأنك: عظم وغلظ وبه فسر قول رؤبة:
  في جسم خدل صلهبي عممه
  يأنك عن تفئيمه مفأمه أي يعظم، وقال الأصمعي: لا أدري ما يأنك? وقال ابن عباد: أنك البعير يأنك: إذا عظم وطال، وقيل: إذا توجع. وقيل: أنك الرجل: إذا طمع وأسف لملائم الأخلاق كما في المحيط والعباب والتكملة.

### Türkçe

**الآنك**; med ile ve **النون**’un zammıyla. **الجوهري** dedi: O, cem‘ (çoğul) kalıplarındandır; ondan başka **أفعل** yoktur, yani müfredde (tekilde); bunu **الأزهري** söyledi. **الجوهري** “ve **أشد**” diye ziyade etti; **الصاغاني** “ve **آجر**” diye ziyade etti; **الراء**’yı hafifletenin lügatinde. **الأزهري** dedi: Amma **أشد** ise onda ihtilaf edilmiştir: o müfred midir yoksa cem‘ midir? Ve denildi: Muhtemeldir ki **الآنك** **فاعلا** olsun, **أفعلا** değil; ve o şâzdır. Dedim: Bu söz daha önce **ش د د**’de, Yüce Allah’ın sözü عندında: **حتى يبلغ أشده** geçti. Ve hemze’nin zammıyla da rivayet olunur. **السيرافي** dedi: O azdır. Onun cem‘ veya müfred oluşundaki ihtilaf da geçti. Ve birincisine göre, o **شدة**’nin cemi midir yahut fetha ile **شد**’in, yahut kesra ile (olanın), yahut lafzından müfredi olmayan bir cem‘ midir? Ve orada da şeyhimizin sözü geçti. Ve belki muradı, Arapların kullandığı mutlak isimlerdendir; bu, **كابل** ve **آمل** gibi beldelere dair a‘lâmın vârid olmasına aykırı değildir; ve istikrânın ortaya koyduğuna (da). Öyleyse bunu teemmül et: **الأسرب**; o, kalaylı kurşundur; bunu **القتيبي** söyledi. **الأزهري** dedi: Ve ben onu mu‘arreb sayıyorum; yahut onun beyazı, yahut siyahı, yahut hâlisi. **القاسم بن معن** dedi: Bir a‘râbîyi işittim, diyordu: “Bu, **رصاص آنك**’tır”, yani hâlis. **كراع** dedi: O, **القزدير**’dir. Ve dedi: Kelâmda **فاعل** üzere ondan başkası yoktur. Amma **كابل** ise a‘cemîdir. Ve hadiste gelmiştir: “Kim bir **قينة**’ye kulak verirse, kıyamet günü Allah **الآنك**’ı onun kulağına döker.” Bunu **ابن قتيبة** rivayet etti. **ابن الأعرابي** dedi: **أنك يأنك**: büyüdü ve kalınlaştı; ve onunla **رؤبة**’nin sözü tefsir edildi:
  في جسم خدل صلهبي عممه
  يأنك عن تفئيمه مفأمه
yani büyür. **الأصمعي** dedi: **يأنك** nedir, bilmiyorum? **ابن عباد** dedi: **أنك البعير يأنك**: büyüdüğü ve uzadığı zaman; ve denildi: acı duyduğu zaman. Ve denildi: **أنك الرجل**: tamah ettiği ve ahlâkça uygun olana esef ettiği zaman; **المحيط** ve **العباب** ve **التكملة**’de olduğu gibi.
