# أوأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%88%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أوأ

آء كعاع، بعينين بينهما ألف منقلبة عن تحتية أو واو مهملة، لا معنى لها في الكلام، وإنما يؤتى بمثلها في الأوزان، لأن الشهرة معتبرة فيه، وليس في الكلام اسم وقعت فيه ألف بين همزتين إلا هذا، قاله كراع في اللسان: ثمر شجر، وهو من مراتع النعام. وتأسيس بنائها من تأليف واو بين همزتين، قال زهير بن أبي سلمى:
  كأن الرحل منها فوق صعل                      من الظلمان جؤجؤه هواء
  أصك مصلم الأذنين أجـنـا                      له بالـسـي تـنـوم وآء لا شجر، ووهم الجوهري، وقال أبو عمرو: ومن الشجر الدفلى والآء، بوزن العاع. وقال الليث: الآء شجر له ثمر تأكله النعام، وقال ابن بري: الصحيح عند أهل اللغة أن الآء ثمر السرح. وقال أبو زيد: هو عنب أبيض يأكله الناس ويتخذون منه ريا. وعذر من سماه بالشجر أنهم قد يسمون الشجر باسم ثمره، فيقول أحدهم: في بستاني السفرجل والتفاح. وهو يريد الأشجار، فيعبر بالثمرة عن الشجرة، ومنه قوله تعالى:  فأنبتنا فيها حبا وعنبا وقضبا وزيتونا  واحدته بهاء، وقد جاء في الحديث:  جرير بين نخلة وضالة وسدرة وآءة  . وتصغيره أويأة. ولو بنيت منها فعلا لقلت: أوت الأديم بالضم إذا دبغته به أي بالآء والأصل أؤت بهمزتين، فأبدلت الثانية واوا، لانضمام ما قبلها فهو مؤوء كمعوع والأصل مأووء بفتح الميم وسكون الهمزة وضم الواو، وبعد واو مفعول همزة أخرى هي لام الكلمة، ثم نقلت حركة الواو التي هي عين الكلمة إلى الهمزة التي فاؤها، فالتقى ساكنان: الواو التي هي عين الكلمة المنقول عنها الحركة، وواو مفعول، فحذف أحدهما، الأول أو الثاني، على الخلاف المشهور، فقيل: مؤوء، كمقول، وقال ابن بري: والدليل على أن أصل هذه الألف التي بين الهمزتين واو، قولهم في تصغير آءة: أويأة. وحكاية أصوات وفي نسخة: صوت، بالإفراد، أي استعملته العرب حكاية لصوت، كما استمعلته اسما للشجر، قال الشاعر:
  في جحفل لجب جم صواهله                      بالليل يسمع في حافاتـه آء وزجر للإبل، فهو سموت أيضا، أو اسم فعل، ذكره ابن سيده في المحكم. ومما يستدرك عليه: الآء بوزن العاع: صياح الأمير بالغلام، عن أبي عمرو. وأرض مآءة: تنبت الآء. وليس بثبت.

### Türkçe

آء, **عاع** gibi; iki **عين** ile, aralarında **ألف** vardır; bu, **تحتية**’den yahut **واو** **مهملة**’den dönmüş (منقلبة)tir; konuşmada onun için bir mânâ yoktur; ancak benzeri, vezinlerde getirilir; çünkü onda şöhret muteberdir. Konuşmada, iki **همزة** arasında **ألف**’ın vâki olduğu bir isim, bundan başka yoktur. Bunu **كراع** “**اللسان**”da söylemiştir: ağaç meyvesi; ve o, devekuşunun otlaklarındandır. Yapısının temellendirilmesi, iki **همزة** arasında bir **واو**’nun telif edilmesindendir. **زهير بن أبي سلمى** dedi:
  Sanki ondan eyer, bir **صعل**’ın üstünde;                      **الظلمان**’dan, göğsü **هواء**.
  Sağırlaştırıcı, iki kulağı kesik, **أجـنـا**;                      onun için **بالـسـي تـنـوم** ve **آء**.

**آء**: ağaç yoktur; **الجوهري** vehmetti. **أبو عمرو** dedi: Ağaçtan olanlar: **الدفلى** ve **الآء**; **عاع** vezninde. **الليث** dedi: **الآء**, meyvesi olan bir ağaçtır; devekuşu onu yer. **ابن بري** dedi: Dil ehli yanında sahih olan, **الآء**’ın **السرح**’ın meyvesi olmasıdır. **أبو زيد** dedi: O, insanların yediği ve ondan **ريا** yaptıkları beyaz üzümdür. Onu ağaç diye adlandıranın özrü: onlar, ağacı meyvesinin adıyla adlandırabilirler; birisi: “Bahçemde **السفرجل** ve **التفاح** var” der; ağaçları kasteder; böylece meyve ile ağaçtan ibaret kılar. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: “فأنبتنا فيها حبا وعنبا وقضبا وزيتونا”; onun tekili **بهاء** iledir. Hadiste gelmiştir: “**جرير** بين نخلة وضالة وسدرة وآءة”. Onun küçültmesi: **أويأة**. Ondan bir fiil bina etseydin, derdin ki: **أوت** **الأديم** بالضم, onu onunla yani **بالآء** ile tabakladığın zaman; aslı, iki **همزة** ile **أؤت**’tur; ikincisini **واو** yaptın; kendisinden öncekinin zammesi sebebiyle. O hâlde o, **مؤوء**’dur; **معوع** gibi. Aslı **مأووء**’dur: **ميم**’in fethi, **همزة**’nin sükûnu ve **واو**’nun zammesi ile; ve **مفعول**’un **واو**’sundan sonra, kelimenin **لام**’ı olan başka bir **همزة** vardır. Sonra, kelimenin **عين**’i olan **واو**’nun harekesini, onun **فاء**’ı olan **همزة**’ye naklettin; böylece iki sâkin karşılaştı: harekenin kendisinden nakledildiği, kelimenin **عين**’i olan **واو** ve **مفعول**’un **واو**’su; ihtilâf-ı meşhur üzere, ikisinden biri hazfedildi: birincisi yahut ikincisi. Böylece **مؤوء** denildi; **مقول** gibi. **ابن بري** dedi: Bu iki **همزة** arasındaki bu **ألف**’ın aslının **واو** olduğuna delil, onların **آءة**’nin küçültmesinde: **أويأة** demeleridir. Seslerin hikâyesi; bir nüshada: ses, müfred olarak; yani Araplar onu bir sesin hikâyesi olarak kullandılar; onu ağaç için isim olarak kullandıkları gibi. Şair dedi:
  Gece, kenarlarında **آء** ve develere **زجر** işitilen,                      gürültülü, kalabalık, kişnemeleri çok bir ordu içinde.

O hâlde o, **سموت** da olur; yahut isim-fiildir. Bunu **ابن سيده** “**المحكم**”de zikretti. Ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **الآء** **عاع** vezninde: **الأمير**’in oğlana bağırması; **أبو عمرو**’dan. Ve **أرض مآءة**: **الآء** bitirir. Ve sabit değildir.
