# أهق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%87%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أهق

الأَيْهُقانُ: الجَرْجِيرُ، وفي الصحاح: الجرجير البرّيّ، وهو فَيْعُلان. وفي حديث قُسِّ بن ساعِدَة: ورَضِيع أَيْهُقان؛ هو الجرجير البري؛ قال لبيد:
فَعَلا فُروع الأَيْهُقانِ، وأَطفَلَت
بالجَلْهَتَينِ ظِباؤُها ونَعامُها
إن نصبت فروعَ جعلت الأَلف التي في فَعلا للتثنية أَي الجَوْدُ والرِّهامُ هما فعلا فُروعَ الأَيهقان وأَنْبتاها، وإن رفعته جعلتها أصلية من عَلا يَعْلُو، وقيل: هو نبت يشبه الجرجير وليس به؛ قال أبو حنيفة: من العشب الأَيهقان وإنما اسمه النًهَقُ، قال: وإنما سماه لبيد الأَيْهُقان حيث لم يتفق له في الشعر إلا الأَيهقان، قال: وهي عُشبة تطول في السماء طولاً شديداً، ولها وردة حمراء وورقة عريضة، والناس يأْكلونه، قال: وسأَلت عنه بعض الأَعراب فقال: هو عشبة تستقل مقدار الساعد، ولها ورقة أَعظم من ورقة الحُوَّاءة وزهرة بيضاء، وهي تؤكل وفيها مرارة، واحدته أَيْهُقانة، وهذا الذي قاله أَبو حنيفة عن أَبي زياد من أَن الأَيْهُقان مغير عن النهَق مقلوب منه خطأٌ، لأَن سيبويه قد حكى الأَيْهُقان في الأَمثلة الصحيحة الوضعية التي لم يُعْنَ بها غيرها، فقال: ويكون على فَيْعُلان في الاسم والصفة نحو الأَيْهُقانِ والصَّـيْمُرانِ والزَّيْبُدان والهَيْرُدانِ، وإنما حملناه على فَيْعُلان دون أَفْعُلان، وإن كانت الهمزة تقع أَولاً زائدة، لكثرة فيْعُلان كالخَيْزُران والحَيْسُمان وقلة أَفعُلان.

### Türkçe

**الأَيْهُقانُ**: **الجَرْجِيرُ**’dür; ve **الصحاح**’ta: **الجرجير البرّيّ** (yabânî **الجَرْجِيرُ**)dır; ve o **فَيْعُلان**’dır. Ve **قُسِّ بن ساعِدَة** hadîsinde: “ve **رَضِيع أَيْهُقان**”; o, yabânî **الجرجير**’dir; **لبيد** dedi ki:

“**فَعَلا** **فُروع الأَيْهُقانِ**، وأَطفَلَت
بالجَلْهَتَينِ ظِباؤُها ونَعامُها”

Eğer **فروعَ**’u nasb edersen, **فَعَلا**’daki **ألف**’i tesniye için kılarsın; yani **الجَوْدُ** ve **الرِّهامُ** ikisi, **فُروعَ الأَيهقان**’ı yükselttiler ve onu bitirdiler; ve eğer onu ref‘ edersen, onu **عَلا يَعْلُو**’dan aslî kılarsın. Ve denildi: O, **الجرجير**’e benzeyen bir bitkidir, fakat o değildir; **أبو حنيفة** dedi: Ottan **الأَيهقان**; ancak onun adı **النًهَقُ**’tır; dedi: **لبيد** onu ancak şiirde kendisine **الأَيهقان**’dan başkası denk gelmediği için **الأَيْهُقان** diye adlandırdı; dedi: Ve o, göğe çok şiddetli bir uzunlukla uzayan bir ottur; ve onun kırmızı bir çiçeği ve geniş bir yaprağı vardır; ve insanlar onu yerler; dedi: Ve onun hakkında bazı bedevîlere sordum da dedi ki: O, dirsek miktarı yükselen bir ottur; ve onun **الحُوَّاءة** yaprağından daha büyük bir yaprağı ve beyaz bir çiçeği vardır; ve o yenir ve onda bir acılık vardır; onun bir tanesi **أَيْهُقانة**’dır. Ve bu, **أبو حنيفة**’nin **أَبي زياد**’dan, **الأَيْهُقان**’ın **النهَق**’tan değiştirilmiş, ondan çevrilmiş olduğu (iddiası) hatadır; çünkü **سيبويه** **الأَيْهُقان**’ı, kendisiyle başkasının ilgilenilmediği sahih vaz‘î örneklerde hikâye etmiştir; şöyle dedi: Ve isimde ve sıfatta **فَيْعُلان** üzere olur; **الأَيْهُقانِ** ve **الصَّـيْمُرانِ** ve **الزَّيْبُدان** ve **الهَيْرُدانِ** gibi. Biz onu, **أَفْعُلان** değil de **فَيْعُلان** üzerine hamlettik; her ne kadar hemze başta zâid olarak vâki olsa da; **الخَيْزُران** ve **الحَيْسُمان** gibi **فَيْعُلان**’ın çokluğundan ve **أَفعُلان**’ın azlığından dolayı.
