# أور — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%88%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أور

الأوار، كغراب: حر النار. ووهجها وشدة حر الشمس.
 من المجاز: كاد أن يغشى عليه من الأوار، أي العطش أو شدته، ومنه قولهم: رجل أواري.
 قيل: هو الدخان، واللهب. قال أبو حنيفة: الأوار أرق من الدخان وألطف. ويقال: يوم ذو أوار، أي ذو سموم وحر شديد. ومن كلام علي رضي الله عنه:  فإن طاعة الله حرز من أوار نيران موقدة  . الأوار أيضا: الجنوب، ج، أور، بالضم. وريح أور وإير: باردة.
 وقال الكسائي: الأوار مقلوب أصله الوآر، ثم خففت الهمزة فأبدلت في اللفظ واوا فصارت ووارا، فلما التقت في أول الكلمة واوان، وأجري غير اللازم مجرى اللازم أبدلت الأولى همزة فصارت أوارا.

  وأرض أورة، كفرحة ووئرة، مقلوب: شديدته أي الأوار. واستأور: فزع. استأورت الإبل: نفرت في السهل وكذلك الوحش، عن الفراء، واستوأرت في الحزن.
 قال الأصمعي: استوأرت الإبل، إذا ترابعت على نفار واحد، وقال أبو زيد: ذاك إذا نفرت فصعدت الجبل، فإذا كان نفارها في السهل قيل: استأورت، قال: وهذا كلام بني عقيل.
 استأور: عجل في الظلمة، كاستوأر. استأور القوم غضبا: اشتد غضبهم، استفعال من الأوار بمعنى شدة الحر. استأور البعير: تهيأ للوثوب وهو بارك. والأور، بالفتح: الشمال، عن الفراء. الأور من السحاب: مؤورها. والآر: العار، الهمزة بدل من العين.
 عن ابن السكيت آرها يؤورها، وقال غيره: يئيرها أيرا، إذا جامعها. ورجل مئير كمنبر.
 وآرة: جبل لمزينة قال:
  عداوية هيهات منك محلـهـا                      إذا ما هي احتلت بقدس وآرة. وقال حسان بن ثابت يهجو مزينة:
  رب خالة لك بين قـدس وآرة                      تحت البشام ورفغها لم يغسل. ووادي آرة بالأندلس، ويقال فيه: يارة، أيضا. وأوارة، بالضم: ماء، أو جبل لتميم، ويروى البيت المتقدم: بقدس أوارة. وأورياء، كبورياء، بالضم: رجل من بني إسرائيل وهو زوج المرأة التي فتن بها داوود عليه وعلى نبينا الصلاة والسلام.
 ومما يستدرك عليه: المستأور: الفأر، عن الشيباني. ويقال للحفرة التي يجتمع فيها الماء: أورة. قال الفرزدق:
  تربع بين الأورتين أميرها. وأما قول لبيد:
  يسلب الكانس لم يؤر بـهـا                      شعبة الساق إذا الظل عقل. وروي: لم يوأر بها، ومن رواه كذلك فهو من أوار الشمس، وهو شدة حرها فقلبه، وهو من التنفير. ويقال: أوأرته فاستوأر، إذا نفرته. وفي حديث عطاء:  أبشري أورى شلم براكب الحمار  ، يريد بيت الله قال الأعشى:
  وقد طفت للمـال آفـاقـه                      عمان فحمص فأوري شلم. والمشهور أورى شلم، بالتشديد فخففه للضرورة، وروي بالسين المهملة وكسر اللام كأنه عربه، وقال: معناه بالعبرانية بيت السلام، وفي رواية عن كعب الأحبار أورشلم.
 والأور، بالفتح: جبل حجازي أو نجدي جعله الشاعر أوارة للشعر.
 والأور، بالضم: صقع من أصقاع رامهرمز ذو قرى وبساتين.

### Türkçe

**الأوار**، **كغراب**: ateşin harareti. Ve onun alevi ve güneşin hararetinin şiddeti.
Mecazdan: **كاد أن يغشى عليه من الأوار**, yani susuzluk yahut onun şiddeti; ve ondan onların sözü: **رجل أواري**.
Denildi: o, duman ve alevdir. Ebû Hanîfe dedi: **الأوار** dumandan daha ince ve daha latiftir. Ve denilir: **يوم ذو أوار**; yani semûm (yakıcı sıcak rüzgâr) sahibi ve şiddetli sıcak sahibi. Ali رضي الله عنه’nun sözünden:  “Şüphesiz Allah’a itaat, tutuşturulmuş ateşlerin **أوار**’ından bir sığınaktır.”  . **الأوار** ayrıca: güney; çoğulu **أور**, zamme ile. Ve **ريح أور وإير**: soğuk.
Ve el-Kisâî dedi: **الأوار** ters çevrilmiştir; aslı **الوآر**’dır; sonra hemze hafifletildi de lafızda vâv ile değiştirildi, böylece **ووارا** oldu; kelimenin başında iki vâv karşılaşınca ve lâzım olmayan lâzımın yürütüldüğü yere yürütülünce, birincisi hemze ile değiştirildi de **أوارا** oldu.

**وأرض أورة**، **كفرحة ووئرة**، ters çevrilmiş: onun şiddetlisi; yani **الأوار**. Ve **استأور**: korktu. **استأورت الإبل**: düzlükte ürktü; ve aynı şekilde yabanî hayvan, el-Ferrâ’dan; ve **استوأرت** engebede.
El-Asma‘î dedi: **استوأرت الإبل**; tek bir ürkme üzere çöktüğünde. Ebû Zeyd dedi: bu, ürküp de dağa çıktığında olur; ürkmesi düzlükte olursa **استأورت** denilir. Dedi: bu, Benî ‘Akîl’in sözüdür.
**استأور**: karanlıkta acele etti; **كاستوأر**. **استأور القوم غضبا**: onların öfkesi şiddetlendi; **الأوار**’dan, “hararetin şiddeti” mânâsıyla, istif‘âl babındandır. **استأور البعير**: çökmüş olduğu hâlde sıçramaya hazırlandı. Ve **الأور**، fetha ile: kuzey; el-Ferrâ’dan. Buluttan **الأور**: onun **مؤورها**’sı. Ve **الآر**: ayıp; hemze, ‘ayn’ın bedelidir.
İbnü’s-Sikkît’ten: **آرها يؤورها**; başkası dedi: **يئيرها أيرا**; onunla cinsel birleşmede bulunduğu zaman. Ve **رجل مئير**، **كمنبر**.
Ve **آرة**: Müzeyne’ye ait bir dağdır; dedi ki:
  “**عداوية**; senden onun konak yeri ne uzak!
  O, **بقدس وآرة**’de konakladığı vakit.”
Ve Hassân b. Sâbit, Müzeyne’yi hicvederek dedi:
  “Nice teyze vardır senin için **قـدس وآرة** arasında,
  **البشام** altında; ve uyluğu yıkanmamıştır.”
Ve Endülüs’te **وادي آرة** vardır; onda ayrıca **يارة** denilir. Ve **أوارة**، zamme ile: bir su; yahut Temîm’e ait bir dağ; ve önceki beyit şöyle rivayet edilir: **بقدس أوارة**. Ve **أورياء**، **كبورياء**, zamme ile: Benî İsrâîl’den bir adamdır; ve o, Dâvûd عليه وعلى نبينا الصلاة والسلام’un kendisiyle imtihan edildiği kadının kocasıdır.
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **المستأور**: fare; eş-Şeybânî’den. Ve suyun toplandığı çukura denilir: **أورة**. El-Ferezdak dedi:
  “Onun emîri iki **الأورتين** arasında çöker.”
Lebîd’in sözüne gelince:
  “Gizlenen avı soyar; onda **لم يؤر بـهـا**
  gölgenin bağlandığı vakit, bacağın dalı.”
Ve rivayet edildi: **لم يوأر بها**; onu böyle rivayet eden, güneşin **أوار**’ındandır; o da onun hararetinin şiddetidir; onu ters çevirmiştir; ve o, ürkütmedendir. Ve denilir: **أوأرته فاستوأر**; onu ürküttüğün zaman. Atâ’nın hadîsinde:  “Müjdelen, **أورى شلم**; eşek binicisiyle.”  ; Beytullah’ı kastediyor. el-A‘şâ dedi:
  “Ve mal için onun ufuklarını dolaştım:
  Umân; sonra Humus; sonra **فأوري شلم**.”
Meşhur olan **أورى شلم**’dır; şeddeli; zaruret için onu hafifletti. Ve sîn-i mühmel ile ve lâmın kesriyle rivayet edildi; sanki onu Arapçalaştırmış gibi; ve dedi: onun mânâsı İbrânîce “barış evi”dir. Ka‘b el-Ahbâr’dan bir rivayette: **أورشلم**.
Ve **الأور**، fetha ile: Hicazî yahut Necdî bir dağdır; şair onu şiir için **أوارة** kılmıştır.
Ve **الأور**، zamme ile: Râmhürmüz’ün bölgelerinden bir bölgedir; köyler ve bahçeler sahibidir.
