# أوز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%88%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أوز

الأوز، بالفتح: حساب من مجاري القمر، كالأزز، وقد تقدم، وأعاده صاحب اللسان هنا، أو أحدهما تصحيف من الآخر. والإوز، كخدب: القصير الغليظ اللحيم في غير طول، قاله الليث، والأنثى: إوزة. وجزم العكبري أن همزتها زائدة، لأن بعدها ثلاثة أصول، كما نقله شيخنا. قال ابن سيده: وهو فعل، ولا يجوز أن يكون إفعلا، لأن هذا البناء لم يجيء صفة، قال: حكى ذلك أبو علي وأنشد:
  إن كنت ذا خز فإن بزي                      سابغة فـوق وأى إوز الإوزة والإوز: البط، ج إوزون، جمعوه بالواو والنون، أجروه مجرى جمع المذكر السالم مع فقده للشروط، إما للتأويل أو شذوذا، أو غير ذلك، قاله شيخنا. وأرض مأوزة: كثيرته، أي الإوز، نقله الصاغاني. وإوزى، بالكسر مقصورا: مشية فيها ترقص، هكذا في اللسان، وعبارة التكملة: هو مشي الرجل توقصا في غير تئية، ومشي الفرس النشيط، أو يعتمد على أحد الجانبين، مرة على الجانب الأيمن ومرة على الجانب الأيسر، حكاه أبو علي. وأنشد المفضل:
  أمشي الإوزى ومعي رمح سلب قال الأزهري: ويجوز أن يكون إفعلى، وفعلى عند أبي الحسن أصح، لأن هذا البناء كثير في المشي كالجيضى والدفقى. ومما يستدرك عليه: فرس إوز، أي متلاحك الخلق شديده. وقال أبو حيان في شرح التسهيل: الإوز من الرجال والخيل والإبل: الوثيق الخلق.

### Türkçe

**الأوز**، fetih ile: ayın mecralarından bir mecranın hesabı; **الأزز** gibi; ve (bu) geçmişti; ve **اللسان** sahibi onu burada iade etti; yahut ikisinden biri ötekinden tashiftir.

Ve **الإوز**، **خدب** gibi: uzunluk olmaksızın etli, kısa, kalın; onu **الليث** söyledi; dişisi: **إوزة**.

Ve **العكبري** onun hemzesinin زائد olduğuna kesin hükmetti; çünkü ondan sonra üç asıl vardır; şeyhimiz onu naklettiği üzere.

**ابن سيده** dedi: ve o bir fiildir; ve **إفعلا** olması caiz değildir; çünkü bu bina sıfat olarak gelmemiştir. Dedi: bunu **أبو علي** hikâye etti ve inşad etti:
  Eğer sen **خز** sahibi isen, o hâlde benim **بزي**’m
                      geniş (zırh)dır; üstte; ve ne **إوز**

**الإوزة** ve **الإوز**: ördek; çoğulu **إوزون**; onu **الواو** ve **النون** ile cem ettiler; onu, şartları kaybetmiş olmakla beraber, سالم müzekker cem‘i mecrasına yürüttüler; ya te’vil için yahut şaz olarak yahut başka (bir şey) için; şeyhimiz onu söyledi.

Ve **أرض مأوزة**: onun çoğu; yani **الإوز**; **الصاغاني** onu nakletti.

Ve **إوزى**، kesre ile, maksûr olarak: içinde raks etme bulunan bir yürüyüş; **اللسان**’da böyle (dir). Ve **التكملة**’nin ibaresi: o, erkeğin, bir **تئية** olmaksızın, sıçrayarak yürümesidir; ve çevik atın yürüyüşüdür; yahut iki yandan birine dayanır; bir kere sağ yana, bir kere sol yana; **أبو علي** onu hikâye etti. Ve **المفضل** inşad etti:
  **الإوزى** yürüyüşüyle yürürüm; ve benimle bir mızrak (vardır), ganimet

**الأزهري** dedi: ve onun **إفعلى** olması caizdir; ve **أبو الحسن** katında **فعلى** daha sahih (tir); çünkü bu bina yürüyüşte çoktur; **الجيضى** ve **الدفقى** gibi.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **فرس إوز**; yani yaratılışı birbirine geçmiş, şiddetli.

Ve **أبو حيان** **شرح التسهيل**’de dedi: erkeklerden, atlardan ve develerden **الإوز**: yaratılışı sağlam olan.
