# أو (أ-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Veya

- Harfler: أ - و
- Kur'an'da: 280 geçiş · 213 ayet · 2 sîga
- 4 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءو · او

_Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır._

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَوْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%88%D9%92.md) | أَوْ | Veya | 264 | 202 | [2:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:19.md) |
| [أَوِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%88%D9%90.md) | أَوْ | Veya | 16 | 15 | [2:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:158.md) |

## Mücavir kökler — 319 mücavir (679 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 23 ortak ayet · G² 46 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
2. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 108 ortak ayet · G² 41 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
3. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 40 ortak ayet · G² 28 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
4. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 8 ortak ayet · G² 26 · “Bürde” gocuk demektir
5. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 77 ortak ayet · G² 22 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
6. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 8 ortak ayet · G² 20 · Kanat demektir
7. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 10 ortak ayet · G² 20 · Kadınlar
8. [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 19 · “Sume” damga demektir
9. [نصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%81.md) — 4 ortak ayet · G² 18 · Yarısı
10. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 8 ortak ayet · G² 18 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
11. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 27 ortak ayet · G² 17 · Su yosunudur
12. [نفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B9.md) — 9 ortak ayet · G² 17 · Fayda eder
13. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 12 ortak ayet · G² 17 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
14. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 63 ortak ayet · G² 16 · Kevn, tepe demektir
15. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 15 · Denk tutuyorlar
16. [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) — 6 ortak ayet · G² 15 · Koku veren yağdır
17. [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 15 · İnanç
18. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 10 ortak ayet · G² 15 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
19. [أنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%AB.md) — 6 ortak ayet · G² 14 · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
20. [غوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Çukur
21. [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) — 9 ortak ayet · G² 13 · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
22. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 11 ortak ayet · G² 13 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
23. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
24. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 13 · Açığa çıkarırsınız
25. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 9 ortak ayet · G² 12 · Rical ayak demektir
26. [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · “Sufur” süpürgedir
27. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 12 · Yiyecek demektir
28. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 12 · Affetti
29. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 14 ortak ayet · G² 12 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
30. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 11 ortak ayet · G² 12 · Sicim bağıdır
31. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 11 ortak ayet · G² 12 · Su birikintisidir
32. [مرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 12 · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir
33. [فرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B6.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
34. [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Düğüm demektir
35. [مكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Oturup bekleyen adam demektir
36. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 12 ortak ayet · G² 11 · Kıdr kazandır
37. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 21 ortak ayet · G² 10 · Zalimler
38. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 10 · İcl havuz demektir
39. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 11 ortak ayet · G² 10 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
40. [خسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Hesf : Derin sulu çukurdur
41. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 13 ortak ayet · G² 10 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
42. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 21 ortak ayet · G² 10 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
43. [برح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Berah ağaçsız, nebatsız geniş yer, boş saha demektir
44. [قبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Meşale, ateş demektir
45. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 11 ortak ayet · G² 10 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
46. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 28 ortak ayet · G² 10 · Şey
47. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 13 ortak ayet · G² 9 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
48. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 19 ortak ayet · G² 9 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
49. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 5 ortak ayet · G² 9 · Sülle çokluk demektir
50. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 34 ortak ayet · G² 9 · Evye kuş yuvası demektir
51. [هود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 9 · “Hidayet”in değişik söylenişidir
52. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 19 ortak ayet · G² 9 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
53. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 10 ortak ayet · G² 9 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
54. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 13 ortak ayet · G² 9 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
55. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · Sağanak yağmur demektir
56. [نكح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Nikah
57. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · Okun ön yarısına denir
58. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Yan demektir
59. [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
60. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 8 ortak ayet · G² 8 · İş ayakkabısı

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%88/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أو |
| Yapı | Edat / İki harfli işlev sözü |
| Özel Durum | İlletli iki harfli bağlaç |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أم, بل, [إما](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%A7.md) |
| Zıt Kök | و |
| Çekirdek Özet 1 | İki veya daha fazla alternatif arasında ayrıştırma, seçenek sunma, tereddüt veya taksim bildirme |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi hitapta muhayyerlik, ibaha, taksim, muhatabın şüphesini nakletme ve gayelilik |
| Çekirdek Özet 3 | Mutlak belirlilik yerine alternatifli yükümlülük alanı açma ve zihinsel tercihi harekete geçirme |
| Kritik Hata Riski | İfade edilen tereddüt ve belirsizliği Allah'ın ilmine isnat etmek veya muhayyerlik hükümlerini mutlak cem (birliktelik) sanmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أو | İki kutup veya seçenek arasında yönelme, duraksama veya bağlama işlevi gören asıl ses öbeği; [أوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) kökünde sığınma ve bir yere meyledip toplanma şeklinde somutlaşır | Veri bulunamadı | أو lafzı iki harfli bağımsız bir edat olup üçüncü bir harf eklenerek genişlememiş, doğrudan iki unsur arasında alternatif ve ayrım işlevi görmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Sözün veya seçeneğin merkezine yerleşen öncül enerji ve dikkat yöneltme eylemi |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Önceki unsur ile sonraki unsuru birbirine temas ettiren, iki tarafı birbirine rabteden bağ |
| أو | Güçlü başlangıç odağının bir bağ vasıtasıyla ikinci bir alternatife raptedilmesi | Birinci durumun mutlaklığını kırarak yanına bağlanan ikinci bir imkânı zihne sunma hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Somut nesne veya hareket kökünden ziyade, iki varlık, yön veya durum arasında zihinsel ayrım ve geçişi bildiren ilksel bir seslenme ve bağlama edatıdır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beytinde bu edatı gaye ve istisna bildiren bir yapıda kullanarak şöyle der: فَقُلْتُ لَهُ لا تَبْكِ عَيْنُكَ إِنَّمَا / نُحَاوِلُ مُلْكاً أَوْ نَمُوتَ فَنُعْذَرَا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hitabetinde ve dil kullanımında tereddüt, şüphe, iki tercihten birini seçme serbestisi (ibaha) veya taksim amacıyla yaygın biçimde kullanılmıştır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde أو edatı, erken dönemlerden itibaren alternatif bildiren arkaik bir bağlaç olarak tespit edilir. İbranicede benzer işlevde kullanılan ve seçenek bildiren אוֹ (ō) edatı doğrudan ses ve anlam denkliği taşır. Aynı şekilde Aramicede אוֹ (ō) ve Süryanicede ܐܘ (aw) biçimleri seçenek sunma, tereddüt veya şart bildirme bağlamında birebir ortak kökene işaret eder. Akadcada ise u (ve, veya) bağlacı hem cem hem de bağlama işleviyle bu morfolojik alanın en eski örneklerindendir. Bu edat grubu, zihnin iki olgu arasında kesin bir birleşme yerine ayrık bir bağ kurma ihtiyacından doğmuş ortak bir Sami mirasıdır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أو | Atıf harfi olarak iki kelime veya cümleyi شك (şüphe), إباحة (serbest bırakma), تخيير (muhayyerlik), تقريب (yaklaştırma) veya إضراب (vazgeçme) anlamıyla bağlar | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice אוֹ, Süryanice ܐܘ | Ortak Batı Sami dillerinde aynı ses ve alternatif/ayırma işleviyle kesintisiz biçimde mevcuttur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli bir soydaş biçim kesin olarak tespit edilememiştir | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أو | Anlamlı | Alternatif, şüphe, muhayyerlik | İki hüküm veya isim arasına girerek ayrık bağlama yapar | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| وأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapça sözlük sistematiğinde müstakil bir kök olarak kaydı yoktur; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أو | Merkez | Ayrık bağlama, alternatif | İki durumdan birinin gerçekleşmesini hedefler; belirsizlik veya muhayyerlik içerir | Seçenek sunarak tarafları birbirinden bağımsız kılar |
| أم | Komşu | Eşitlik ve sorgu bağlacı | İstifhamdan sonra iki denk ihtimali sormak için kullanılır; genellikle soru zeminindedir | Belirleme talebi içeren sorgulayıcı alternatif |
| بل | Komşu | İdrab ve düzeltme | Önceki sözden vazgeçip sonrakini kesinleştirmek için devreye girer | Önceki hükmü iptal eden veya aşan yöneliş |
| [إما](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%A7.md) | Komşu | Baştan tasnif ve taksim | Cümlenin başında yer alarak alternatifleri baştan sınıflandırır | Önceden planlanmış seçenek dökümü |
| و | Zıt | Mutlak cem ve birliktelik | Unsurları birbirinden ayırmaksızın aynı hükümde toplar | Ayrıştırmayan, cem eden mutlak bağlaç |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أو | Alternatif, muhayyerlik, şüphe bağlacı | İki unsur arasında ayrık bağ kurar | Kesin |
| Latince | aut, vel | Veya, yahut | aut dışlayıcı ayrımı (biri veya diğeri), vel ise kapsayıcı tercihi karşılar | Kesin |
| İngilizce | or | Veya, ya da | Alternatif, yaklaşık olma veya eşdeğerlik ifade eder | Kesin |
| Almanca | oder | Veya | İki ya da daha çok ihtimal arasındaki ayrımı bildirir | Kesin |
| Fransızca | ou | Veya, yahut | İhtimal, tercih ve ikame bildirir | Kesin |

Kaynak: Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Şüphe ve tereddüt hikâyesi | İnsanların durumunu veya konuşmasını nakletme | Ashab-ı Kehf'in veya diriltilen kişinin kendi kaldığı süreyi kestirememesi bağlamında; Bakara [2:259](https://lisan.digital/tr/ayet/2:259.md), Kehf [18:19](https://lisan.digital/tr/ayet/18:19.md) |
| İbaha ve muhayyerlik | Hükümlerde mükellefe seçenek tanıma | Kefaret veya ceza ayetlerinde mükellefe sunulan alternatifler; Mâide [5:33](https://lisan.digital/tr/ayet/5:33.md), Mâide [5:89](https://lisan.digital/tr/ayet/5:89.md) |
| Taksim ve tasnif | Varlık ve insan tiplerini kategorilere ayırma | İnsanların akıbetlerini veya vasıflarını gruplara ayırma; Nisâ [4:100](https://lisan.digital/tr/ayet/4:100.md), İnsân [76:3](https://lisan.digital/tr/ayet/76:3.md) |
| Gaye (hattâ anlamında) | Bir sınıra ve amaca bağlama | İnkârcıların son bulması veya boyun eğmesine kadar süren süreç; Âl-i İmrân [3:128](https://lisan.digital/tr/ayet/3:128.md) |
| İdrab (bel anlamında) | Sayı ve ölçüde tahmini aşma | İnsan idrakinin tahayyülünü genişletme ve önceki miktarı pekiştirme; Sâffât [37:147](https://lisan.digital/tr/ayet/37:147.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ilim ve kelam sıfatı | Ayetlerde geçen şüphe ifadelerinin Allah'a değil muhatabın algısına ait oluşu | Şüphenin tenzihi, mutlak ilmin vurgulanması |
| Fıkıh | Hükümler, kefaretler ve cezalar | Muhayyerlik (tercih serbestisi) ile tertip (sıralı mecburiyet) arasındaki fark | Genişletici seçeneklilik ve mükellefiyeti kolaylaştırma |
| Tefsir | Atıf ve belagat vecihleri | Atfın birliktelik mi (vav gibi) yoksa vazgeçiş mi (bel gibi) bildirdiği | Metnin bağlamsal zenginliği ve çok anlamlılık |
| Hadis | Nebevi beyan ve rivayet nakli | Râvinin lafızdaki tereddüdünü ifade eden şek lafızları | Rivayet sıhhati ve lafzi hassasiyet |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Teklif ve mükellefiyet | Muhayyerlik | İbadet ve kefaretlerde birden fazla meşru çıkış yolu sunma | Kula tek bir zorlama yerine şartlarına göre uygulanabilir meşru alternatifler tanır | Kesin |
| İlmi | Mantık ve epistemoloji | Ayrık önerme (disjunction) | İhtimalleri birbirinden ayırt ederek doğru bilgiye ulaşma | Birbirini dışlayan veya tamamlayan hipotezler kurarak inceleme yapmayı sağlar | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve ceza infazı | Derecelendirilmiş ceza/tedbir | Toplumsal suçlara karşı duruma göre uygulanabilir müeyyideler | Kamu düzeninde suçun ağırlığına ve şartlara göre esnek yaptırım imkânı verir | Güçlü |
| İktisadi | Akitler ve tazminat | Bedel veya seçenek imkânı | Borç ödeme ve zararı tazmin etmede alternatif ödeme yolları | Piyasada veya borç ilişkisinde tek bir emtiaya bağımlı kalmadan ifa esnekliği sağlar | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Boole mantığındaki VEYA (OR) kapısı | İki girdiden en az birinin doğru olması durumunda sonucun doğru çıktığı mantıksal işlem | Kesin |
| Beşeri bilimler | Hukukta alternatif mükellefiyetler | Borçlunun birden fazla edimden birini ifa ederek borcundan kurtulabilmesi serbestisi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Edatı yalnızca modern dillerdeki katı 'biri yahut diğeri' dışlayıcılığına indirgemek ve taksim, ibaha veya gaye vecihlerini yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hükümlerde mükellefe ruhsat ve kolaylık sağlayan esnek muhayyerlik alanı, insan idrakine hitap eden tasvir ve gayelilik |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahi hitapta geçen alternatif ifadeleri şüphe zannederek uluhiyete cehalet atfetmek veya hukuki muhayyerlikleri bağlayıcı cem sayarak teklifi zorlaştırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın teklif dilindeki esnekliği, beşeri tasavvurun sınırlılığı ile ilahi ilmin mutlaklığını ayırt etmeyi sağlayan temel bir bağlaç olması bakımından hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kefaret, ceza ve fıkhi hükümleri bildiren ahkâm ayetlerinde ve beşeri psikolojiyi nakleden kıssalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin insanı tek bir kalıba zorladığı zannını yıkar; ilahi hitaptaki şüphe anlatımlarının muhatabın algısına yönelik bir ayna olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki yön, nesne veya durum arasında ayrım yaparak birinden diğerine geçiş imkânı veren bağ.
- Soyut anlam: Zihinsel veya hukuki planda alternatifler açma, mutlak belirliliği esnetme ve tercihi serbest bırakma.
- Sistematik karşılık: Mantıkta ayrık şartlılık, hukukta muhayyerlik, epistemolojide ihtimaller dökümü.
- LaTeX modeli: $$P \lor Q \implies R$$
- LaTeX açıklaması: Modelde yer alan $P$ ve $Q$ harfleri iki ayrı ihtimal veya meşru seçeneği, $\lor$ simgesi أو edatının sağladığı mantıksal veya/ayrılma işlemini, $R$ ise bu alternatiflerden herhangi birinin gerçekleşmesiyle hâsıl olan meşru hüküm veya neticeyi temsil eder.

## Geçtiği ayetler (213 ayet)

Mushaf sırasıyla; ilk 200 ayet metniyle, kalan 13 ayet yalnızca numarasıyla. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:19.md) — أَوْ

أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ

Meal (IK): Yahut gökten inen sağnağa tutulmuş gibilerdir ki; onda karanlıklar, gök gürültüsü ve şimşek vardır. Yıldırımlardan ölmek korkusuyla parmaklarını kulaklarına tıkarlar. Allah kafirleri çepeçevre kuşatıcıdır.

### [Bakara 2:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:74.md) — أَوْ

ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهَارُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Sonra bunun ardından kalbleriniz yine katılaştı. Şimdi onlar taş gibidir. Yahut daha da katı. Zira öylesi vardır ki; ondan ırmaklar kaynar, öylesi vardır ki; yarılıp ondan su fışkırır, öylesi de vardır ki; Allah korkusundan yuvarlanır. Allah, yaptıklarınızdan asla gafil değildir.

### [Bakara 2:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:106.md) — أَوْ

مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Biz, bir ayeti nesheder veya unutturursak ondan daha hayırlısını, yahut da dengini getiririz. Bilmez misin ki, Allah şüphesiz her şeye kadir’dir.

### [Bakara 2:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:111.md) — أَوْ

وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): Ve dediler ki: Yahudi ve Hristiyan olanlardan başkası cennete girmeyecek. Bu onların kuruntusudur. De ki: Eğer sadıklar dan iseniz delilinizi getirin.

### [Bakara 2:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:118.md) — أَوْ

وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ لَوْلَا يُكَلِّمُنَا اللَّهُ أَوْ تَأْتِينَا آيَةٌ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشَابَهَتْ قُلُوبُهُمْ قَدْ بَيَّنَّا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ

Meal (IK): Bilmeyenler dediler ki: Allah bizimle konuşmalı veya bize bir ayet gelmeli değil miydi? Onlardan öncekiler de onların dedikleri gibi demişlerdi. Kalbleri birbirine benzemiş. Biz yakınen bilmek isteyen bir kavme ayetlerimizi apaçık bildirdik.

### [Bakara 2:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:135.md) — أَوْ

وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): Yahudi veya Hristiyan olun ki hidayete eresiniz, dediler. De ki: Hayır, biz Hanif olan İbrahim’in dinine uyarız. O, müşriklerden değildi.

### [Bakara 2:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:140.md) — أَوْ

أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطَ كَانُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى قُلْ أَأَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللَّهُ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Yoksa siz: İbrahim, İsmail, İshak, Ya’kub ve oğulları Yahudi veya Hristiyan idiler mi, diyorsunuz? Siz mi daha iyi biliyorsunuz yoksa Allah mı? Allah tarafından yanında bulunan şehadeti gizleyenden daha zalim kim vardır? Allah sizin yaptıklarınızdan gafil değildir, de.

### [Bakara 2:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:158.md) — أَوِ

إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Safa ile Merve Allah’ın nişanelerindendir. Artık kim hacc veya umre niyetiyle Ka’be ’yi ziyaret ederse bu ikisini de tavaf etmesinde bir beis yoktur. Kim gönüllü olarak iyilik yaparsa muhakkak ki Allah; Şakir’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:182](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:182.md) — أَوْ

فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Bununla birlikte, kim vasiyet edenin haksızlığa meylinden, günaha girmesinden korkup aralarını bulursa; ona da bir günah yoktur. Şüphesiz ki Allah, Gafur’dur. Rahim’dir.

### [Bakara 2:184](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:184.md) — أَوْ

أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Sayılı günler olarak. Sizden kim hasta veya seferde olursa, tutmadığı günler sayısınca diğer günlerde; gücü yetmeyenlere de bir yoksul doyumu fidye. Bununla beraber kim gönüllü olarak iyilik yaparsa bu; kendisi için

### [Bakara 2:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:185.md) — أَوْ

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Ramazan ayı; öyle bir aydır ki, insanlara doğru yolu gösteren, hak ile batılı ayıran Kur’an, o ayda indirilmiştir. Sizden her kim ayı görürse oruç tutsun. Kim de hasta olur veya seferde bulunursa, diğer günlerde o kadar oruç tutsun. Allah, sizin için kolaylık ister, güçlük istemez. Bu sayıyı tamamlamanız; size hidayet ihsan etmiş olduğundan Allah’ı tekbir ile yüceltmeniz içindir ve umulur ki şükredesiniz.

### [Bakara 2:196](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:196.md) — أَوْ

وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ وَلَا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Allah için haccı da; ümreyi de tamamlayın. Fakat alıkonulursanız, kurbandan kolayınıza geleni gönderin. Kurban yerine varıncaya kadar, başlarınızı tıraş etmeyin. İçinizden her kim, hasta olursa veya başında bir eziyet bulunursa; ona oruçtan, sadakadan veya kurbandan fidye. Emin olduğunuz vakitte; kim, hacc zamanına kadar umre ile faydalanmak isterse, kolayına gelen bir kurban keser. Ama bulamazsa, hacc günlerinde üç; döndüğünüz vakit yedi gün olmak üzere tam on gün oruç tutar. Bu; ailesi Mescid-i Haram’da oturmayanlar içindir. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, azabı pek şiddetli olandır.

### [Bakara 2:200](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:200.md) — أَوْ

فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ

Meal (IK): Hacc ibadetinizi bitirince; atalarınızı andığınız gibi, hatta daha kuvvetli bir anışla Allah’ı zikredin. İnsanlardan öylesi vardı ki; Ey Rabbımız, bize dünyada ver, der. Onun ahirette nasibi yoktur.

### [Bakara 2:229](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:229.md) — أَوْ

الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا إِلَّا أَنْ يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Boşanma iki defadır. Ya iyilikle tutmak, ya da güzellikle salmaktır. Onlara verdiğinizden birşeyi geri almanız sizlere helal değildir. Meğer erkekle kadın Allah’ın hududunu ikame edemeyeceklerinden korkmuş olalar. Eğer siz de, onların Allah’ın hududunu ikame edemeyeceklerinden korkarsanız, o halde fidye vermelerinde bir vebal yoktur. Bunlar Allah’ın hudududur. Onları aşmyın. Kim Allah’ın hududunu aşarsa, işte onlar zalimlerin kendileridir.

### [Bakara 2:231](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:231.md) — أَوْ

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ وَلَا تَتَّخِذُوا آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمَا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ve kadınları boşadığınız zaman; iddetlerini bitirince artık onları ya iyilikle tutun veya iyilikle salıverin. Sırf zulmedebilmeniz için zararlarına onları tutuvermeyin. Kim, böyle yaparsa; muhakkak kendi nefsine zulmetmiş olur. Allah’ın ayetlerini oyuncak yerine koymayın. Allah’ın üzerinizdeki nimetini ve size öğüt vermek için indirdiği kitabı ve hikmeti hatırlayın. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, şüphesiz her şeyi bilendir.

### [Bakara 2:235](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:235.md) — أَوْ

وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاءِ أَوْ أَكْنَنْتُمْ فِي أَنْفُسِكُمْ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَلَكِنْ لَا تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفًا وَلَا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Böyle kadınları nikahlamak isteğinizi bildirmenizden veya bir arzuyu gönüllerinizde saklamanızdan dolayı size bir vebal yoktur. Allah bilmiştir k; siz, onları mutlaka hatırlayacaksınız, fakat uygun bir sözle söylememeniz müstesna, onlarla gizlice sözleşmeyin. İddeti nihayet bulmadıkça nikah bağını bağlamaya kalkmayın. Ve bilin ki; şüphesiz Allah, gönüllerinizde olanı bilir. Artık O’ndan sakının. Ve yine bilin ki; şüphesiz Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Bakara 2:236](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:236.md) — أَوْ

لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Temas etmediğiniz veya bir mehir kesmediğniz kadınları boşamışsanız, size vebal yoktur. Şu kadar ki, zengin olan kudretince, darda bulunan da halince ma’ruf bir fayda ile onları faydalandırmalıdır. Bu, iyilik edenlerin üzerine bir borçtur.

### [Bakara 2:237](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:237.md) — أَوْ

وَإِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Bir mehir kestiğniz takdirde temas etmeden önce onları boşarsanız; kestiğiniz mehrin yarısı onlarındır. Meğer, kendilerini bağışlamış veya nikah düğümü elinde bulunan kimse bağışlamış ola. Bağışlamanız, takvaya daha yakındır. Aranızdaki fazileti unutmayın. Şüphesiz Allah, yaptığınız şeyleri görendir.

### [Bakara 2:239](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:239.md) — أَوْ

فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا أَوْ رُكْبَانًا فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَمَا عَلَّمَكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Eğer korkarsanız yaya veya binmiş olarak kılın. Emin olduğunuz vakitte de Allah’ın size bilmediğiniz şeyleri öğrettiği şekilde Allah’ı zikredin.

### [Bakara 2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:259.md) — أَوْ

أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ وَانْظُرْ إِلَى حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ وَانْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Yahut altı üstüne gelmiş bir kasabaya uğrayan kimse gibisini görmedin mi? Allah, bunu ölümünden sonra nasıl diriltecek? dedi. Bunun üzerine Allah, onu yüz sene ölü bıraktı, sonra diriltti. Na kadar kaldın? dedi. O da: Bir gün veya bir günden daha az kaldım, dedi. Hayır, yüz yıl kaldın. Öyle iken yiyeceğine içeçeğine bak; henüz bozulmamış, bir de merkebine bak. Hem seni insanlara bir ibret kılacağız. Kemiklere bak, onları nasıl birleştirip yerli yerine koyuyor ve sonra onlara nasıl et giydiriyoruz? dedi. Bu hal ona apaçık belli olunca: Artık Allah’ın herşeye Kadir olduğunu biliyorum, dedi.

### [Bakara 2:270](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:270.md) — أَوْ

وَمَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ نَفَقَةٍ أَوْ نَذَرْتُمْ مِنْ نَذْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ

Meal (IK): Nafakadan ne harcadınız ise veya adaktan ne adadınızsa; şüphesiz ki Allah onları bilir. Zulmedenlerin hiç yardımcıları yoktur.

### [Bakara 2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:282.md) — أَوْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

### [Bakara 2:284](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:284.md) — أَوْ

لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Göklerde ve yerde olanların hepsi Allah’ındır. İçinizdekini açıklasanız da, gizleseniz de Allah sizi onunla hesaba çeker. Sonra dilediğini bağışlar dilediğini azablandırır. Ve Allah, herşeye Kadir’dir.

### [Bakara 2:286](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/2:286.md) — أَوْ

لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah, kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemez. Kazandığı lehine, yüklendiği aleyhinedir. Ey Rabbımız, unuttuk veya yanıldıysak sorumlu tutma bizi. Ey Rabbımız, bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme. Ey Rabbımız, bize gücümüzün yetmeyeceğini yükleme. Affet bizi, bağışla bizi. Sen Mevlamızsın. Kafirler güruhuna karşı yardım et bize.

### [Ali İmran 3:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/3:29.md) — أَوْ

قُلْ إِنْ تُخْفُوا مَا فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَيَعْلَمُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): De ki: İçinizde olanı gizleseniz de, açıklasanız da Allah bilir. Göklerde ve yerde ne varsa hepsini O, bilir. Allah, herşeye Kadir’dir.

### [Ali İmran 3:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/3:73.md) — أَوْ

وَلَا تُؤْمِنُوا إِلَّا لِمَنْ تَبِعَ دِينَكُمْ قُلْ إِنَّ الْهُدَى هُدَى اللَّهِ أَنْ يُؤْتَى أَحَدٌ مِثْلَ مَا أُوتِيتُمْ أَوْ يُحَاجُّوكُمْ عِنْدَ رَبِّكُمْ قُلْ إِنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Kendi dininize uyanlardan başkasına inanmayın. De ki: Doğru yol, Allah’ın yoludur. Derler ki: Size verilen bir benzerinin de birine verildiğini veya Rabbınızın katında size delil gösterecekleri bir şeyi açıklamayın. De ki: Doğrusu lütuf Allah’ın elindedir, onu dilediğine verir. Allah Vasi’dir, Alim’dir.

### [Ali İmran 3:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/3:127.md) — أَوْ

لِيَقْطَعَ طَرَفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْ يَكْبِتَهُمْ فَيَنْقَلِبُوا خَائِبِينَ

Meal (IK): Küfredenlerin bir kısmını kessin veya perişan etsin de ümitsiz olarak geri dönüp gitsinler diye.

### [Ali İmran 3:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/3:128.md) — أَوْ

لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ

Meal (IK): Senin elinde emirden bir şey yok. Allah, ya onların tevbesini kabul eder, yahut da zalim oldukları için azablandırır.

### [Ali İmran 3:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/3:135.md) — أَوْ

وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّوا عَلَى مَا فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlar ki; fena bir şey yaptıklarında veya kendilerine zulmettiklerinde Allah’ı anarlar. Hemen günahlarının bağışlanmasını dilerler. Günahları, Allah’tan başka kim bağışlar? Hem onlar yaptıklarında bile bile ısrar da etmezler.

### [Ali İmran 3:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/3:144.md) — أَوْ

وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Muhammed; sadece bir elçidir. Ondan önce de nice elçiler gelip geçmiştir. Şimdi o, ölür veya öldürülürse; geriye mi döneceksiniz? Kim geriye dönerse; Allah’a hiç bir zarar vermez. Allah, şükredenlerin mükafatını verecektir.

### [Ali İmran 3:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/3:156.md) — أَوْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَقَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كَانُوا غُزًّى لَوْ كَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذَلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; siz; küfredip de yeryüzünde dolaşan veya gazada bulunan kardeşleri hakkında: Onlar yanınızda olsalardı ölmezler veya öldürülmezlerdi, diyenler gibi olmayın. Allah; bunu, onların kalblerinde bir hasret olarak koydu. Halbuki öldüren de dirilten de Allah’tır. Ve Allah, yaptığınız şeyleri görendir.

### [Ali İmran 3:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/3:157.md) — أَوْ

وَلَئِنْ قُتِلْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَحْمَةٌ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ

Meal (IK): Andolsun ki, Allah yolunda öldürülür veya ölürseniz; Allah’ın bağışlaması ve rahmeti onların toplayacağı şeylerden çok daha hayırlıdır.

### [Ali İmran 3:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/3:158.md) — أَوْ

وَلَئِنْ مُتُّمْ أَوْ قُتِلْتُمْ لَإِلَى اللَّهِ تُحْشَرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki, ölseniz de, öldürülseniz de; Allah katında toplanacaksınız.

### [Ali İmran 3:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/3:167.md) — أَوِ

وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ نَافَقُوا وَقِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا قَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوِ ادْفَعُوا قَالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتَالًا لَاتَّبَعْنَاكُمْ هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمَانِ يَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَكْتُمُونَ

Meal (IK): Bir de münafıklık edenleri açığa vurmak içindi. Kendilerine: Gelin Allah yolunda savaşın veya savunun, dendiği zaman: şayet savaşmayı bilseydik peşinizden gelirdik, dediler. O gün onlar imandan çok küfre yakındılar. Kalblerinde olmayan şeyi ağızlarıyla söylüyorlardı. Onların gizlediği şeyi Allah çok iyi bilir.

### [Ali İmran 3:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/3:195.md) — أَوْ

فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ

Meal (IK): Nihayet Rabbları, onlara icabet etti: Birbirinizden meydana gelen sizlerden; gerek erkek olsun gerek dişi olsun, çalışanın işini boşa çıkarmam. Hicret edenlerin, yurtlarından çıkarılanların, benim yolumda işkenceye, hakarete, ziyana uğrayanların, muharebe edenlerin ve öldürülenlerin suçlarını elbette örteceğim, Allah katından mükafat olmak üzere; onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Sevabın en güzeli, Allah katındadır.

### [Nisa 4:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:3.md) — أَوْ

وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا

Meal (IK): Eğer yetim kızların haklarını gözetemeyeceğinizden korkarsanız; size helal olan diğer kadınlardan ikişer, üçer ve dörder olmak üzere nikahlayın. Şayet aralarında adalet yapamayacağınızdan endişe ederseniz; o zaman, bir tane. Veya sağ ellerinizin sahip oldukları. Bu adaletten sapmamanıza daha uygundur.

### [Nisa 4:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:7.md) — أَوْ

لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا

Meal (IK): Ana-babanın ve yakınların bıraktıklarında erkeklere bir pay vardır. Ana-babanın ve yakınların bıraktıklarında kadınlara da bir pay vardır. Bunlar; az veya çok farz kılındığı şekilde bir paydır.

### [Nisa 4:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:11.md) — أَوْ

يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ فَإِنْ كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ وَإِنْ كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِنْ كَانَ لَهُ وَلَدٌ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Çocuklarınızın mirastaki durumu hakkında Allah, size şöyle emir buyuruyor: Erkeğe iki dişinin hissesi kadardır. Eğer kadınlar ikinin üstünde ise; bırakılan malların üçte ikisi onlarındır. Şayet kız tek ise, yarısı onundur. Ölenin çocuğu varsa; ana ve babadan herbirine bırakılan malın altıda biri; çocuğu olmayıp da ona ana ve babası mirasçı olduysa; üçte biri, anasınındır. Kardeşleri varsa; o vakit, altıda bir anasınındır. Bu hükümler ölenin borcu ödenip yaptığı vassiyetler yerine getirildikten sonradır. Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilmezsiniz. Allah’tan bir fariza olarak. Doğrusu Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:12.md) — أَوْ · أَوِ

وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَى بِهَا أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ وَصِيَّةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Çocukları yoksa; eşlerinizin geriye bıraktıklarının yarısı, sizindir. Çocukları varsa; bıraktıklarının dörtte biri, sizindir. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Çocuğunuz yoksa; sizin bıraktıklarınızın dörtte biri, eşlerinizindir. Şayet çocuğunuz varsa; bıraktıklarınızın sekizde biri, onlarındır. Ancak bu; yaptığınız vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Eğer miras bırakan erkek veya kadın çocuğu ve ana-babası olmayan bir kimse olur da bir erkek veya bir kız kardeşi bulunursa; bunlardan herbirine, altıda bir düşer. Eğer onlar bundan çoksalar; zarara uğratılmaksızın üçte birine ortak olurlar. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Allah’tan bir vasiyyet olarak, Allah; Alim’dir, Halim’dir.

### [Nisa 4:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:15.md) — أَوْ

وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا

Meal (IK): Kadınlarınızdan fuhuş yapanlara karşı, içinizden dört şahid getirin. Onlar şehadet ederlerse; ölünceye veya Allah onlara bir yol gösterinceye kadar evlerde tutun.

### [Nisa 4:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:43.md) — أَوْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا

Meal (IK): Ey iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.

### [Nisa 4:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:47.md) — أَوْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ آمِنُوا بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّا أَصْحَابَ السَّبْتِ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا

Meal (IK): Ey kitab verilenler; Biz bir takım yüzleri silip de enselerine çevirmezden veya onları Ashab-ı Sebit’i la’netlediğimiz gib la’netlemezden önce, gelin de elinizdekini doğrulayıcı olarak indirdiğimize iman edin. Allahın emri daima yapılagelmiştir.

### [Nisa 4:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:66.md) — أَوِ

وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيَارِكُمْ مَا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِنْهُمْ وَلَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا مَا يُوعَظُونَ بِهِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ وَأَشَدَّ تَثْبِيتًا

Meal (IK): Şayet onlara; Kendinizi feda edin, yahut memleketinizden çıkın, diye emretmiş olsaydık, pek azı müstesna bunu yapmazlardı. Kendilerine öğüt verilen şeyleri yerine getirseydiler elbette bu; haklarında çok hayırlı ve payidar olma açısından daha sağlam olurdu.

### [Nisa 4:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:71.md) — أَوِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ أَوِ انْفِرُوا جَمِيعًا

Meal (IK): Ey iman edenler; korunma tedbirinizi alın da silahlanarak, birlikler halinde veya toptan seferber olun.

### [Nisa 4:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:74.md) — أَوْ

فَلْيُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ وَمَنْ يُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): O halde dünya hayatını ahirete satanlar, Allah yolunda savaşsınlar. Allah yolunda savaşan kimse; öldürülse de, galip gelse de Biz, ona büyük bir mükafat vereceğiz.

### [Nisa 4:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:77.md) — أَوْ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً وَقَالُوا رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ لَوْلَا أَخَّرْتَنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقَى وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا

Meal (IK): Kendilerine: Ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın, zekatı verin, denilmiş olanlara bakmaz mısın? Şimdi onların üzerine savaş farz kılınınca; içlerinden bir grup Allah’tan korkar gibi, hatta daha şiddetli bir korku ile insanlardan korkuyorlar. Bunlar: Ey Rabbımız, üzerimize şu savaşı niye farz kıldın? Ne olurdu bizi yakın bir geleceğe kadar geri bırakaydın, dediler. Onlara de ki: Dünyanın geçimi azdır. Ahiret ise, müttakiler için elbet daha hayırlıdır. Ve kıl kadar haksızlığa uğratılmayacaksınız.

### [Nisa 4:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:83.md) — أَوِ

وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Kendilerine güven ve korkuya dair bir haber geldiğinde; onu yayarlar. Halbuki o haberi peygambere veya mü’min kumandanlara götürselerdi; onlar, ondan ne gibi netice çıkaracaklarını bilirlerdi. Eğer üzerinizde Allah’ın nimet ve rahmeti olmasaydı; pek azınız müstesna, şeytana uymuş gitmiştiniz.

### [Nisa 4:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:86.md) — أَوْ

وَإِذَا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَسِيبًا

Meal (IK): Size bir selam verildiği zaman; ondan daha iyisiyle selam verin. Veya aynısıyla mukabele edin. Muhakkak ki Allah, her şeyin hesabını arayandır.

### [Nisa 4:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:90.md) — أَوْ

إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ أَوْ جَاءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَنْ يُقَاتِلُوكُمْ أَوْ يُقَاتِلُوا قَوْمَهُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ فَلَقَاتَلُوكُمْ فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقَاتِلُوكُمْ وَأَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا

Meal (IK): Ancak sizinle kendileri arasında bir anlaşma bulunan bir millete sığınanlar ve sizinle savaşmaktan veya kendi milletleriyle harbetmekten bunalarak size başvuranlar müstesnadır. Allah dileseydi; onları size musallat ederdi de sizinle savaşırlardı. Eğer sizden uzak durur, savaşmaz ve size barış teklif ederlerse; Allah, onlara dokunmanıza izin vermez.

### [Nisa 4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:102.md) — أَوْ

وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً وَاحِدَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كَانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ وَخُذُوا حِذْرَكُمْ إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا

Meal (IK): Sen; içlerinde olup da namazlarını kıldırdığın zaman, bir kısmı seninle beraber namaza dursun ve silahlarını da alsınlar. Secdeye vardıklarında onlar arkanıza geçsinler, kılmayan öbür kısım gelsin, seninle beraber kılsınlar. Tedbirli olsunlar, silahlarını alsınlar. Kafirler size ansızın bir baskın vermek için silah ve eşyanızdan gafil bulunmanızı arzu ederler. Yağmurdan zarar görecekseniz veya hasta olursanız, silahlarınızı bırakmanıza bir beis yoktur. Fakat dikkatli olun. Allah; şüphesiz kafirlere horlayıcı bir azab hazırlamıştır.

### [Nisa 4:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:110.md) — أَوْ

وَمَنْ يَعْمَلْ سُوءًا أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Kim, bir kötülük yapar veya nefsine zulmeder de sonra Allah’dan mağfiret dilerse; Allah’ın Gafur ve Rahim olduğunu görür.

### [Nisa 4:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:112.md) — أَوْ

وَمَنْ يَكْسِبْ خَطِيئَةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئًا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا

Meal (IK): Kim, bir hata veya bir günah işler de sonra onu bir suçsuzun üstüne atarsa; şüphesiz iftira etmiş ve apaçık bir günah yüklenmiş olur.

### [Nisa 4:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:114.md) — أَوْ

لَا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Onların fısıldaşmalarının bir çoğunda hayır yoktur. Ancak sadaka vermeyi, yahut ma’rufu emretmeyi ve insanların arasını düzeltmeyi emreden başka. Kim Allah’ın rızasını arayarak böyle yaparsa; Biz, ona çok büyük bir ecir vereceğiz.

### [Nisa 4:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:124.md) — أَوْ

وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ نَقِيرًا

Meal (IK): Erkek veya kadın her kim ki; mü’min olarak salih amel işlerse cennete girer. Ve kendilerine zerre kadar zulmedilmez.

### [Nisa 4:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:128.md) — أَوْ

وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا وَالصُّلْحُ خَيْرٌ وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ وَإِنْ تُحْسِنُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Eğer kadın; kocasının serkeşliğinden veya yüz çevirmesinden endişe ederse; anlaşma yoluyla aralarını bulmalarında kendileri için bir günah yoktur. Anlaşmak daha hayırlıdır. Nefisler kıskançlığa meyyaldir. Eğer iyi davranır ve sakınırsanız; Allah işlediklerinizden haberdardır.

### [Nisa 4:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:135.md) — أَوِ · أَوْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا فَاللَّهُ أَوْلَى بِهِمَا فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَى أَنْ تَعْدِلُوا وَإِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; kendiniz, ana-babanız ve yakınlarınız aleyhinde de olsa Allah için şahid olarak adaleti gözetin. İster zengin, ister fakir olsun; onları Allah’ın koruması daha uygundur. Adaletinizde heveslere uymayın. Eğer dilinizi büker veya yüz çevirirseniz; Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Nisa 4:149](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/4:149.md) — أَوْ

إِنْ تُبْدُوا خَيْرًا أَوْ تُخْفُوهُ أَوْ تَعْفُوا عَنْ سُوءٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا قَدِيرًا

Meal (IK): Bir iyiliği açığa vurur veya gizler, yahut bir kötülüğü affederseniz; şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Kadir olandır.

### [Maide 5:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/5:6.md) — أَوْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.

### [Maide 5:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/5:32.md) — أَوْ

مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا بِالْبَيِّنَاتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ بَعْدَ ذَلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ

Meal (IK): Bundan dolayı İsrailoğullarının üzerine yazdık ki: Her kim, bir nefsi bir nefse veya yeryüzünde bozgunculuğa karşılık olmadan öldürürse, bütün insanları öldürmüş gibi olur. Kim de, onu diri bırakırsa sanki bütün insanları diriltmiş gibidir. Andolsun ki; onlara, peygamberlerimiz apaçık delillerle geldiler. Bundan sonra da onlardan bir çoğu gerçekten taşkınlık edenlerdir.

### [Maide 5:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/5:33.md) — أَوْ

إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah ve Rasulü ile savaşanların ve yeryüzünde fesada koşanların cezası; ancak öldürülmek, asılmak, çaprazvari el ve ayakları kesilmek veya yerlerinden sürülmektir. Bu, onlara dünyada rüzvaylıktır. Onlara ahirette de büyük bir azab vardır.

### [Maide 5:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/5:42.md) — أَوْ

سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ فَإِنْ جَاءُوكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَإِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ يَضُرُّوكَ شَيْئًا وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ

Meal (IK): Yalan kulak verici, haramı yiyicidirler. Sana gelirlerse; ister aralarında hükmet, ister onlardan yüz çevir. Eğer onlardan yüz çevirirsen; sana hiçbir zarar veremezler. Şayet hükmedersen de; aralarında adaletle hükmet. Çünkü Allah; adil olanları sever.

### [Maide 5:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/5:52.md) — أَوْ

فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يُسَارِعُونَ فِيهِمْ يَقُولُونَ نَخْشَى أَنْ تُصِيبَنَا دَائِرَةٌ فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ فَيُصْبِحُوا عَلَى مَا أَسَرُّوا فِي أَنْفُسِهِمْ نَادِمِينَ

Meal (IK): Kalblerinde hastalık olanların; bize bir felaket gelmesinden korkuyoruz, diyerek onlara koşuştuklarını görürsün. Olur ki, Allah, fetih verir veya katından bir emir getirir de onlar, içlerinde gizlediklerinden dolayı pişman olurlar.

### [Maide 5:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/5:89.md) — أَوْ

لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Allah size rasgele yeminlerinizden dolayı değil, bile bile ettiğiniz yeminlerden ötürü sorumlu tutar. Onun keffareti; ailenize yedirmekte olduğunuzun ortalamasından, on düşkünü yedirmek, yahut giydirmek veya bir köle azad etmektir. Kim de bunları bulamazsa; üç gün oruçtur. İşte bu, yemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin keffaretidir. Yeminlerinizi tutun. Şükredersiniz diye Allah ayetlerini size işte böyle açıklar.

### [Maide 5:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/5:95.md) — أَوْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ

Meal (IK): Ey iman edenler; siz ihramlı iken avı öldürmeyin. Sizden her kim; bile bile onu öldürürse; öldürdüğü o hayvanın benzeri bir ceza vardır ki, Ka’be’ye ulaşmış bir kurbanlık olmak üzere, buna içinizden adil iki kişi hükmedecektir. Yahut düşkünlere yemek yedirmek şeklinde keffaret veya onun dengi oruç tutmaktır. Ta ki yaptığının vebalini tatmış olsun. Allah; geçmiştekileri affetmiştir. Kim de sonradan böyle yaparsa; Allah, ondan intikamını alır. Allah, Aziz’dir, İntikam sahibidir.

### [Maide 5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/5:106.md) — أَوْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنَانِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ أَوْ آخَرَانِ مِنْ غَيْرِكُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُمَا مِنْ بَعْدِ الصَّلَاةِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لَا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَنًا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَلَا نَكْتُمُ شَهَادَةَ اللَّهِ إِنَّا إِذًا لَمِنَ الْآثِمِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; herhangi birinize ölüm gelip çattığı zaman, vasiyet anında aranızda ya adalet sahibi iki kişiyi veya yolculuk ta başınıza ölüm musibeti gelmişse, sizden olmayan iki kişiyi şahid tutun. Onlardan şüpheleniyorsanız; namazdan sonra alıkoyarsınız da Allah’a şöyle yemin ederler; Akraba bile olsa yeminle hiç bir değeri değiştirmeyeceğiz, Allah’ın şahidliğini gizlemeyeceğiz, yoksa elbette günahkarlardan oluruz.

### [Maide 5:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/5:108.md) — أَوْ

ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يَأْتُوا بِالشَّهَادَةِ عَلَى وَجْهِهَا أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاسْمَعُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): Bu, şehadeti gereği gibi yapmalarına veya yeminden sonra yeminlerinin reddedileceğinden korkmalarına daha yakındır. Allah’tan korkun ve dinleyin. Allah fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

### [En'am 6:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/6:21.md) — أَوْ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduran ve ayetlerini yalan sayandan daha zalim kimdir? Muhakkak ki zalimler, felaha ermezler.

### [En'am 6:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/6:35.md) — أَوْ

وَإِنْ كَانَ كَبُرَ عَلَيْكَ إِعْرَاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِيَ نَفَقًا فِي الْأَرْضِ أَوْ سُلَّمًا فِي السَّمَاءِ فَتَأْتِيَهُمْ بِآيَةٍ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدَى فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْجَاهِلِينَ

Meal (IK): Eğer onların yüz çevirmeleri sana ağır geliyorsa; yeri delmeğe ve göğe merdiven dayamaya gücün yetmiş olsaydı; onlara bir ayet gösterirdin. Şayet Allah dileseydi; onları hidayet üzerinde birleştirirdi. Sakın bilgisizlerden olma.

### [En'am 6:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/6:40.md) — أَوْ

قُلْ أَرَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللَّهِ أَوْ أَتَتْكُمُ السَّاعَةُ أَغَيْرَ اللَّهِ تَدْعُونَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): De ki: Bana haber verir misiniz, eğer üzerinize Allah’ın azabı gelse veya size kıyamet gelirse; Allah’tan başkasını mı çağırırsınız? Eğer sadıklardan iseniz.

### [En'am 6:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/6:47.md) — أَوْ

قُلْ أَرَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللَّهِ بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً هَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): De ki: Bana haber verir misiniz; Allah’ın azabı siz ansızın ve açıkça gelirse; zalimler güruhundan başka kimse helake uğratılmış olur mu?

### [En'am 6:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/6:65.md) — أَوْ

قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ

Meal (IK): De ki: Üstünüzden ve altınızdan size azab göndermeye, sizi fırka fırka yapıp kiminizin hıncını kimine tattırmaya Kadir olan O’dur. Bak; onlar iyice anlasınlar diye ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz.

### [En'am 6:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/6:93.md) — أَوْ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ قَالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَلَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْءٌ وَمَنْ قَالَ سَأُنْزِلُ مِثْلَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَرَاتِ الْمَوْتِ وَالْمَلَائِكَةُ بَاسِطُوا أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ وَكُنْتُمْ عَنْ آيَاتِهِ تَسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uydurandan, yahut kendisine hiçbir şey vahyedilmemişken; bana da vahyolundu, diyenden ve; Allah’ın indirdiği gibi ben de indireceğim, diyenden daha zalim kimdir? Bir görseydin; o zalimler can çekişirlerken melekler de ellerini uzatmış: Can verip bugün Allah’a karşı haksız yere söylediklerinizden ve O’nun ayetlerine büyüklük taslamanızdan ötürü horluk azabı ile cezalandırılacaksınız, derken.

### [En'am 6:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/6:145.md) — أَوْ

قُلْ لَا أَجِدُ فِي مَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًا مَسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنْزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): De ki: Bana vahyolunanlar arasında; haram dediklerinizi yiyecek kişiye murdar oldukları için; ölüden, dökülen kandan, domuz etinden -ki pistirve Allah’tan başkasının adına kesildişğinden dolayı fısk olandan başka haram olan bir şey bulamıyorum. İstememek ve haddi aşmamak üzere, kim de bunlardan yemeye mecbur kalırsa; muhakkak ki Rabbın, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [En'am 6:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/6:146.md) — أَوِ · أَوْ

وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَا إِلَّا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا أَوِ الْحَوَايَا أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِبَغْيِهِمْ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ

Meal (IK): Yahudi olanlara da bütün tırnaklıları haram kıldık. Sığır ve koyunun iç yağlarını da üzerlerine haram kıldık. Bunlardan sırtlarına ve bağırsaklarına yapışan ve kemiğe karışan müstesnadır. Biz, onları zulümlerinden dolayı cezaya çarptırdık. Biz, elbette sadıklarızdır.

### [En'am 6:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/6:157.md) — أَوْ

أَوْ تَقُولُوا لَوْ أَنَّا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْكِتَابُ لَكُنَّا أَهْدَى مِنْهُمْ فَقَدْ جَاءَكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَصَدَفَ عَنْهَا سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آيَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يَصْدِفُونَ

Meal (IK): Veya demeyesiniz ki: Bize de o kitab indirilseydi; muhakkak ki onlardan daha fazla hidayete ererdik. İşte size, Rabbınızdan apaçık hüccet, hidayet ve rahmet gelmiştir. Artık Allah’ın ayetlerini yalanlayandan ve onlardan yüzçevirenden daha zalim kimdir? Biz, ayetlerimizden yüzçevirenleri bu yüzden azabın kötüsüyle cezalandıracağız.

### [En'am 6:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/6:158.md) — أَوْ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا قُلِ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ

Meal (IK): Onlar; hala kendilerine meleklerin gelmesini, yahut Rabbının gelmesini veya Rabbının ayetlerinden birinin gelmesini mi bekliyorlar? Rabbının ayetleri geldiği gün; kişi daha önceden inanmamış veya imanından bir hayır kazanmamışsa; imanı, ona hiç fayda vermez. De ki: Bekleyin, doğrusu biz de bekleyenlerdeniz.

### [Araf 7:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/7:4.md) — أَوْ

وَكَمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا فَجَاءَهَا بَأْسُنَا بَيَاتًا أَوْ هُمْ قَائِلُونَ

Meal (IK): Nice kasabalar vardır ki; Biz, onları helak etmişizdir. Geceleyin uyurken, öğleyin dinlenirken, baskınımız gelip çattı onlara.

### [Araf 7:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/7:20.md) — أَوْ

فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطَانُ لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وُورِيَ عَنْهُمَا مِنْ سَوْءَاتِهِمَا وَقَالَ مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ إِلَّا أَنْ تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الْخَالِدِينَ

Meal (IK): Derken şeytan ayıp yerlerini kendilerine göstermek için ikinize de vesvese verdi ve dedi ki: Rabbınız, sizi başka bir şey için değil, ancak iki melek veya ebedi kalanlardan olmanızı önlemek için yasaklamıştır.

### [Araf 7:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/7:37.md) — أَوْ

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ أُولَئِكَ يَنَالُهُمْ نَصِيبُهُمْ مِنَ الْكِتَابِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوْنَهُمْ قَالُوا أَيْنَمَا كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالُوا ضَلُّوا عَنَّا وَشَهِدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduran veya O’nun ayetlerini yalan sayanlardan daha zalim kim vardır? İşte onlara; kitabdaki payları erişecektir. Nihayet, elçilerimiz canlarını almak üzere onlara geldiklerinde; diyeceklerdir ki: Allah’tan başka tapar olduklarınız nerede? Onlar da derler ki: Onlar, bizi bırakıp kaçtılar. Ve onlar, kendi aleyhlerine gerçekten kafir olduklarına şehadet ederler.

### [Araf 7:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/7:50.md) — أَوْ

وَنَادَى أَصْحَابُ النَّارِ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ أَنْ أَفِيضُوا عَلَيْنَا مِنَ الْمَاءِ أَوْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَهُمَا عَلَى الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Cehenenm ashabı; cennet ashabına: Sudan veya Allah’ın size verdiği rızıktan biraz da bize akıtın, diye seslenirler. Onlar da derler ki: Doğrusu Allah; onları kafirlere haram kıldı.

### [Araf 7:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/7:53.md) — أَوْ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ فَهَلْ لَنَا مِنْ شُفَعَاءَ فَيَشْفَعُوا لَنَا أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Onlar, onun te’vilinden başkasını mı bekliyorlar? Onun te’vilinin geldiği gün; daha önce onu unutmuş olanlar derler ki: Gerçekten Rabbımızın elçileri, bize hakkı getirmiştir. Şimdi bize şefaat edecek var mı ki; şefaat etsin. Yahut geriye çevrilir miyiz ki, yapmış olduğumuzdan başkasını yapalım? Onlar gerçekten kendilerini hüsrana uğratmışlardır. Ve uydurageldikleri şeyler, kendilerinden uzaklaşıp kaybolmuştur.

### [Araf 7:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/7:88.md) — أَوْ

قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يَاشُعَيْبُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا قَالَ أَوَلَوْ كُنَّا كَارِهِينَ

Meal (IK): Kavminden büyüklük taslayan ileri gelenler dediler ki: Ey Şuayb; seni ve beraberindeki inanmış olanları, ya memleketimizden çıkarırız veya mutlaka bizim dinimize dönersiniz. Dedi ki: İstemezsek de mi?

### [Araf 7:164](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/7:164.md) — أَوْ

وَإِذْ قَالَتْ أُمَّةٌ مِنْهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا قَالُوا مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

Meal (IK): Hani, içlerinden bir topluluk demişti ki: Allah’ın kendilerini helak edeceği veya çetin bir azab ile cezalandıracağı bir kavme ne diye öğüt veriyorsunuz? Onlar da: Rabbınıza karşı mazeret olsun ve belki sakınırlar diye, demişlerdi.

### [Araf 7:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/7:173.md) — أَوْ

أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ

Meal (IK): Veya daha önce sadece atalarımız şirk koşmuştu, biz ise onların ardından gelen bir nesiliz, bizi batıl işleyenlerin yaptıkları yüzünden helak eder misin? demeyesiniz.

### [Araf 7:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/7:176.md) — أَوْ

وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ذَلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Dileseydik onu, bununla yükseltirdik. Fakat o; yere saplandı ve hevesine uydu. Artık onun hali; o köpeğin hali gibidir ki, üstüne varsan da dilini sarkıtıp solur, kendi haline bıraksan da dilini sarkıtıp solur. İşte ayetlerimizi yalanlayan kavmin hali böyledir. Sen, kıssayı anlat. Belki düşünürler.

### [Enfal 8:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/8:16.md) — أَوْ

وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Tekrar savaşmak için bir tarafa çekilme veya bir başka topluluğa katılma dışından her kim, o gün arkasını dönerse; muhakkak ki o, Allah katından bir gazaba uğramıştır. Onun yurdu cehennenmdir ve o, ne kötü bir sonuçtur.

### [Enfal 8:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/8:30.md) — أَوْ

وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ

Meal (IK): Hani küfredenler; seni tutup bağlamak, yahut öldürmek veya çıkarmak için düzen kuruyorlardı. Onlar düzen kurarlarken Allah da düzenlerine müdahale ediyordu. Allah, düzen yapanların en hayırlısıdır.

### [Enfal 8:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/8:32.md) — أَوِ

وَإِذْ قَالُوا اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Hani demişlerdi ki: Ey Allah’ımız; eğer bu, gerçekten Senin katından ise; bize gökten taş yağdır, yahut acıklı bir azab getir.

### [Tevbe 9:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/9:52.md) — أَوْ

قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنَا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ وَنَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ أَنْ يُصِيبَكُمُ اللَّهُ بِعَذَابٍ مِنْ عِنْدِهِ أَوْ بِأَيْدِينَا فَتَرَبَّصُوا إِنَّا مَعَكُمْ مُتَرَبِّصُونَ

Meal (IK): De ki: Bize iki güzelliğin birinden başka bir şeyin gelmesini mi bekliyorsunuz? Halbuki biz, Allah’ın kendi katından veya bizim elimizle size bir azab getireceğini bekliyoruz. Öyleyse bekleyin, doğrusu biz de sizinle beraber bekleyenlerdeniz.

### [Tevbe 9:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/9:53.md) — أَوْ

قُلْ أَنْفِقُوا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا لَنْ يُتَقَبَّلَ مِنْكُمْ إِنَّكُمْ كُنْتُمْ قَوْمًا فَاسِقِينَ

Meal (IK): De ki: Gerek istekli, gerek isteksiz olarak infak edin, nasıl olsa kabul edilmeyecektir. Çünkü siz, gerçekten fasıklık eden bir kavim oldunuz.

### [Tevbe 9:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/9:57.md) — أَوْ

لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَأً أَوْ مَغَارَاتٍ أَوْ مُدَّخَلًا لَوَلَّوْا إِلَيْهِ وَهُمْ يَجْمَحُونَ

Meal (IK): Eğer sığınılacak bir yer, yahut mağaralar veya bir delik bulsalardı; çabucak oraya yönelirlerdi.

### [Tevbe 9:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/9:80.md) — أَوْ

اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): Onlar için ister mağfiret dile, ister mağfiret dileme. Onlar için yetmiş defa mağfiret dilesen de Allah onları bağişlamayacaktır. Bu, Allah’ı ve Peygamberini inkar etmelerindendir. Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

### [Tevbe 9:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/9:126.md) — أَوْ

أَوَلَا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِي كُلِّ عَامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ لَا يَتُوبُونَ وَلَا هُمْ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Onlar görmezler mi ki; her yıl bir veya iki kere belalara çarpılıyorlar da yine tevbe etmiyorlar. Ve ibret almıyorlar.

### [Yunus 10:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/10:12.md) — أَوْ

وَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ الضُّرُّ دَعَانَا لِجَنْبِهِ أَوْ قَاعِدًا أَوْ قَائِمًا فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُ ضُرَّهُ مَرَّ كَأَنْ لَمْ يَدْعُنَا إِلَى ضُرٍّ مَسَّهُ كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): İnsan bir sıkıntıya düşünce; yan gelip yattığı veya ayakta bulunduğu anlarda Bize yalvarıp yakarır. Biz, sıkıntısını giderince de; karşılaştığı sıkıntıdan ötürü Bize hiç yalvarmamışa döner. Böylece aşırı gidenlere işledikleri hoş görünür.

### [Yunus 10:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/10:15.md) — أَوْ

وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَذَا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Ayetlerimiz onlara açık açık okununca; Bizimle karşılaşmayı ummayanlar: Bundan başka bir Kur’an getir veya bunu değiştir, dediler. De ki: Onu kendiliğimden değiştirmem olmaz. Ben, ancak bana vahyolunana uyarım. Ben, Rabbıma karşı gelirsem; büyük bir günün azabından korkarım.

### [Yunus 10:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/10:17.md) — أَوْ

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduran veya ayetlerini yalanlayanlardan daha zalim kim olabilir? Suçlular muhakkak ki felaha ermezler.

### [Yunus 10:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/10:24.md) — أَوْ

إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْأَنْعَامُ حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Dünya hayatının misali; sadece gökten indirdiğimiz su gibidir. Onunla, insan ve hayvanların yiyerek beslendikleri bitkiler bol bol yetişir; yeryüzü renk renk, çeşit çeşit masullerle süslenir. Ve yerin sahibleri bütün bunlara kadir olduklarını sandıkları sırada; geceleyin veya gündüzün emrimiz geliverirde orayı hiç birşey bitirmemişe çeviririz. Daha dün birşey yokmuş gibi olur. İşte Biz, ayetlerimizi düşünen insanlar için böylece açıklarız.

### [Yunus 10:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/10:46.md) — أَوْ

وَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ اللَّهُ شَهِيدٌ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Onlara vaadettiğimizin bir kısmını sana gösteririz veya seni alırız. Onların dönüşü bizedir. Allah onların yaptıklarına şahiddir.

### [Yunus 10:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/10:50.md) — أَوْ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُهُ بَيَاتًا أَوْ نَهَارًا مَاذَا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ

Meal (IK): De ki: Görmüyor musunuz, ya Allah’ın azabı size gece veya gündüz gelirse? Suçlular neden bunu acele istiyorlar?

### [Hud 11:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/11:12.md) — أَوْ

فَلَعَلَّكَ تَارِكٌ بَعْضَ مَا يُوحَى إِلَيْكَ وَضَائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ أَنْ يَقُولُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ إِنَّمَا أَنْتَ نَذِيرٌ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ

Meal (IK): Belki de sen; ona bir hazine indirilmeli veya yakında bir melek gelmeli değil miydi? demelerinden ötürü sana vahyolunanların bir kısmını terkedecek olursun. Sen, ancak bir uyarıcısın. Ve Allah; her şeye Vekil’dir.

### [Hud 11:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/11:80.md) — أَوْ

قَالَ لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ

Meal (IK): Keşke size yetecek bir kuvvetim olsaydı. Veya sağlam bir yere sığınsaydım dedi.

### [Hud 11:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/11:87.md) — أَوْ

قَالُوا يَاشُعَيْبُ أَصَلَاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِي أَمْوَالِنَا مَا نَشَاءُ إِنَّكَ لَأَنْتَ الْحَلِيمُ الرَّشِيدُ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Şuayb; senin namazın mı bize babalarımızın taptıklarını ve mallarımızı dilediğimiz gibi kullanmamızı men’ediyor? Sen, doğrusu aklı başında, yumuşak huylu birisin.

### [Hud 11:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/11:89.md) — أَوْ

وَيَاقَوْمِ لَا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقَاقِي أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صَالِحٍ وَمَا قَوْمُ لُوطٍ مِنْكُمْ بِبَعِيدٍ

Meal (IK): Ey kavmim; bana karşı gelmeniz; Nuh kavminin, Hud kavminin, Salih kavminin başına gelen felaketin benzerini, sakın başınıza getirmesin. Lut kavmi de sizden pek uzak değildir.

### [Yusuf 12:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/12:9.md) — أَوِ

اقْتُلُوا يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضًا يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ وَتَكُونُوا مِنْ بَعْدِهِ قَوْمًا صَالِحِينَ

Meal (IK): Yusuf’u öldürün veya bir yere atın ki, babanızın teveccühü yalnız size kalsın, ondan sonra da tevbe eder, salihler topluluğu olursunuz.

### [Yusuf 12:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/12:21.md) — أَوْ

وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَاللَّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onu satın alan Mısırlı, karısına dedi ki: Ona güzel bak, olur ki bize faydası dokunur veya onu evlad ediniriz. İşte böylece Yusuf’u Biz oraya yerleştirdik. Ve ona rüyaların yorumunu öğrettik. Ve Allah; emrinde galibdir. Fakat insanların çoğu bilmezler.

### [Yusuf 12:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/12:25.md) — أَوْ

وَاسْتَبَقَا الْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيصَهُ مِنْ دُبُرٍ وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا الْبَابِ قَالَتْ مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا إِلَّا أَنْ يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): İkisi de kapıya koştular. Kadın, onun gömleğini arkasından boylu boyunca yırttı. Kapının yanında efendisine rast geldi. Kadın dedi ki: Ailene kötülük etmek isteyenin cezası; zindana atılmaktan veya acıklı bir azabdan başka ne olabilir?

### [Yusuf 12:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/12:80.md) — أَوْ

فَلَمَّا اسْتَيْئَسُوا مِنْهُ خَلَصُوا نَجِيًّا قَالَ كَبِيرُهُمْ أَلَمْ تَعْلَمُوا أَنَّ أَبَاكُمْ قَدْ أَخَذَ عَلَيْكُمْ مَوْثِقًا مِنَ اللَّهِ وَمِنْ قَبْلُ مَا فَرَّطْتُمْ فِي يُوسُفَ فَلَنْ أَبْرَحَ الْأَرْضَ حَتَّى يَأْذَنَ لِي أَبِي أَوْ يَحْكُمَ اللَّهُ لِي وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ

Meal (IK): Ondan ümitlerini kesince; fısıldaşarak bir yana çekildiler. Büyükleri dedi ki: Bilmiyor musunuz ki, babanız sizden Allah adına bir söz almıştı, daha önce de Yusuf hakkında bir kusur işlemiştiniz. Babam bana izin verinceye veya Allah hakkımda hükmedinceye kadar, ben buradan asla ayrılmam. O, hükmedenlerin en hayırlısıdır.

### [Yusuf 12:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/12:85.md) — أَوْ

قَالُوا تَاللَّهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّى تَكُونَ حَرَضًا أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهَالِكِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Vallahi sen, hala Yusuf’u anıp duruyorsun, sonunda ya kederinden bitkin düşeceksin veya helake uğrayanlardan olacaksın.

### [Yusuf 12:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/12:107.md) — أَوْ

أَفَأَمِنُوا أَنْ تَأْتِيَهُمْ غَاشِيَةٌ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ أَوْ تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Allah tarafından onları kuşatacak bir azabın kendilerine gelip çatmasından veya farkında olmadan kıyamet saatinin ansızın gelmesinden emin midirler?

### [Rad 13:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/13:17.md) — أَوْ

أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِهَا فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَدًا رَابِيًا وَمِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغَاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتَاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَالْبَاطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَاءً وَأَمَّا مَا يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ

Meal (IK): Göten su indirir de dereler onunla dolar taşar. Üste çıkan köpüğü sel alır götürür. Süslenmek veya yararlanmak için ateşle erittiklerinizin üzerinde de buna benzer bir köpük vardır. Böyle misal verir Allah hak ile batıl için. Köpük; uçar gider, insanlara fayda veren ise yerde kalır. İşte böyle; Allah daha nice misaller verir.

### [Rad 13:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/13:31.md) — أَوْ

وَلَوْ أَنَّ قُرْآنًا سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتَى بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمِيعًا أَفَلَمْ يَيْئَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعًا وَلَا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا تُصِيبُهُمْ بِمَا صَنَعُوا قَارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِيبًا مِنْ دَارِهِمْ حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ

Meal (IK): Şayet Kur’an ile; dağlar yürütülmüş veya yeryüzü parçalanmış, yahut ölüler konuşturulmuş olsaydı; kafirler yine de inanmazlardı. Halbuki bütün işler Allah’a aittir. İnananlar hala anlamadılar mı ki; Allah dileseydi bütün insanları doğru yola eriştirirdi. Ve yaptıklarından dolayı Allah’ın vaadi yerine gelene kadar küfredenlerin ya başına veya evlerinin yakınına bir bela gelirdi. Şüphesiz Allah, verdiği sözden caymaz.

### [Rad 13:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/13:40.md) — أَوْ

وَإِنْ مَا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ وَعَلَيْنَا الْحِسَابُ

Meal (IK): Onlara vaad ettiğimizin bir kısmını sana göstersek de, senin canını alsak da; senin vazifen, sadece tebliğ etmektir. Hesab görmekse Bize düşer.

### [İbrahim 14:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/14:13.md) — أَوْ

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّكُمْ مِنْ أَرْضِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِكَنَّ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Küfredenler peygamberlerine dediler ki: Ya bizim dinimize dönersiniz, ya da sizi memleketimizden çıkarırız. Rabbları da onlara vahyetti ki: Biz,

### [Nahl 16:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/16:33.md) — أَوْ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّكَ كَذَلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Onlar, kendilerine meleklerin veya Rabbının emrinin gelmesini mi bekliyorlar? Onlardan öncekiler de böyle yapmışlardı. Allah onlara zulmetmedi, fakat onlar kendilerine zulmediyorlardı.

### [Nahl 16:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/16:45.md) — أَوْ

أَفَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُوا السَّيِّئَاتِ أَنْ يَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Kötü işler düzenleyenler; Allah’ın kendilerini yere batırmasından, yahut haberleri yokken üzerlerine ansızın azab gelmesinden emin mi bulunuyorlar?

### [Nahl 16:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/16:46.md) — أَوْ

أَوْ يَأْخُذَهُمْ فِي تَقَلُّبِهِمْ فَمَا هُمْ بِمُعْجِزِينَ

Meal (IK): Yahut onlar dönüp dolaşırken kendilerini yakalamasından mı? Allah’ı aciz bırakacak değillerdir.

### [Nahl 16:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/16:47.md) — أَوْ

أَوْ يَأْخُذَهُمْ عَلَى تَخَوُّفٍ فَإِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Yahut yok olmak endişesindeyken yakalamasından mı? Muhakkak ki Rabbın, Rauf’tur, Ramim’dir.

### [Nahl 16:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/16:77.md) — أَوْ

وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Göklerin ve yerin gaybı Allah’ındır. Saat hadisesi ise ancak bir göz kırpma gibi veya daha yakındır. Şüphesiz ki Allah; her şeye Kadir’dir

### [Nahl 16:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/16:97.md) — أَوْ

مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Kadın olsun, erkek olsun; her kim, inanmış olarak iyi amel işlerse; ona hoş bir hayat yaşatacağız. Mükafatlarını yaptıklarından daha güzeli ile ödeyeceğiz.

### [İsra 17:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/17:23.md) — أَوْ

وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا

Meal (IK): Rabbın buyurmuştur ki: Kendisinden başkasına ibadet etmeyesiniz, ana ve babaya iyi davranasınız. Eğer onlardan biri veya her ikisi senin yanında iken yaşlılığa erecek olurlarsa; onlara karşı, of dahi deme. Onları azarlama. Ve her ikisine de efendice sözler söyle.

### [İsra 17:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/17:50.md) — أَوْ

قُلْ كُونُوا حِجَارَةً أَوْ حَدِيدًا

Meal (IK): De ki: İster taş ister demir olun,

### [İsra 17:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/17:51.md) — أَوْ

أَوْ خَلْقًا مِمَّا يَكْبُرُ فِي صُدُورِكُمْ فَسَيَقُولُونَ مَنْ يُعِيدُنَا قُلِ الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُءُوسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيبًا

Meal (IK): Veya gözünüzde büyüttüğünüz bir yaratık olun. Diyecekler ki: Bizi tekrar kim diriltir? De ki: Sizi ilk defa yaratmış olan. Sana başlarını sallayacaklar ve ne zaman o? diyecekler. De ki: Yakın olması umulur.

### [İsra 17:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/17:54.md) — أَوْ

رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِكُمْ إِنْ يَشَأْ يَرْحَمْكُمْ أَوْ إِنْ يَشَأْ يُعَذِّبْكُمْ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ وَكِيلًا

Meal (IK): Rabbınız sizi daha iyi bilir. İsterse size merhamet eder, isterse sizi azablandırır. Biz; seni, onların üzerine vekil olarak göndermedik.

### [İsra 17:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/17:58.md) — أَوْ

وَإِنْ مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا نَحْنُ مُهْلِكُوهَا قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ أَوْ مُعَذِّبُوهَا عَذَابًا شَدِيدًا كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا

Meal (IK): Hiç bir kasaba yoktur ki; kıyamet gününden önce Biz, onu helak edecek veya şiddetli bir azabla azablandıracak olmayalım. Bu, Kitab’da yazılmıştır.

### [İsra 17:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/17:68.md) — أَوْ

أَفَأَمِنْتُمْ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمْ جَانِبَ الْبَرِّ أَوْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ وَكِيلًا

Meal (IK): Kara tarafında sizi yere batırmasından veya başınıza taş yağdırmasından emin mi oldunuz? Sonra kendiniz için bir vekil de bulamazsınız.

### [İsra 17:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/17:91.md) — أَوْ

أَوْ تَكُونَ لَكَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَعِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهَارَ خِلَالَهَا تَفْجِيرًا

Meal (IK): Veya hurmalıklardan ve üzümden bahçelerin olsun ve aralarında ırmaklar akıtmalısın.

### [İsra 17:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/17:92.md) — أَوْ

أَوْ تُسْقِطَ السَّمَاءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَيْنَا كِسَفًا أَوْ تَأْتِيَ بِاللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ قَبِيلًا

Meal (IK): Yahut iddia ettiğin gibi göğü üzerimize parça parça düşüresin veya Allah ı ve melekleri karşımıza getiresin.

### [İsra 17:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/17:93.md) — أَوْ

أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقَى فِي السَّمَاءِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنَا كِتَابًا نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَرًا رَسُولًا

Meal (IK): Yahut da altundan bir evin olsun veya göğe yükselesin. Oradan bize okuyacağımız bir kitab indirilinceye kadar, senin yükselmene de inanmayacağız. De ki: Tenzih ederim Rabbımı. Ben, peygamber olarak gönderilmiş bir beşerden başkası değilim.

### [İsra 17:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/17:107.md) — أَوْ

قُلْ آمِنُوا بِهِ أَوْ لَا تُؤْمِنُوا إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ سُجَّدًا

Meal (IK): De ki: Ona ister inanın, ister inanmayın, muhakkak ki ondan önce kendilerine bilgi verilenlere, o okunduğu zaman, yüzleri üstü secdeye kapanırlar.

### [İsra 17:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/17:110.md) — أَوِ

قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَنَ أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا

Meal (IK): De ki: İster Allah deyin, ister Rahman deyin. Hangisini derseniz deyin ; en güzel isimler O’nun içindir. Namazında sesini yükseltme de, gizleme de. İkisi arasında bir yol bul.

### [Kehf 18:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/18:19.md) — أَوْ

وَكَذَلِكَ بَعَثْنَاهُمْ لِيَتَسَاءَلُوا بَيْنَهُمْ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالُوا رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثْتُمْ فَابْعَثُوا أَحَدَكُمْ بِوَرِقِكُمْ هَذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنْظُرْ أَيُّهَا أَزْكَى طَعَامًا فَلْيَأْتِكُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ وَلْيَتَلَطَّفْ وَلَا يُشْعِرَنَّ بِكُمْ أَحَدًا

Meal (IK): Böylece, birbirine sorsunlar diye onları uyandırdık. İçlerinden biri; ne kadar kaldınız? dedi. Bir gün veya daha az bir müddet kaldık, dediler. Ne kadar kaldığınızı Rabbınız daha iyi bilendir. Şimdi siz, birinizi paranızla şehre gönderin de yiyeceklere baksın, hangisi daha temiz ise ondan size getirsin. Orada nazik davransın da sakın sizi kimseye duyurmasın, dediler.

### [Kehf 18:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/18:20.md) — أَوْ

إِنَّهُمْ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ يَرْجُمُوكُمْ أَوْ يُعِيدُوكُمْ فِي مِلَّتِهِمْ وَلَنْ تُفْلِحُوا إِذًا أَبَدًا

Meal (IK): Çünkü sizden haberleri olacak olursa; sizi, ya taşla öldürürler veya dinlerine döndürürler. Bu takdirde ise asla kurtulamazsınız.

### [Kehf 18:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/18:41.md) — أَوْ

أَوْ يُصْبِحَ مَاؤُهَا غَوْرًا فَلَنْ تَسْتَطِيعَ لَهُ طَلَبًا

Meal (IK): Yahut suyu çekilir de bir daha bulamazsın.

### [Kehf 18:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/18:55.md) — أَوْ

وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى وَيَسْتَغْفِرُوا رَبَّهُمْ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ قُبُلًا

Meal (IK): İnsanlara hidayet geldiğinde; onları inanmaktan ve Rabblarından mağfiret dilemekten alıkoyan; öncekilerin başına gelenlerin kendilerine de gelmesini veya göz göre göre azaba uğramayı beklemeleridir.

### [Kehf 18:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/18:60.md) — أَوْ

وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ لَا أَبْرَحُ حَتَّى أَبْلُغَ مَجْمَعَ الْبَحْرَيْنِ أَوْ أَمْضِيَ حُقُبًا

Meal (IK): Hani Musa delikanlısına demişti ki: Ben iki denizin birleştiği yere ulaşmaya, yahut yıllarca yürümeye kararlıyım.

### [Meryem 19:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/19:98.md) — أَوْ

وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزًا

Meal (IK): Onlardan önce nice nesilleri yok ettik. Şimdi onlardan hiç bir varlık emaresi hissediyor veya bir ses işitiyor musun?

### [Taha 20:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/20:10.md) — أَوْ

إِذْ رَأَى نَارًا فَقَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدًى

Meal (IK): Hani o; bir ateş görmüştü de ailesine: Durun, ben bir ateş gördüm. Size ya ondan bir kor getiririm veya ateşin yanında bir yol gösteren bulurum, demişti.

### [Taha 20:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/20:44.md) — أَوْ

فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَيِّنًا لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى

Meal (IK): Ve ona yumuşak söz söyleyin, belki nasihat dinler veya korkar.

### [Taha 20:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/20:45.md) — أَوْ

قَالَا رَبَّنَا إِنَّنَا نَخَافُ أَنْ يَفْرُطَ عَلَيْنَا أَوْ أَنْ يَطْغَى

Meal (IK): Dediler ki: Rabbımız; onun bize taşkınlık yapmasından veya azgın davranmasından endişe ederiz.

### [Taha 20:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/20:113.md) — أَوْ

وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا وَصَرَّفْنَا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْرًا

Meal (IK): Biz onu böylece Arapça bir Kur’an olarak indirdik. Belki sakınırlar veya onlara ibret verir diye tehditleri açıkladık.

### [Hac 22:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/22:31.md) — أَوْ

حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ

Meal (IK): Allah’a şirk koşmaksızın, hanifler olarak. Kim Allah’a şirk koşarsa; gökten düşüp de kuşların kaptığı veya rüzgarın uçuruma attığı bir şeye benzer.

### [Hac 22:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/22:46.md) — أَوْ

أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ

Meal (IK): Yeryüzünde dolaşmıyorlar mı ki; orada olanları akledecek kalbleri, işitecek kulakları olsun. Ne var ki yalnız gözler kör olmaz, göğüslerde olan kalbler de körelir.

### [Hac 22:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/22:55.md) — أَوْ

وَلَا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً أَوْ يَأْتِيَهُمْ عَذَابُ يَوْمٍ عَقِيمٍ

Meal (IK): Küfredenler; kendilerine o saat ansızın gelinceye veya gecesi olmayan günün azabı çatana kadar ondan yana devamlı bir şüphe içinde kalırlar.

### [Hac 22:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/22:58.md) — أَوْ

وَالَّذِينَ هَاجَرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ قُتِلُوا أَوْ مَاتُوا لَيَرْزُقَنَّهُمُ اللَّهُ رِزْقًا حَسَنًا وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ

Meal (IK): Onlar ki; Allah yolunda hicret edip de sonra ölür veya öldürülürler; Allah onlara elbette güzel bir rızık verecektir. Şüphesiz ki Allah; rızık verenlerin en hayırlısıdır.

### [Müminun 23:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/23:6.md) — أَوْ

إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ

Meal (IK): Sadece eşleri ve sağ ellerinin malik oldukları müstesnadır. Doğrusu onlar; bunun için de kınanacak değildirler.

### [Müminun 23:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/23:113.md) — أَوْ

قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ فَاسْأَلِ الْعَادِّينَ

Meal (IK): Bir gün veya daha az bir süre kaldık, sayanlara sor, dediler.

### [Nur 24:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/24:3.md) — أَوْ

الزَّانِي لَا يَنْكِحُ إِلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لَا يَنْكِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ وَحُرِّمَ ذَلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Zina eden erkek; zina eden veya müşrik olan bir kadından başkasını nikah layamaz. Zina eden kadınla da zina eden veya müşrik olan bir erkekten başkası nikahlanamaz. Bu, mü’minlere haram kılınmıştır.

### [Nur 24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/24:31.md) — أَوْ · أَوِ

وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Mü’min kadınlara da söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Görünen kısmı müstesna, zinetlerini göstermesinler. Başörtülerini yakalarının üstüne salsınlar. Zinetlerini; kocaları veye babaları veya kocalarının babaları veya oğulları veya kocalarının oğulları veya kardeşleri veya erkek kardeşlerinin oğulları veya kızkardeşlerinin oğulları veya kadınları veya cariyeleri veya erkekliği kalmamış hizmetçileri, yahut kadınların mahrem yerlerini henüz anlamayan çocuklardan başkasına göster mesinler. Gizledikleri zinetlerinin bilinmesi için de ayaklarını vurmasınlar. Ey mü’minler; hepiniz Allah’a tevbe edin ki felaha eresiniz.

### [Nur 24:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/24:40.md) — أَوْ

أَوْ كَظُلُمَاتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ يَغْشَاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحَابٌ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا وَمَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُورًا فَمَا لَهُ مِنْ نُورٍ

Meal (IK): Veya engin bir denizdeki karanlıklara benzer. Onun üstünü bir dalga kaplar, onun üstünde bir dalga, onun da üstünde bir bulut vardır. Karanlıklar üstünde karanlıklar. Elini uzattığı zaman; neredeyse onu bile göremez. Allah’ın nur vermediği kimsenin, asla nuru olmaz.

### [Nur 24:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/24:61.md) — أَوْ

لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَنْ تَأْكُلُوا مِنْ بُيُوتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ آبَائِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أُمَّهَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ إِخْوَانِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخَوَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَعْمَامِكُمْ أَوْ بُيُوتِ عَمَّاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخْوَالِكُمْ أَوْ بُيُوتِ خَالَاتِكُمْ أَوْ مَا مَلَكْتُمْ مَفَاتِحَهُ أَوْ صَدِيقِكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَأْكُلُوا جَمِيعًا أَوْ أَشْتَاتًا فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتًا فَسَلِّمُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Köre bir sorumluluk yoktur. Topala da bir sorumluluk yoktur. Hastaya da bir sorumluluk yoktur. Kendi evlerinizde veya babalarınızın evlerinde veya annelerinizin evlerinde veya erkek kardeşlerinizin evlerinde veya kızkardeşlerinizin evlerinde veya amcalarınızın evlerinde veya halalarınızın evlerinde veya dayılarınızın evlerinde veya teyzelerinizin evlerinde veya anahtarlarına malik olduğunuz yerlerde veya dostlarınızın evlerinde izinsiz yemek yemenizde bir sorumluluk yoktur. Bir arada veya ayrı ayrı yemenizde bir sorumluluk yoktur. Evlere girdiğiniz zaman, Allah katından bereket, sağlık ve güzellik dileyerek kendinize selam verin. Allah

### [Nur 24:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/24:63.md) — أَوْ

لَا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضًا قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Peygamberin çağırmasını; kendi aranızda birbirinizi çağırmanız gibi saymayın. Allah; içinizden bir diğerini siper ederek sıvışıp gidenleri muhakkak bilir. Onun buyruğuna aykırı hareket edenler, başlarına bir bela gelmesinden veya elim bir azaba uğramaktan sakınsınlar.

### [Furkan 25:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/25:8.md) — أَوْ

أَوْ يُلْقَى إِلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ تَكُونُ لَهُ جَنَّةٌ يَأْكُلُ مِنْهَا وَقَالَ الظَّالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلًا مَسْحُورًا

Meal (IK): Yahut kendisine bir hazine verilmeli veya besleneceği bir bahçe olmalı değil miydi? O zalimler dediler ki: Siz, büyülenmiş bir adamdan başkasına tabi olmuyorsunuz.

### [Furkan 25:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/25:21.md) — أَوْ

وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْمَلَائِكَةُ أَوْ نَرَى رَبَّنَا لَقَدِ اسْتَكْبَرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ وَعَتَوْا عُتُوًّا كَبِيرًا

Meal (IK): Bize kavuşmayı ummayanlar: Bize melekler indirilmeli değil miydi veya Rabbımızı görmeli değil miydik? derler. Andolsun ki; kendi kendilerine büyüklenmişler ve büyük bir azgınlıkla haddi aşmışlardır.

### [Furkan 25:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/25:44.md) — أَوْ

أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا

Meal (IK): Yoksa sen, onların çoğunun dilediklerini veya aklettiklerini mi sanıyorsun? Başka değil, onlar dört ayaklı hayvanlar gibidirler. Hatta daha da sapıktırlar.

### [Furkan 25:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/25:62.md) — أَوْ

وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ خِلْفَةً لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يَذَّكَّرَ أَوْ أَرَادَ شُكُورًا

Meal (IK): İbret almak veya şükretmek isteyen kimseler için, gece ile gündüzü bir biri ardınca getiren O’dur.

### [Şuara 26:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/26:73.md) — أَوْ

أَوْ يَنْفَعُونَكُمْ أَوْ يَضُرُّونَ

Meal (IK): Yahut size fayda veya zarar veriyorlar mı?

### [Şuara 26:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/26:93.md) — أَوْ

مِنْ دُونِ اللَّهِ هَلْ يَنْصُرُونَكُمْ أَوْ يَنْتَصِرُونَ

Meal (IK): Allah’tan başka? Size yardım ediyorlar mı veya kendilerine yardımları dokunuyor mu?

### [Neml 27:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/27:7.md) — أَوْ

إِذْ قَالَ مُوسَى لِأَهْلِهِ إِنِّي آنَسْتُ نَارًا سَآتِيكُمْ مِنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ آتِيكُمْ بِشِهَابٍ قَبَسٍ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ

Meal (IK): Hani Musa, ailesine demişti ki: Ben bir ateş gördüm. Size oradan; ya bir haber getireceğim, yahut da ısınasınız diye yanan bir ateş koru getireceğim.

### [Neml 27:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/27:21.md) — أَوْ

لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذَابًا شَدِيدًا أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ أَوْ لَيَأْتِيَنِّي بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Ya bana apaçık bir burhan getirecektir, ya da onu şiddetli bir azaba uğratırım veya keserim.

### [Kasas 28:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/28:9.md) — أَوْ

وَقَالَتِ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ قُرَّةُ عَيْنٍ لِي وَلَكَ لَا تَقْتُلُوهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Firavun’un karısı dedi ki: Benim de, senin de gözün aydın olsun. Onu öldürmeyin. Belki bize faydası dokunur veya onu oğul ediniriz. Ve onlar, farkında değillerdi.

### [Kasas 28:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/28:29.md) — أَوْ

فَلَمَّا قَضَى مُوسَى الْأَجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِنْ جَانِبِ الطُّورِ نَارًا قَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ

Meal (IK): Musa süreyi doldurunca; ailesi ile birlikte yola çıktı. Tur yanında bir ateş gördü. Ailesine dedi ki: Durun, ben bir ateş gördüm. Olur ki size ondan bir haber, yahut ısınmanız için ateşten bir kor getiririm.

### [Ankebut 29:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/29:24.md) — أَوْ

فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قَالُوا اقْتُلُوهُ أَوْ حَرِّقُوهُ فَأَنْجَاهُ اللَّهُ مِنَ النَّارِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Bunun üzerine kavminin ona cevabı sadece: Onu öldürün veya yakın, demek oldu. Ama Allah onu ateşten korudu. Doğrusu bunda, inananlar için ayetler vardır.

### [Ankebut 29:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/29:68.md) — أَوْ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan düzenden veya hak kendisine gelmişken onu yalanlayandan daha zalim kim vardır? Kafirlere cehennemde barınacak yer mi yok?

### [Lokman 31:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/31:16.md) — أَوْ

يَابُنَيَّ إِنَّهَا إِنْ تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ

Meal (IK): Oğulcuğum; işlediğin şey bir hardal tanesi kadar da olsa, bir kayanın içinde veya göklerde, yahut yerin derinliklerinde de bulunsa, Allah onu getirir. Muhakkak ki Allah; Latif’tir, Habir’dir.

### [Ahzab 33:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/33:16.md) — أَوِ

قُلْ لَنْ يَنْفَعَكُمُ الْفِرَارُ إِنْ فَرَرْتُمْ مِنَ الْمَوْتِ أَوِ الْقَتْلِ وَإِذًا لَا تُمَتَّعُونَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): De ki: Eğer ölümden veya öldürülmekten kaçtıysanız; firar, size fayda vermeyecektir. Ve o zaman, çok az eğlendirileceksiniz.

### [Ahzab 33:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/33:17.md) — أَوْ

قُلْ مَنْ ذَا الَّذِي يَعْصِمُكُمْ مِنَ اللَّهِ إِنْ أَرَادَ بِكُمْ سُوءًا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ رَحْمَةً وَلَا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Meal (IK): De ki: Allah sizin için bir kötülük dilerse veya bir rahmet dilerse; sizi O’na karşı koruyabilecek kimdir? Onlar Allah’tan başka bir dost ve yardımcı da bulamazlar.

### [Ahzab 33:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/33:24.md) — أَوْ

لِيَجْزِيَ اللَّهُ الصَّادِقِينَ بِصِدْقِهِمْ وَيُعَذِّبَ الْمُنَافِقِينَ إِنْ شَاءَ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Çünkü Allah, doğruları doğruluklarıyla mükafatlandıracak, münafıkları da dilerse azablandıracak veya tevbelerini kabul edecektir. Muhakkak ki Allah, Gafur, Rahim olandır.

### [Ahzab 33:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/33:54.md) — أَوْ

إِنْ تُبْدُوا شَيْئًا أَوْ تُخْفُوهُ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا

Meal (IK): Bir şeyi açıklasanız da, gizleseniz de muhakkak ki Allah; her şeyi bilendir.

### [Sebe 34:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/34:9.md) — أَوْ

أَفَلَمْ يَرَوْا إِلَى مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ إِنْ نَشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفًا مِنَ السَّمَاءِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِكُلِّ عَبْدٍ مُنِيبٍ

Meal (IK): Gökten ve yerden önlerinde ve arkalarında olanı görmüyorlar mı? Biz, istersek; onları yerin dibine geçirir veya üzerlerine gökten parçalar indiririz. Muhakkak ki bunda, Allah’a yönelen her kul için bir ayet vardır.

### [Sebe 34:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/34:24.md) — أَوْ

قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَى هُدًى أَوْ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): De ki: Sizi gökten ve yerden rızıklandıran kimdir? De ki: Allah’tır. Ya biz, ya siz; elbette doğru yolda veya apaçık bir sapıklıktadır.

### [Saffat 37:147](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/37:147.md) — أَوْ

وَأَرْسَلْنَاهُ إِلَى مِائَةِ أَلْفٍ أَوْ يَزِيدُونَ

Meal (IK): Onu yüz bin veya daha fazlasına elçi gönderdik.

### [Sad 38:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/38:39.md) — أَوْ

هَذَا عَطَاؤُنَا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Bu, bizim bağışımızdır. Artık ister hesabsızca ver, ister tut.

### [Zümer 39:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/39:38.md) — أَوْ

وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلْ أَفَرَأَيْتُمْ مَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ أَرَادَنِيَ اللَّهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ كَاشِفَاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرَادَنِي بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِكَاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ عَلَيْهِ يَتَوَكَّلُ الْمُتَوَكِّلُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; onlara: Gökleri ve yeri yaratan kimdir? diye sorsan; muhakkak, Allah’tır, diyecekler. De ki: Öyleyse söyleyin bakalım; Allah, bana bir zarar vermek istese, O’nu bırakıp da taptıklarınız O’nun verdiği zararı giderebilir mi? Yahut bana bir rahmet dilerse, O’nun rahmetini önleyebilir mi? De ki: Allah, bana yeter. Tevekkül edenler O’na tevekkül ederler.

### [Zümer 39:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/39:57.md) — أَوْ

أَوْ تَقُولَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ هَدَانِي لَكُنْتُ مِنَ الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Veya: Allah beni hidayete erdirseydi, ben de muttakilerden olurdum, diyeceği gün.

### [Zümer 39:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/39:58.md) — أَوْ

أَوْ تَقُولَ حِينَ تَرَى الْعَذَابَ لَوْ أَنَّ لِي كَرَّةً فَأَكُونَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Yahut azabı gördüğü vakit: Keşki benim için bir dönüş daha olsaydı da ihsan edenlerden olsaydım, diyeceği gün.

### [Mü'min 40:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/40:26.md) — أَوْ

وَقَالَ فِرْعَوْنُ ذَرُونِي أَقْتُلْ مُوسَى وَلْيَدْعُ رَبَّهُ إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُبَدِّلَ دِينَكُمْ أَوْ أَنْ يُظْهِرَ فِي الْأَرْضِ الْفَسَادَ

Meal (IK): Firavun demişti ki: Bırakın beni de Musa’yı öldüreyim. O ise Rabbına yalvaradursun. Onun, sizin dininizi değiştirmesinden veya yeryüzünde fesad çıkarmasından korkuyorum.

### [Mü'min 40:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/40:40.md) — أَوْ

مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Kim, bir kötülük işlerse; ancak onun benzerleriyle ceza görür. Kadın veya erkek her kim de inanarak salih amel işlerse; işte onlar, cennete girerler ve orada hesapsız şekilde rızıklanırlar.

### [Mü'min 40:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/40:77.md) — أَوْ

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنَا يُرْجَعُونَ

Meal (IK): Şu halde sen; sabret. Muhakkak ki Allah’ın vaadi haktır. Onlara vaadettiğimiz azabın bir kısmını sana gösteririz veya senikendimize alırız. Nihayet onların dönüşü ancak Bizedir.

### [Fussilet 41:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/41:11.md) — أَوْ

ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ وَهِيَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ ائْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ

Meal (IK): Sonra göğe yöneldi ki; o, duman halindeydi. Ona ve yere dedi ki: İsteyerek veya istemeyerek ikiniz de gelin. İkisi de dediler ki: İsteyerek geldik.

### [Şura 42:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/42:34.md) — أَوْ

أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمَا كَسَبُوا وَيَعْفُ عَنْ كَثِيرٍ

Meal (IK): Yahut yaptıklarına karşılık onları helak eder. Bir çoğunu da bağışlar.

### [Şura 42:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/42:50.md) — أَوْ

أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًا وَإِنَاثًا وَيَجْعَلُ مَنْ يَشَاءُ عَقِيمًا إِنَّهُ عَلِيمٌ قَدِيرٌ

Meal (IK): Veya hem dişi, hem erkek olmak üzere çift verir. Dilediğini de kısır bırakır. Muhakkak ki O; Alim’dir, Kadir’dir.

### [Şura 42:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/42:51.md) — أَوْ

وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْيًا أَوْ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاءُ إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ

Meal (IK): Bir beşer için Allah’ın kendisiyle konuşması olacak şey değildir. Meğer ki bir vahy ile veya perde arkasından, yahut bir elçi gönderip de izni ile dilediğini vahyetsin. Muhakkak ki O; Aliyy’dir, Hakim’dir.

### [Zuhruf 43:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/43:40.md) — أَوْ

أَفَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ أَوْ تَهْدِي الْعُمْيَ وَمَنْ كَانَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Sen mi duyuracaksın o sağırlara? Körleri ve apaçık sapıklıkta olanları sen mi hidayete eriştireceksin?

### [Zuhruf 43:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/43:42.md) — أَوْ

أَوْ نُرِيَنَّكَ الَّذِي وَعَدْنَاهُمْ فَإِنَّا عَلَيْهِمْ مُقْتَدِرُونَ

Meal (IK): Yahut da onlara vaadettiğimizi sana gösteririz. Çünkü Biz, onlara karşı gücü yetenleriz.

### [Zuhruf 43:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/43:53.md) — أَوْ

فَلَوْلَا أُلْقِيَ عَلَيْهِ أَسْوِرَةٌ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ جَاءَ مَعَهُ الْمَلَائِكَةُ مُقْتَرِنِينَ

Meal (IK): Ona altın bilezikler verilmeli veya beraberinde kendisine yardım edecek melekler gelmeli değil miydi?

### [Ahkaf 46:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/46:4.md) — أَوْ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ مَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَرُونِي مَاذَا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْكٌ فِي السَّمَوَاتِ ائْتُونِي بِكِتَابٍ مِنْ قَبْلِ هَذَا أَوْ أَثَارَةٍ مِنْ عِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): De ki: Allah’tan başka taptığınız şeyleri gördünüz mü? Yeryüzünde ne yaratmışlardır gösteriniz bana? Yoksa onların ortakları göklerde midir? Eğer doğru söyleyenlerden iseniz; size indirilmiş bir kitab veya size intikal etmiş bir bilgi kalıntısı varsa, getirin bana.

### [Fetih 48:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/48:11.md) — أَوْ

سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَالُنَا وَأَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعًا بَلْ كَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Bedevilerden geri bırakılanlar sana diyeceklerdir ki: Mallarımız ve ailelerimiz bizi alıkoydu. Allah’tan bizim bağışlanmamızı dile. Kalblerinde olmayanı dilleriyle söylüyorlar. De ki: Allah, size bir zarar gelmesini dilerse veya bir fayda elde etmenizi isterse; O’na karşı kim engel olabilir? Hayır, Allah yaptıklarınızdan haberdar olandır.

### [Fetih 48:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/48:16.md) — أَوْ

قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الْأَعْرَابِ سَتُدْعَوْنَ إِلَى قَوْمٍ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ تُقَاتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ فَإِنْ تُطِيعُوا يُؤْتِكُمُ اللَّهُ أَجْرًا حَسَنًا وَإِنْ تَتَوَلَّوْا كَمَا تَوَلَّيْتُمْ مِنْ قَبْلُ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Bedevilerden geride bırakılanlara de ki: Siz, yakında zorlu savaşçı olan bir kavme çağrılacaksınız. Onlarla savaşırsınız veya onlar müslüman olurlar. Şayet itaat ederseniz; Allah size güzel bir ecir verir. Ama daha önce döndüğünüz gibi yine dönecek olursanız; sizi, elim bir azabla azablandırır.

### [Kaf 50:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/50:37.md) — أَوْ

إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ

Meal (IK): Muhakkak ki bunda; kalbi olan veya hazır bulunup da kulak veren kimseler için elbette bir öğüt vardır.

### [Zariyat 51:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/51:39.md) — أَوْ

فَتَوَلَّى بِرُكْنِهِ وَقَالَ سَاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ

Meal (IK): O, erkanı ile birlikte yüz çevirmiş; ya bir büyücü, ya da bir delidir, demişti.

### [Zariyat 51:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/51:52.md) — أَوْ

كَذَلِكَ مَا أَتَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا قَالُوا سَاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ

Meal (IK): İşte böyle. Onlardan öncekilere herhangi bir peygamber geldiğinde sadece; büyücüdür veya delidir, dediler.

### [Tur 52:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/52:16.md) — أَوْ

اصْلَوْهَا فَاصْبِرُوا أَوْ لَا تَصْبِرُوا سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Girin oraya. Sabretseniz de, sabretmeseniz de artık birdir. Çünkü siz; ancak yapmakta olduklarınızla cezalandırılıyorsunuz.

### [Necm 53:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/53:9.md) — أَوْ

فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى

Meal (IK): İki yay kadar yahut daha da yakın oldu.

### [Mücadele 58:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/58:22.md) — أَوْ

لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ أُولَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Allah’a ve ahiret gününe iman eden bir kavmin; kendi babaları, oğulları, kardeşleri veya akrabaları da olsa Allah ve Peygamberine muhalefet eden kimselere sevgi beslediğini göremezsin. İşte onların kalbine Allah, iman yazmış ve katından bir ruh ile onları desteklemiştir. Onları altlarından ırmaklar akan cennetlere sokacaktır. Bunlar orada ebediyyen kalacaklardır. Allah; onlardan razı olmuştur, onlar da Allah’tan hoşnud olmuşlardır. İşte onlar; Allah’ın hizbidir. Dikkat edin; Allah’ın hizbi, felaha erenlerin kendileridir.

### [Haşr 59:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/59:5.md) — أَوْ

مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): Herhangi bir hurma ağacını kesmeniz veya kesmeyip gövdeleri üzerinde bırakmanız hep Allah’ın izniyledir. Bir de fasıkları rüsvay etmek içindir.

### [Haşr 59:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/59:14.md) — أَوْ

لَا يُقَاتِلُونَكُمْ جَمِيعًا إِلَّا فِي قُرًى مُحَصَّنَةٍ أَوْ مِنْ وَرَاءِ جُدُرٍ بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعًا وَقُلُوبُهُمْ شَتَّى ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Onlar, sizinle topluca savaşı; ancak surla çevrilmiş kasabalarda veya duvarlar arasında kabul ederler. Kendi aralarındaki çekişmeleri şiddetlidir. Sen, onları toplu sanırsın, ama kalbleri darmadağınıktır. Bu; onların akletmez bir kavim olmalarındandır.

### [Cuma 62:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/62:11.md) — أَوْ

وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ

Meal (IK): Onlar bir tidaret veya bir oyun gördükleri zaman; seni ayakta bırakarak oraya yöneldiler. De ki: Allah’ın katında olan; oyun ve ticaretten daha hayırlıdır. Ve Allah; rızık verenlerin en hayırlısıdır.

### [Talak 65:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/65:2.md) — أَوْ

فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فَارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَأَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ وَأَقِيمُوا الشَّهَادَةَ لِلَّهِ ذَلِكُمْ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا

Meal (IK): Sürelerini doldurdukları vakit; onları; ya ma’ruf ile tutun veya onlardan ma’ruf ile ayrılın. İçinizden adalet sahibi iki kişiyi de şahid tutun. Şahidliği, Allah için yapın. İşte bu, Allah’a ve ahiret gününe iman etmekte olanlara verilen öğüttür. Kim, Allah’tan korkarsa; ona bir çıkış yolu ihsan eder.

### [Mülk 67:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/67:10.md) — أَوْ

وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Eğer kulak vermiş veya akletmiş olsaydık, bu çılgın alevli ateş halkı arasında bulunmazdık, derler.

### [Mülk 67:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/ayet/67:13.md) — أَوِ

وَأَسِرُّوا قَوْلَكُمْ أَوِ اجْهَرُوا بِهِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Sözünüzü ister gizleyin, ister açığa vurun; muhakkak ki O, göğüslerin özünü bilendir.

### Diğer ayetler (13)

- Mülk: 67:28
- Mearic: 70:30
- Müzzemmil: 73:3 · 73:4
- Müddessir: 74:37
- İnsan: 76:24
- Mürselat: 77:6
- Naziat: 79:46
- Abese: 80:4
- Mutaffifun: 83:3
- Beled: 90:14 · 90:16
- Alak: 96:12

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللفيف من و أ ي ء
أ و ى، أ و، أ و أ، أ ي، أ يا، و أ ى، و ي، و ا، آ ء، أ يأ يأ، و أ و، يأيأ مستعملات
أوى:
تقول العرب: أوى الإنسان إلى منزله يأوي أُوِيّاً وإواء والأُوِيُّ: أحسن، وآويتُهُ إيواءً.
والتّأوّي: التّجمّع... وتأوّتِ الطَّير، إذا انضمّ بعضُها إلى بعض، فهنّ أُوِيٌّ، ومُتأوّيات قال العجاج: كما تَدانَى الحِدَأُ الأُويُّ يصف الأثافي، وقد شبّه كلّ أثفيةٍ بحِدَأة بوزن فِعَلة.
وتقول: أويت لفلانٍ آوي أويةً وأيّةً ومأويةً ومأواةً إذا رحمته ورثيت له، قال:
على أمرِ من لم يُشوِني ضَرُّ أمره		ولو أننّي استأويتُه مـا أوى لـيا
وابن آوى: لا يصرفل على حال، ويُحْمَلُ على أفعل مثل: أَحْوَى.
أو:
أو: حرف عطف يُعْطَفُ به ما بَعْدَهُ على ما قَبْلَهُ، فإذا وصفت أو نفسها أنّثتها.
ويقال: أو: تكون بمعنى الواو، وتكون بمعنى بَلْ، وتُفَسّر هذه الآية: "إلى مئةِ ألف أو يزيدون" أي: بل يزيدون ومعناه: ويزيدون والألف زائدة.
وتقول للرّجل: احذر البئر لا تقع فيها، فيقول: أَوْ يُعافي اللهُ، أي: بل يُعافي اللهُ.
وتكون أو بمعنى حتّى، قال امرؤ القيس:
فقلب له: لا تَبكِ عيناك إنّمـا		نحاولُ ملكا أو نَمُوتَ فَنُعذَرا
أي: حتّى نموتَ. وقال يزيد بن معاوية:
حتّى يُصادفَ مالاً أو يُقال فتـىً		لاقَى التّي تَشْعبُ الفتيان فانشَعبا
فينصبون بأو كما ينصبون بحتّى.
وتكون أو في موضع تكرار أم.. تقولُ في الخبر: كان كذا أو كذا، تعطِفُ آخرَ كلامِك على أوّلِهِ، إلاّ أنّ أو تعني الشّكّ في أحدهما... وتقول في الاستفهام: أعندك تمرٌ أو عنب.. لست تستفهم عن أحدهما على يقين من الآخر ولكنّك في شَكٍّ منهما فأردت أن تكرّر الاستفهام، ولو علمت أيهّما هذا استفهمت لنخبر باليقين منهما فقلت: أعمرو عندك أم زيد? فإِذا كان الفعل على الأمرين جميعاً فهو بأَوْ، وإذا وقع بأحدهما فهو بأَمْ..
وتقول: أوَ لَمْ تفعلْ كذا بنصب الواو، لأَنّها ليست بأَو التّي وصفناها، ولكنّها الواو المفردة جاءتْ قبلها ألف الاستفهام، كما جاءت قبل الفاء و ثمّ و لا فقلت: أفلا.. أثمّ.. ألا كأنك قلت: وَلَمْ تفعلْ..
وتقول: أضربتني أو ضربت زيداً كقولك: ضربتني ثمّ ضربت زيداً.
وأوّة بمنزلة فَعلة، تقول: أوّةً لك كقولك: أَوْلى لَكَ، وآوّة، ممدودة مُشدّدة.. المعنى فيهما واحدٌ، وقد يكون ذلك في موضع الأَولى وآوّة في موضع مشقة وهم وحزن..
ومنهم من يقول: أوْهِ منك، قال:
فأَوْهِ من الذّكرى إذا ما ذكرتها		ومن بُعدِ أرضٍ بيننا وسمـاءِ
ويُرْوَى: فأَوِّ من الذِّكْرَى.... والتّأوي: من التَّلَهُّف، تقول: أوّةً لك وأَوْهَةً لك لهذا الشّيء.
أوأ:
آءٌ، ممدودة: في زَجْر الخيل في العساكر ونحوها، قال:
في جَحُفلٍ لَجِبٍ جمٍّ صواهلُهُ		تسمعُ باللّيل، في حافاته، آءُ
وتقول في النّداء: آفلانُ.
أي:
تقول في النّداء: أَيْ فلانُ، وقد يُمَدُّ: آي فلان.
وقد تكون أي: تفسيراً للمعاني: أَيْ كذا كذا.
وأمّا إِي فإِنّها تدخُلُ في اليمين كالصّلة والافتتاح، ومنه قول الله عزّ وجلّ: "إي وربّي إنّه لحقّ" المعنى: نعم والله.
وأمّا أيّ مثقّلة، فإِنّها بمنزلة مَنْ وما.. تقول: أَيُّهم أخوك وأيّتُهُنَّ أُخْتُك? وأيّما الأخوين أحبّ إليك. وأيّا ما تحب منهم تجعل ما صلة، وكذلك في أيّما الأخوين ما صلةٌ. وأيّ لا تُنوّن، لأنّ أيّ مضاف.
وقوله تعالى: "أيّاما تدعوا": ما صلة أيّا يجعل مكان اسمٍ منصوب، كقولك: ضربتك، فالكاف: اسم المضروب، فإِذا أردت تقديم اسمه غيرِ ظُهوره قلت: إيّاك ضربت فتكون إِيّا عماداً للكاف لأنّها لا تُفردُ من الفعل.... ولا تكون إيّا مع كافٍ ولا هاء ولا ياءٍ في مَوْضِعِ الرّفعِ والجرِّ، ولكن تكون كقول المُحَذِّر: إيّاك وزيداً. فمنهم من يجعل التّحذير وغيرَ التحذير مكسوراً، ومنهم من ينصبه في التَّحذير ويكسِرُ ما سوى ذلك، للتّفرقة.
وأيَانً: بمنزلة متى.. يُخْتَلَفُ في نومها، فيقال: هي أصليّة، ويُقال: هي زائدة.
وكَأَيِّنْ في معنى: كم، يُقال: الكاف فيها زائدة، والنّون بمنزلة التنوين، وأصل بنائها: أيّ ويقال: بل النّون مع أيّ أصل، والكاف زائدة لازمة كما لزمت كاف كم ونحوها.
أيا:
الآية: العَلامةُ، والآية: من آيات الله، والجميع: الآي. وتقديرها: فَعَلَةٌ.
قال الخليل: إنّ الألف التي في وسط الآية من القرآن، والآيات العلامات هي في الأصل: ياء وكذلك ما جاء من بناتها على بنائها نحو: الغاية والرّاية وأشباه ذلك.. فلو تكلّفْت اشتقاقها من الآية على قياس علامة معلمة لقلت: آية مأياة قد أُيِّيتْ فاعلم إن شاء الله.
وأى:
الوأي: ضمانُ العِدةِ.. وَأَيْتُ لك به على نفسي أئي وَأْياً، أي: ضَمِنْتُ له عِدةً.. الأمر: إِلَهُ به على نفسك، وللأنثى: إي، وللاثنين: إيا، وللجماعة: أُوا يا رجال، وإينَ يا نسوة...
فإِذا وقفتَ قلت: إهْ، وفي النّهي، لا تَئِهْ على تقدير: عِهْ ولا تَعِهْ، ولمّا تمّتْ تعِ حرفين انطلق اللسان بهما في الوقوف، فإِن شئتّ اعتمدتَ على الهاء، وإن شئتَ لم تَفعَلْ، وكذلك كل مجزوم إذا كان آخره ياءً أو واواً أو ألفاً، نحو يَرْمي ويَعدو ويَسْعَى، وإن طال فوق ذلك.
والوَأَى: من الدّوابّ والنّجائب: السّريعة المقتدرة الخَلْق، والنّجيبة من الإبل يقال لها: الوآة بالهاء.
والوَأَى: الحمارُ الوحشيّ والأنثى: وآة أيضا، والجميع: الوَأَيات، قال: كلُّ وآة ووَأىً ضافي الخُصَل
وي:
وي: كلمة تكون تعجبّا، ويُكْنَى بها عن الوَيْل، تقول: وَيْك إنّك لا تسمع موعظتي، وقال عنترة:
ولقد شَفَى نَفْسي وأَذْهَبَ سُقْمَها		قيل الفوارس وَيكَ عَنْتَرَ أَقدمِ
وتقول: وي بك يا فلان، تهديد، وقال:
وَيْ لامِّها من دَوِيّ الجوِّ طـالـبةٍ		ولا كهذا الذّي في الأرضِ مَطْلوبُ
وإنّما أراد وي مفصولةً من الّلام فلذلك كسر الّلام.
وقد تدخل ويْ على كأَنَّ المخفّفة والمشدّدة، قال الله تعالى: "وَيْكأنّ اللهَ يبسطُ الرّزقَ لمن يّشاء".
قال الخليل: هي مفصولة، تقول: وي ثم تبتدىء، فتقول: كأنّ.
وا:
وا: حرفُ نُدبة، كقول النّادبة: وافلاناه.
آء:
الآءُ، والواحدةُ: آءة: شجرٌ لها حِمْلٌ يأكلُهُ النّعام، وتسمى هذه الشجرة: سرحة، وثمرها، الآءُ، وتصغيرها: أُوَيْأَةٌ.. وتأسيسُ بنائها من تأليف واوٍ بين همزتين، فلو قُلْتَ من الآء، كما تقولُ من النَّوْمِ: مَنامة على تقدير مَفْعَلة لقلت: مآءة، ولو اشتُقَّ منه فِعل كما يُشتقّ من القَرْظ، فقيل: مَقْرُوظ، فإِن كان يُدْبَغُ به أو يَؤْدَمُ به طعامٌ، أو يُخلَطُ به دواء قلت: هو مَؤُوءٌ مثل مَعُوع، ويقال من ذلك: أؤته بالآء آءً.
أيأيأ:
أيايا: زجر للإبل، وتقول من أيايا في الزّجر: أَيَّيْتُ بالإبل أؤيّي بها تَأيِيةً، قال ذو الرّمة:
إذا قال حاديها أيايا اتّـقـينـه		بمثل الذُّرَى مُطْلَنفِئات العرائكِ
وأو:
الواو: من تأليف واو وياء وواو..
تقولُ العرب: كلمة مُوَأْوأة، أي: مبنيّة من بنات الوا، ويقال: كلمة مؤيّاة، وإنّما همزوا موأوأة كراهة اتّصال الواوات والياءات.... ولو صغّرت الواو والياء لقلت من الواو: أُوَيّةٌ، ومن الياء: أُيَيّةٌ.
وقال بعضهم: كلمةٌ مُوَيّاتٌ، خفيفة، من الواو، وكلمةٌ مُيَوّات من الياء، جعل ألف الواو ياء، وألف الياء واوا ليفصل بين الحرفين بحرف مخالف لهما.
قال الخليل: مدة الواو منها تصير إلى أصلها، وكذلك ألف الياء من الياءلا تهمز إنما مدّوا في لغة اليمن ياء فعلى ذلك يُبْنَى ويحتذى.
يؤيؤ:
اليُؤْيُؤُ: طائرٌ شِبهُ الباشَقِ، والجميع: اليآيِىءُ واليآئي.
واعلمْ أَنّ العربَ يشتقّونَ من هِجاء الحُرُوفِ أفعالاً، فيقولون: دالٌ مُدَوّلةٌ، وواوٌ مَأْويّة، أي: قد بُنِيَتْ من الواو، وقد أَوَّيْتُها.. كلمةٌ مأويّة أي: في بنائها واوٌ تَغْلِبُ على تَصريفها. وفيها قولان: منهم مَنْ يقول: واوٌ مُوَيّاة يَجْعلُ الألف التي بين الواوين ياءً ليخالفَ بين الحُرُوف. ومِنهُمْ من يَجْعَلُها الألف التي بين الواوين ياء ليخالفَ بين الحُرُوف. ومِنهُمْ مَنْ يَجْعَلُها واواً كسائر الأَلِفاتِ التّي تجيء بين الحَرْفَيْنِ في الهِجاء، نحو أَلِف كاف وصاد وقاف ونحو ذلك، كلّها واوات.. فمن جعل الألف التي بين الواوين واواً استبدل من الواو الأولى همزة كراهية التقاء الواوات في نحو المأويّة، وكذلك في المؤيّاة إذا كانت فيه الياء تُستبدل من الياء الأولى همزة، ومن قال في الواو: مَؤَيّاة قال من الياء: مُيوّاة يجعل ألف الواو ياءً، كما يجعل ألف الياء واواً تفرقة بينهما..
وقال الخليل: وجدت كلَّ ياءٍ وأَلِفٍ في الهِجاء لا يَعتمُد على شيءٍ يَعْدَها يَرْجِعُ في التَّصريف إلى الياء، نحو ألف يا وبا وطا وظا ونحو ذلك.
بهذا تم باب حروف العلة وبتمامه تم بحمد الله ومنه كتاب العين، عن أبي عبد الرحمن الخليل بن أحمد الفراهيدي رحمه الله

##### Türkçe

لفيف بابı: **و** **أ** **ي** **ء**’den

**أ و ى**، **أ و**، **أ و أ**، **أ ي**، **أ يا**، **و أ ى**، **و ي**، **و ا**، **آ ء**، **أ يأ يأ**، **و أ و**، **يأيأ** kullanılagelenlerdir.

**أوى**:
Araplar der ki: insan evine sığındı; evine sığınır; **أُوِيّاً** ve **إواء** (şeklinde); ve **الأُوِيُّ**: daha güzel; ve onu **إيواءً** (ile) barındırdım.
Ve **التّأوّي**: toplanma... ve kuş(lar) **تأوّتِ**; bir kısmı bir kısmına katılıp birleştiği zaman; işte onlar **أُوِيٌّ**’dür ve **مُتأوّيات**’tır. **العجاج** dedi ki:
كما تَدانَى الحِدَأُ الأُويُّ
(Üçayak taşlarını) vasfeder; ve her bir üçayak taşını, **فِعَلة** vezninde bir **حِدَأة**’ye benzetmiştir.
Ve dersin ki: falan kimse için **أويت**; **آوي**; **أويةً** ve **أيّةً** ve **مأويةً** ve **مأواةً** (şeklinde); ona acıdığın ve onun için merhamet edip üzüldüğün zaman. Dedi ki:
على أمرِ من لم يُشوِني ضَرُّ أمره		ولو أننّي استأويتُه مـا أوى لـيا
Ve **ابن آوى**: hiçbir hâlde munsarif olmaz; ve **أفعل** üzerine taşınır; meselâ: **أَحْوَى** gibi.

**أو**:
**أو**: atıf harfidir; onunla kendisinden sonrası, kendisinden öncesine atfedilir; **أو**’nun kendisini vasfettiğin zaman onu müennes yaparsın.
Ve denir ki: **أو**; **الواو** mânâsında olur, ve **بَلْ** mânâsında olur; ve bu âyet tefsir edilir: “إلى مئةِ ألف أو يزيدون” yani: bilakis artarlar; ve mânâsı: ve artarlar; ve **الألف** ziyadedir.
Ve erkeğe dersin: kuyuya düşme, ondan sakın; o da der ki: **أَوْ** يُعافي اللهُ; yani: bilakis Allah âfiyet verir.
Ve **أو** “hatta” mânâsında olur; **امرؤ القيس** dedi ki:
فقلب له: لا تَبكِ عيناك إنّمـا		نحاولُ ملكا أو نَمُوتَ فَنُعذَرا
yani: hatta ölünceye kadar. Ve **يزيد بن معاوية** dedi ki:
حتّى يُصادفَ مالاً أو يُقال فتـىً		لاقَى التّي تَشْعبُ الفتيان فانشَعبا
Ve **أو** ile nasb ederler; “hatta” ile nasb ettikleri gibi.
Ve **أو**, **أم**’in tekrarı yerinde olur... haberde dersin ki: şöyleydi **أو** böyleydi; sözünün sonunu başına atfedersin; ancak **أو**, ikisinden birinde şüpheyi ifade eder... ve istifhamda dersin ki: yanında hurma mı var **أو** üzüm mü... birinden diğerine yakîn üzere istifham etmezsin; fakat ikisinde de şüphe içindesin; istifhamı tekrarlamak istedin. Eğer hangisi olduğunu bilseydin, ikisinden yakîn olanı haber vermek için istifham ederdin de şöyle derdin: yanında **عمرو** mu var **أم** **زيد** mi? Fiil her iki işte de olursa o **أَوْ** iledir; birinde vuku bulursa o **بِأَمْ** iledir..
Ve dersin ki: **أوَ لَمْ** şöyle yapmadın mı; **الواو**’u nasb ile; çünkü o, vasfettiğimiz **أَو** değildir; fakat o, müfred **الواو**’dur; onun önüne istifham **ألف**’i gelmiştir; **الفاء** ve **ثمّ** ve **لا**’dan önce geldiği gibi; böylece dedin: **أفلا**.. **أثمّ**.. **ألا**; sanki şöyle demişsin gibi: **وَلَمْ** yapmadın mı..
Ve dersin ki: beni mi dövdün **أو** Zeyd’i mi dövdün; senin “beni dövdün sonra Zeyd’i dövdün” demen gibi.
Ve **أوّة** **فَعلة** menzilesindedir; dersin ki: sana **أوّةً**; senin “sana **أَوْلى لَكَ**” demen gibi. Ve **آوّة**; medli, şeddeli... ikisindeki mânâ birdir; ve bu, **الأَولى** yerinde olabilir; ve **آوّة** meşakkat, gam ve hüzün yerinde olabilir..
Ve onlardan kimi der ki: **أوْهِ** senden; dedi ki:
فأَوْهِ من الذّكرى إذا ما ذكرتها		ومن بُعدِ أرضٍ بيننا وسمـاءِ
Ve şöyle rivayet olunur: **فأَوِّ** من الذِّكْرَى.... ve **التّأوي**: **التَّلَهُّف**tandır; dersin ki: sana **أوّةً** ve sana bu şey için **أَوْهَةً**.

**أوأ**:
**آءٌ**, medli: askerî birliklerde ve benzerlerinde atları sürmede (azarlamada); dedi ki:
في جَحُفلٍ لَجِبٍ جمٍّ صواهلُهُ		تسمعُ باللّيل، في حافاته، آءُ
Ve nida’da dersin ki: **آفلانُ**.

**أي**:
Nida’da dersin ki: **أَيْ فلانُ**; ve med yapılabilir: **آي فلان**.
Ve **أي** mânâların tefsiri olabilir: **أَيْ** şöyle şöyle.
**إِي**’ye gelince: yemin içine, sıla ve başlangıç gibi girer; ondan, Allah عزّ وجلّ’ün sözü: “إي وربّي إنّه لحقّ”; mânâ: evet, vallahi.
**أيّ** (müsekkele)ye gelince: **مَنْ** ve **ما** menzilesindedir.. dersin ki: **أَيُّهم** kardeşindir ve **أيّتُهُنَّ** kız kardeşindir? ve iki kardeşten hangisi sana daha sevimlidir. Ve onlardan hangisini seversen **أيّا**; **ما**’yı sıla kılarsın; ve yine iki kardeşten hangisi (ifadesinde) **أيّما**’da **ما** sıladır. Ve **أيّ** tenvinlenmez; çünkü **أيّ** muzâftır.
Ve O’nun تعالى sözü: “أيّاما تدعوا”: **ما** sıladır; **أيّا**yı, mansub bir isim yerinde kılar; senin “seni dövdüm” demen gibi; böylece **الكاف**: dövülenin ismidir; ismini, görünür olmaksızın öne almak istediğin zaman dersin ki: **إيّاك** dövdüm; böylece **إِيّا**, **الكاف** için direk olur; çünkü o, fiilden tek başına ayrılmaz.... ve **إيّا**, **كاف** ile, **هاء** ile, **ياء** ile ref‘ ve cer mevkiinde olmaz; fakat sakındıranın sözü gibi olur: **إيّاك** ve Zeyd’i. Onlardan kimi sakındırmayı ve sakındırma dışındakini meksûr yapar; onlardan kimi sakındırmada nasb eder ve bunun dışındakini meksûr yapar; ayırmak için.
Ve **أيانً**: **متى** menzilesindedir.. onun **نون**’u hakkında ihtilaf edilir; denir ki: aslîdir; ve denir ki: ziyadedir.
Ve **كَأَيِّنْ**, “kaç” mânâsındadır; denir ki: içindeki **الكاف** ziyadedir; ve **النّون** tenvin menzilesindedir; ve binasının aslı: **أيّ**’dir. Ve denir ki: bilakis **النّون** **أيّ** ile asıldır; ve **الكاف** “كم”in **الكاف**’ı ve benzerleri gibi lâzım bir ziyadedir.

**أيا**:
**الآية**: alâmettir; ve **الآية**: Allah’ın âyetlerindendir; ve çoğulu: **الآي**. Ve takdiri: **فَعَلَةٌ**’dir.
**الخليل** dedi ki: Kur’ân’daki **الآية**’nin ortasındaki **الألف**, ve alâmetler olan **الآيات** aslında **ياء**dır; ve onun binası üzere gelen kızları (türevleri)ndan, onun binası üzere olanlar da böyledir; meselâ: **الغاية** ve **الرّاية** ve bunun benzerleri.. Eğer onu, “alâmet”ten “muallime” kıyası üzere **الآية**’den iştikak etmeyi külfet edersen şöyle derdin: **آية مأياة**; **قد أُيِّيتْ**; öyleyse bil, inşallah.

**وأى**:
**الوأي**: vaadin kefaleti.. sana onu kendi nefsim üzerine kefil oldum; **وَأَيْتُ**; **أئي وَأْياً**; yani: ona bir vaadi kefil oldum.. emir: onu kendi nefsin üzerine yüklen. Müennes için: **إي**; ikisi için: **إيا**; cemaat için: **أُوا** ey erkekler; ve **إينَ** ey kadınlar...
Durduğun zaman dersin ki: **إهْ**; ve nehiyde: **لا تَئِهْ**; **عِهْ** ve **لا تَعِهْ** takdiri üzere. Ve **تعِ** iki harf tamam olunca, duruşta dil onunla (o iki harfle) akıp gitti; istersen **الهاء** üzerine dayanırsın, istersen yapmazsın. Sonu **ياء** veya **واو** veya **ألف** olan her meczûm da böyledir; meselâ: **يَرْمي** ve **يَعدو** ve **يَسْعَى**; daha fazla uzasa bile.
Ve **الوَأَى**: binek hayvanlarından ve seçkin develerden: hızlı, yaratılışı güçlü olan; develerden seçkin olana **الوآة** denir; **الهاء** ile.
Ve **الوَأَى**: yaban eşeğidir; dişisi: **وآة** da; ve çoğulu: **الوَأَيات**. Dedi ki:
كلُّ وآة ووَأىً ضافي الخُصَل

**وي**:
**وي**: hayret (taaccüb) olarak olan bir kelimedir; ve onunla **الوَيْل**den kinaye edilir. Dersin ki: **وَيْك**; sen öğüdümü işitmiyorsun. Ve **عنترة** dedi ki:
ولقد شَفَى نَفْسي وأَذْهَبَ سُقْمَها		قيل الفوارس وَيكَ عَنْتَرَ أَقدمِ
Ve dersin ki: **وي بك** ey falan; tehdit. Ve dedi ki:
وَيْ لامِّها من دَوِيّ الجوِّ طـالـبةٍ		ولا كهذا الذّي في الأرضِ مَطْلوبُ
O ancak **وي**’yi **اللام**’dan ayrı istemiştir; bu yüzden **اللام**’ı kesreledi.
Ve **ويْ**, hafif ve şeddeli **كأَنَّ** üzerine girebilir. Allah تعالى dedi ki: “وَيْكأنّ اللهَ يبسطُ الرّزقَ لمن يّشاء”.
**الخليل** dedi ki: o ayrıdır; dersin ki: **وي**; sonra başlarsın; böylece dersin ki: **كأنّ**.

**وا**:
**وا**: nedbe harfidir; nedbe edenin “**وافلاناه**” demesi gibi.

**آء**:
**الآءُ**; tekili: **آءة**: devekuşunun yediği bir yükü (meyvesi) olan bir ağaçtır; bu ağaç **سرحة** diye adlandırılır; ve onun meyvesi: **الآءُ**; ve küçültmesi: **أُوَيْأَةٌ**.. ve binasının temeli, iki hemze arasına bir **واو**’un telif edilmesindendir. Eğer **الآء**’dan, senin **النَّوْم**’dan **مَنامة** dediğin gibi, **مَفْعَلة** takdiri üzere deseydin, **مآءة** derdin. Ve ondan, **القَرْظ**’dan iştikak edildiği gibi bir fiil iştikak edilseydi, böylece **مَقْرُوظ** denilseydi; eğer onunla tabaklanırsa veya onunla bir yiyecek katık yapılırsa yahut onunla bir ilaç karıştırılırsa derdin ki: o **مَؤُوءٌ**’dur; **مَعُوع** gibi. Ve bundan denir ki: onu **الآء** ile **آءً** (şeklinde) yaptım.

**أيأيأ**:
**أيايا**: develer için bir sürme (azarlama)dır. Ve sürmede **أيايا**’dan dersin ki: develeri **أَيَّيْتُ**; onlarla **أؤيّي**; **تَأيِيةً** (ile). **ذو الرّمة** dedi ki:
إذا قال حاديها أيايا اتّـقـينـه		بمثل الذُّرَى مُطْلَنفِئات العرائكِ

**وأو**:
**الواو**: bir **واو** ve bir **ياء** ve bir **واو**’un telifindendir..
Araplar der ki: **كلمة مُوَأْوأة**; yani: **الوا**’nın kızlarından (türevlerinden) bina edilmiştir. Ve denir ki: **كلمة مؤيّاة**. Onlar ancak **موأوأة**’yi hemzelediler; **الواوات** ve **الياءات**’ın bitişmesinden hoşlanmadıkları için.... Eğer **الواو** ve **الياء**’ı küçültseydin, **الواو**’dan **أُوَيّةٌ**, **الياء**’dan **أُيَيّةٌ** derdin.
Ve bazısı dedi ki: **كلمةٌ مُوَيّاتٌ**; hafif; **الواو**’dan. Ve **كلمةٌ مُيَوّات**; **الياء**’dan. **الواو**’nun **ألف**’ini **ياء** kıldı; ve **الياء**’ın **ألف**’ini **واو** kıldı; iki harfin arasını, onlara muhalif bir harfle ayırmak için.
**الخليل** dedi ki: **الواو**’nun müddesi ondan aslına döner; ve **الياء**’ın **ألف**’i de böyledir; hemzelenmez. Ancak Yemen lügatinde **ياء**’yı med yaptılar; bunun üzerine bina edilir ve ona uyulur.

**يؤيؤ**:
**اليُؤْيُؤُ**: **الباشَق**’a benzer bir kuştur; ve çoğulu: **اليآيِىءُ** ve **اليآئي**.
Ve bil ki Araplar, harflerin heceleyişinden fiiller iştikak ederler; böylece derler ki: **دالٌ مُدَوّلةٌ**, ve **واوٌ مَأْويّة**; yani: **الواو**’dan bina edilmiştir; ve onu **أَوَّيْتُها**. **كلمةٌ مأويّة**: yani, binasında bir **واو** vardır; onun tasrifine galip gelir. Ve onda iki söz vardır: onlardan kimi der ki: **واوٌ مُوَيّاة**; iki **واو** arasındaki **الألف**’i **ياء** kılar; harfler arasında muhalefet olsun diye. Ve onlardan kimi, iki **واو** arasındaki **الألف**’i **ياء** kılar; harfler arasında muhalefet olsun diye. Ve onlardan kimi onu **واو** kılar; heceleyişte iki harf arasına gelen diğer **الألفات** gibi; meselâ **أَلِف** **كاف** ve **صاد** ve **قاف** ve bunun benzerleri; hepsi **واوات**tır.. İki **واو** arasındaki **الألف**’i **واو** kılan kimse, **المأويّة** gibi (şekillerde) **الواوات**’ın buluşmasından hoşlanmadığı için ilk **الواو** yerine bir hemze bedel kılar. Ve **المؤيّاة**’da da böyledir; eğer onda **الياء** varsa, ilk **الياء** yerine bir hemze bedel kılınır. Ve **الواو** hakkında **مَؤَيّاة** diyen kimse, **الياء** hakkında **مُيوّاة** der; **الواو**’nun **ألف**’ini **ياء** kılar; **الياء**’ın **ألف**’ini **واو** kıldığı gibi; ikisi arasında ayırım için..
Ve **الخليل** dedi ki: heceleyişte, kendisinden sonra sayacak bir şeye dayanmayan her **ياء** ve **أَلِف**’i buldum ki tasrifte **الياء**’a döner; meselâ **ألف** **يا** ve **با** ve **طا** ve **ظا** ve bunun benzerleri.

Bununla illet harfleri babı tamam oldu; onun tamamlanmasıyla da Allah’ın hamdiyle **كتاب العين** tamam oldu; Ebû Abdurrahman **الخليل بن أحمد الفراهيدي**’den, Allah ona rahmet etsin.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الهمزة في الذي يقال له المضاعف)
(أبّ) اعلم أن للهمزة والباء في المضاعف أصلين: أحدهما المرعَى، والآخر القَصْدَ والتهيُّؤ. أما الأول فقول الله عزّ وجلّ: ﴿وفَاكِهَةً وَأَبّاً﴾ [عبس 31]، قال أبو زيد الأنصاريّ: لم أسمع للأبِّ ذكراً إلاّ في القرآن. قال الخليل وأبو زيد: الأبُّ: المرعى، بوزن فَعْل. وأنشدَ ابنُ دريد:
جِذْمُنا قيسٌ ونجدٌ دارُنا *** ولنا الأبُّ به والمَكْرَعُ
وأنشدَ شُبيل بن عَزْرَة لأبي دُواد:
يَرعى بروْضِ الحَزْنِ من أبِّهِ *** قُريانه في عانةٍ تصحبُ([1])أي تحفظ. يقال: صَحِبَكَ الله أي حفِظك. قال أبو إسحاق الزجَّاج: الأبّ جميع الكلأ الذي تعتلفه الماشية، كذا رُوِيَ عن ابن عبّاس رضي الله عنه. فهذا أصلٌ وأما الثاني فقال الخليل وابن دُريد: الأبّ مصدر أبَّ فلانٌ إلى سيفه إذا ردَّ يدَه إليه ليستلّه. الأبّ في قول ابن دريد: النزاع إلى الوطن، والأبّ في روايتهما التهيّؤ للمسير. وقال الخليل وحدَه: أبّ هذا الشيءُ، إذا تهيّأ واستقامت طريقته إبابةً([2]). وأنشد للأعشى:
صَرَمْتُ ولم أصرمْكُمُ وكصارمٍ *** أخٌ قَدْ طوى كشحاً وأبّ ليذْهَبا([3])وقال هشام بن عقُبة([4])* في الإبابة:
وأبّ ذُو المحضَرِ البَادِي إبابَتَهُ *** وقوّضَتْ نِيّةٌ أطنَابَ تَخْييمِ
وذكر ناسٌ أنّ الظِّبَاء لا ترِدُ ولا يُعرَف لها وِرد. قالوا: ولذلك قالت العَرَب في الظِّبَاء: "إن وَجَدَتْ فلا عَبَاب، وإن عَدِمت فلا أَباب"، معناه إنْ وجدَتْ ماءً لم تعُبَّ فيه، وإن لم تجِدْه لم تأبُبْ لطلبهِ([5]). والله أعلم بصحّة ذلك. والأبّ: القصدُ، يقال أببت أبّه، وأممت أمَّهُ، وحَمَمت حمَّهُ، وحرَدْتُ حردهُ، وصمَدتُ صَمْده. قال الراجز يصفُ ذئباً:
مَرَّ مُدِلٍّ كرِشاء الغَرْبِ  *** فأبَّ أَبَّ غنَمِي وأبِّي
أي قصدَ قصْدَها وقصدِي.
(أتّ) قال ابن دريد: أتّه يؤتُّه، إذا غلبه بالكلام، أو بكته بالحجة، ولم يأت في الباب غيرُ هذا، وأحسب الهمزة منقلبة عن عين.
(أثّ) هذا بابٌ يتفرع من الاجتماع واللين، وهو أصلٌ واحد. قال ابن دريد: أثّ النبتُ أثّاً إذا كثُر. ونبتٌ أثيث، وكلُّ شيء موطّأٍ أثيثٌ، وقد أُثِّثَ تأثيثاً. وأثاث البيت من هذا، يقال إنّ واحده أثاثة، ويقال لا واحدَ له من لفظه. وقال الرّاجز في الأثيث:
يَخْبِطنَ منه نبتَه الأثيثا *** حَتّى ترى قائِمَه جثيثا
أي مجثوثاً مقلوعاً. ويقال نساءٌ أثائث، وثيرات اللحم. وأنشد:
ومِنْ هَوَايَ الرُّجُحُ الأثائثُ *** تُمِيلُهَا أعجازُها الأواعِثُ([6])وفي الأثاث يقول الثقفي:
أشاقَتْكَ الظَّعائنُ يومَ بانُوا *** بذي الزّيِّ الجميلِ من الأثاثِ([7])(أجّ) وأما الهمزة والجيم فلها أصلان: الحَفيف، والشدّة إمّا حرّاً وإمّا ملوحة. وبيان ذلك قولهم أجَّ الظليمُ إذا عدا أجيجاً وأجّاً، وذلك إذا سمعت حَفيفه في عَدْوه. والأجيج: أجيج الكير من حفيف النّار. قال الشاعرُ يصف ناقة:
فراحتْ وأطرافُ الصُّوَى مُحزئلّةٌ *** تئجُّ كما أجّ الظّليمُ المفَزَّعُ([8])وقال آخر يصف فرساً:
كأنَّ تردُّدَ أنفاسِه *** أجيجُ ضِرامٍ زَفَتْهُ الشَّمالُ
وأجَّةُ القومِ: حفيفُ مشيِهم واختلاطُ كلامِهم، كلُّ ذلك عن ابن دريد. والماء الأُجاج : الملح. وقال قومٌ: الأجاج: الحارّ المشتعل المتوَهِّج، وهو من تأجّجَت النار. والأجَّة: شدّة الحرّ، يقال منه ائتج النّهار ائتجاجاً. قال حُميد:
* ولهَبُ الفِتنةِ ذو ائتجاجِ *
وقال ذو الرُّمّة في الأجّة:
حتَّى إذا مَعْمعانُ الصَّيف هبَّ لـه *** بأجَّةٍ نشَّ عنها الماءُ والرُّطُبُ([9])وقال عُبيد بن أيوب العنبريّ يرثي ابنَ عمٍّ له:
وغبتُ فلم أشْهَدْ ولو كنتُ شاهداً *** لخفّفَ عَنّي من أجيجِ فؤادِيَا
(أَحّ) وللهمزة والحاء أصلٌ واحد، وهو حكاية السُّعال وما أشبهه من عطَشٍ وغيظٍ، وكلُّه قريبٌ بعضه من بعض. قال الكسائيّ: في قلبي عليه أُحاح أي إحنةٌ وعَداوة. قال الفرّاء: الأُحاح العطش. قال ابن دريد: سمعتُ لفلان أُحاحا وأحيحاً، إذا توجَّعَ من غيظٍ أو حُزن. وأنشد:
* يطوي الحيازيمَ على أُحاحِ *
وأحيحة اسم رجلٍ، مشتقٌّ من ذلك. ويقال في حكاية السُّعال أحّ أحّاً. قال:
يَكادُ مِنْ تنحنُحٍ وأَحِّ *** يَحكي سُعالَ الشَّرِق الأبَحِّ([10])وذكر بعضهم أنّه ممدودٌ: آح. وأنشد:
كأنّ صوتَ شَخْبِها المُمتاحِ  *** سُعالُ شيخٍ من بني الجُلاحِ
 	يقولُ مِن بَعْدِ السُّعالِ آحِ
(أخّ) وأما الهمزة والخاء فأصلان: [أحدهما] تأوُّه أو تكرُّه، والأصل الآخَر طعامٌ بعينه. قال ابن دُريد: أَخِّ([11]) كلمة تقال عند التأوُّه، وأحسبُها مُحدَثة. ويقال إنّ أخِّ كلمة تقال عند التكرُّه للشيء. وأنشد:
* وكانَ وصْلُ الغانيات أخَّا([12]) *
وكانت دَخْتَنُوس بنتُ لَقيطٍ، عند عمرو بن عمرو بن عُدُس، وهو شيخٌ كبير، فوضع رأسَه في حجرها فنفخ كما ينفخ النائم، فقال أخِّ! فقالت أخِّ واللهِ منك! وذلك بسَمْعه، ففتح عينيه وطلّقها، فتزوّجها عمرو بن معبد بن زُرارة، وأغارت عليهم خيلٌ لبكر بن وائل فأخذوها* فيمن أُخذ، فركب الحيُّ ولحق عمرُو بنُ عمروٍ فطاعَنَ دونَها حتى أخَذَها، وقال وهو راجعٌ بها:
أيَّ زَوْجَيكِ رأيتِ خَيْراً  *** أألعظيمُ فَيْشةً وأيرَا
 	أم الذي يأتِي الكُماةَ سَيْرَا

فقالت: ذاك في ذاك، وهذا في هذا. والأَخيخة: دقيقٌ يصبُّ عليه ماء فيُبرَق بزيتٍ أو سمن ويُشْرَب([13]). قال:
* تجَشُّؤ الشيخِ عن الأخِيخهْ *
(أدّ) وأمّا الهمزة والدال في المضاعف فأصلان: أحدهما عِظَم الشيء وشدّته وتكرُّره، والآخر النُّدود. فأمّا الأوّل فالإِدُّ، وهو الأمر العظيم. قال الله تعالى: ﴿لَقَدْ جِئْتُمْ شَيْئاً إدّاً﴾ [مريم 89]،  أي عظيماً من الكفر. وأنشد ابنُ دريد:
يا أُمّتَا رَكبتُ أمراً إدّا *** رأيتُ مَشْبوحَ اليدينِ نَهْدَا
أبيض وضاحَ الجَبين نَجْدَا *** فَنِلتُ منه رشَفاً وبَرْدَا([14])وأنشد الخليل:
ونتّقِي الفحشاءَ والنَّآطِلا *** والإدَدَ الإداد والعَضائلا([15])ويقال أدّتِ الناقة، إذا رجّعت حَنينَها. والأَدُّ: القُوّة، قاله ابن دريد
وأنشد:
من بَعدِ ما كنتُ صُمُلاًّ نَهْدَا *** نَضَوْنَ عَنّى شِرَّةً وأَدَّا([16])
فهذا الأصل الأوَّل. وأمَّا الثاني فقال ابن دريد: أدَّتِ الإبل، إذا نَدّت. وأما أُدُّ بن طابخة بن إلياس بن مضر فقال ابن دريد: الهمزة في أدّ واوٌ، لأنه من الوُدّ وقد ذكر في بابه.
(أذّ) وأما الهمزة والذال فليس بأصلٍ، وذلك أنّ الهمزة فيه محوَّلة من هاء، وقد ذكر في الهاء. قال ابن دريد: أذَّ يَؤُذُّ أذّا: قطع، مثل هَذَّ. وشَفْرةٌ أذُوذٌ: قَطّاعة. أنشد المفضّل:
يَؤُذُّ بالشَّفْرَةِ أيَّ أذِّ *** مِنْ قَمَعٍ ومَأْنَةٍ وفَلْذِ
(أرّ) أصلُ هذا البابِ واحد، وهو هَيْج الشيء بتَذكيةٍ وحَمْيٍ، فالأرُّ: الجِماع ، يقال أرَّها يؤُرُّها أرّاً، والمِئَرُّ: الكثير الجماع. قال الأغلب:
ضَخْمَ الكراديس وَأَىً زِبرَّا  *** بَلَّتْ به عُلابِطاً مِئَرَّا([17])

والأرُّ: إيقاد النار، يقال أرَّ الرجلُ النَّارَ إذا أوقدها. أنشدنا أبو الحسن علي ابن إبراهيم القطّان، قال أملى علينا ثعلبٌ:
قد هاج سار لسارِي ليلةٍ طربا *** وقد تصَرَّم أو قد كاد أو ذَهباً
كأنَّ حِيريّةً غَيْرَى مُلاَحِيَةً  *** باتَتْ تَؤُرُّ به من تَحتِه لَهَبَا([18])
والأرُّ أن تُعالج الناقة إذا انقطع وِلادها، وهو أنْ يُؤخذَ غصنٌ من شوك قَتَادٍ فيُبلَّ ثم يذرَّ عليه مِلح فيُؤَرّ به حياؤُها حتّى يَدْمى، يقال ناقة مأرورة، وذلك الذي تعالج به هو الإرَار.
(أزّ) والهمزة والزاء يدلّ على التحرّك والتحريك والإزعاج. قال الخليل: الأزُّ: حمل الإنسانِ الإنسانَ على الأمرِ برفقٍ واحتيال. الشيطان يؤزّ الإنسانَ على المعصية أزّاً. قال الله تعالى : ﴿أَلَمْ تَرَ أنَّا أرْسَلْنَا الشَّيَاطِينَ عَلَى الكافِرِينَ تَؤُزُّهُمْ أَزّاً﴾ [مريم 83]. قال أهل التفسير: تُزعجهم إزعاجاً. وأنشد ابن دريد:
لا يأخُذُ التَّأفِيكُ والتّحَزّي *** فينا ولا طَيْخُ العِدَى ذو الأزِّ([19])قال ابنُ الأعرابيّ: الأزّ حلْب النّاقة بشدة. وأنشد:
شديدة أزِّ الآخِرَينِ كأنّهَا *** إذا ابتَدَّها العِلجانِ زجْلَةُ قافِلِ([20])قال أبو عبيد: الأزّ ضم الشّيء إلى الشيء. قال الخليل: الأزّ غلَيان القِدر، وهو الأزيز أيضاً، وفي الحديث: "كان يصلّي ولِجَوفه أزيزٌ كأزيز المِرجَل من البكاء". قال أبو زيد: الأزّ صوتُ الرعد، يقال أزّ يئزُّ أزَّاً وأزيزاً. قال أبو حاتم: والأزيز القُرّ الشّديد، يقال ليلةٌ ذات أزيزٍ ولا يقال يومٌ ذو أزيز. قال: والأزيز شدّة السير، يقال أزَّتْنا الرِّيح أي ساقتنا. قال ابن دريد: بيت أَزَزٌ، إذا امتلأ ناساً.
(أسّ) الهمزة والسين يدلّ على الأصل والشيء الوطيد الثابت، فالأُسّ أصل البناء، وجمعه آساس، ويقال للواحد أساس بقصر الألف، والجمع أُسُسٌ. قالوا: الأُسُّ أصل الرجل، والأسُّ وجْه الدهر، ويقولون كان ذلك على أُسّ الدّهر. قال الكذّاب الحِرْمازيّ([21]):
وأسُّ مَجْدٍ ثابتٌ وطيدُ *** *نال السماءَ فرعُه المديدُ
فأمّا الآس فليس هذا بابه، وقد ذكر في موضعه.
(أشّ) الهمزة والشين يدل على الحركةِ للِّقاء. قال ابن دريد: أشَّ القوم يَؤشُّون أشَّاً، إذا قام بعضهم إلى بعضٍ للشرّ لا للخير. وقال غيره: الأشاش مثل الهَشَاش([22]). وفي الحديث: "كان إذا رأى من أصحابه بعضَ الأشاش وعَظَهُم".
(أصّ) وأما الهمزة والصاد فله معنيان، أحدهما أصل الشيء ومجتمعه، والأصل الآخر الرِّعدة. قال أهل اللغة: الإصّ([23]) الأصل. ويقال للناقة المجتمعة الخلق أَصُوصٌ. وجمع الإصِّ الذي هو الأصل آصاص. قال:
قِلالُ مَجْدٍ فَرّعَت آصاصا *** وعزةٌ قعساءُ لا تُناصى([24])
والأصيص: أصل الدنّ يجعل فيه شراب. قال عديّ:
* مَتَى أرى شَرْباً حَوَالَيْ أصيصْ ([25]) *
فهذا أصل. وأما الآخر فقالوا: أفْلَتَ فلان وله أصِيص، أي رِعدةٌ.
(أضّ) وللهمزة والضاد معنيان: الاضطرار والكسر، وهما متقاربان. قال ابن دريد: أضَّني إلى كذا [وكذا] يؤُضُّني أضّاً، إذا اضطرّني إليه. قال رؤبة:
* وهي تَرَى ذا حاجةٍ مؤْتَضّا *
أي مضطرّا. قال: والأضّ أيضاً الكسر، يقال أضه مثل هَضّه سواء. وحكى أبو زيد الأَضاضة: الاضطرار. قال:
زمانَ لم أخالِفِ الأضاضَهْ *** أكحلُ ما في عينهِ بيَاضَهْ
(أطّ) وللهمزة والطاء معنىً واحد، وهو صوت الشيء إذا حنّ وأَنْقَض، يقال أطَّ الرَّحْل يئط أطيطا، وذلك إذا كان جديداً فسمعتَ له صريراً. وكلُّ صوتٍ أشبَهَ ذلك فهو أطيط. قال الرّاجز:
يَطحَِرْنَ([26]) ساعاتِ إنَى الغَبُوقِ *** من كِظَّةِ الأَطَّاطة السَّنُوقِ([27])
يصف إبلاً امتلأَتْ بطونُها. يَطحَرْن: يتنفَّسْنَ تنفُّساً شديداً كالأنين. والإنَى: وقت الشُّرب عشيّاً. والأطّاطة: التي تسمع لها صوتاً. وفي الحديث: "حتى يُسمعَ أطيطُه من الزِّحام"، يعني باب الجّنة ويقال أطّتِ الشجرة: إذا حنَّت. قال الراجز([28]):
قد عَرَفَتْني سِدرتي وأطَّتِ([29]) *** وَقد شَمِطْتُ بَعدَها واشمَطَّتِ

(أفّ) وأما الهمزة والفاء في المضاعف فمعنيان، أحدهما تكرُّهُ الشيء، والآخَر الوقت الحاضر. قال ابن دريد: أفَّ يؤفُّ أفّاً، إذا تأفَّف من كرب أو ضَجَر، وَرجلٌ أفّافٌ كثير التأفّف. قال الفراء: أُفِّ خفضاً بغير نون، وأُفٍّ خفضاً مع النون، وذلك أنه صوت، كما تخفض الأصوات فيقال طاقِ طاقِ. ومن العرب من يقول أفُّ له ([30]). قال: وقد قال بعضُ العرب: لا تقولن له أُفّاً ولا تُفّاً، يجعله كالاسم. قال: والعرب تقول: جعل يتأفّف من ريحٍ وجَدَها ويتأفّف من الشدّة تُلِمّ به. وقال متمّم بن نُويرة، حين سأله عُمرُ عن أخيه مالكٍ، فقال: "كان يركَبُ الجَمَل الثَّفَال([31])، ويقتاد الفرسَ البطيء، ويكتفل الرُّمْح الخطِل، ويلبس الشَّملة الفَلوت، بين سَطِيحتين نَضُوحين([32])، في الليل البليل، ويُصَبِّحُ الحيَّ ضاحكاً لا يتأنَّنُ ولا يتأفَّف". قال الخليل: الأُفُّ والتُّفُّ، أحدهما وسخ الأظفار، والآخر وسخ الأُذن. قال:
* عليهم اللّعنةُ والتأفيفُ *
قال ابنُ الأعرابي: يقال أفّاً له وتُفّاً وأُفّةً لَهُ وتُفَّةً. قال ابن الأعرابيّ:
الأفَف الضّجر. ومن هذا القياس اليأفوف : الحديدُ القلب([33]).
والمعنى الآخر قولهم: جاء على تَئِفّة ذاك وأفَفِه وإفّانِهِ، أي حينه. قال:
* على إفِّ هِجرانٍ وساعةِ خَلْوةٍ([34]) *
(أكّ) وأمّا الهمزة والكاف فمعنى الشدَّة من حرٍّ وغيره. قال ابن السِّكّيت:  الأَكّة الحرّ المحتدم، يقال أصابتنا أكّةٌ من حرٍّ، وهذا يومٌ أكٌّ ويوم ذو أكٍّ. قال ابن الأعرابيّ: الأَكّة سوء خُلُق وضِيق نَفْس. وأنشدَ:
إذا الشَّريبُ أخذتْه أكّهْ([35]) *** فَخَلِّهِ حَتّى يَبكّ بَكَّهْ

قال ابنُ الأعرابيّ: ائتكّ الرجل، إذا اصطكّتْ رجلاه. قال:
* في رِجْلِه من نَعْظِهِ ائتكاكُ *
قال الخليل: الأكّة الشديدة من شدَائدِ الدهر، وقد ائتكّ فلانٌ من أمرٍ أرمَضَه ائتكاكا. قال ابن دريد: يومٌ عكٌّ أكٌّ، وعكيكٌ أكيكٌ، وذلك من شدّة الحر.
(ألّ) والهمزة واللام في المضاعف ثلاثة أصول: اللّمعان في اهتزاز، والصّوت، والسّبَب يحافَظ عليه. قال الخليل وابن دريد: ألّ* الشيءُ، إذا لمع. قال ابن دريد: وسمِّيت الحربة ألّة للمعانها. وألَّ الفرسُ يئل ألاّ، إذا اضطرب في مشيه. وألّت فرائصُه إذَا لمَعتْ في عَدْوه. قال:
حتّى رَمَيتُ بها يئِلُّ فريصُها  *** وكأنَّ صَهْوَتَهَا مَدَاكُ رُخامِ([36])وألّ الرّجلُ في مِشْيته اهتزّ. قال الخليل: الأَلّة الحربة، والجمع إلالٌ.
قال:
يُضيءُ رَبابُه في المُزْن حُبْشاً *** قياماً بالحِراب وبالإلالِ
ويقال للحربة الأليلة أيضاً والأَليل. قال:
يُحامِي عن ذِمار بني أبيكم  *** ويطعن بالأَليلة والأليلِ
قال: وسمّيت الألّةَ لأنها دقيقة الرأس. وألّ الرجل بالألّة أي طعن. وقيل لامرأةٍ من العرب قد أُهْترَت([37]): إنّ فلاناً أرسل يخطُبك. فقالت: أَمُعْجِلي أَنْ أَدَّرِيَ وأَدَّهِن([38])، ما لَـه غُلَّ وأُلَّ! قال: والتأليل تحريفك الشيء، كرأس القلم. والمؤلَّل أيضاً المُحدَّد. يقال أذُنٌ مؤلّلة أي محدّدة، قال طرفة:
مؤلّلتان تَعْرِفُ العِتْق فيهما  *** كسامعتَيْ شاةٍ بحومَلَ مُفْرَدِ
وأذن مألولةٌ وفرَسٌ مألول. قال:
* مألولة الأُذْنَين كَحْلاَء العَيْن *
ويقال يومٌ أليلٌ لليومِ الشديد. قال الأفوهُ:
بكلِّ فتىً رَحيبِ الباعِ يسمُو *** إلى الغاراتِ في اليوم الأليلِ
قال الخليل: والأَلَلُ والألَلاَنِ: وجها السكين ووجها كلِّ عريض. قال الفرّاء: ومنه يقال لِلَّحمتين المطابقتين بينهما فجوة يكونان في الكتف إذا قشرت إحداهما عن الأخرى سال من بينهما ماء: ألَلاَنِ. وقالت امرأةٌ لجارتها: لا تُهْدِي لضَرّتِكِ الكَتِفَ، فإن الماءَ يجري بين أَلَليْها. أي أَهْدِي شرّاً منها.
وأمّا الصوت فقالوا في قوله:
وطعَن تُكثِر الألَلَيْنِ مِنهُ *** فَتاةُ الحيّ تُتْبِعُهُ الرّنينا([39])إنّه حكاية صوت المولول. قال: والأليل الأنين في قوله:
* إمَّا ترَيْني تُكثِري الأَليلا([40]) *
وقال ابن ميّادة:
وقُولا لها ما تأمُرِينَ بوامقٍ *** لَهُ بعدَ نَوْمات العُيونِ أَلِيلُ([41])قال ابن الأعرابيّ: في جوفِه أليلٌ وصليل. وسمعت أليل الماء أي صوته. وقيل الأليلةُ الثُّكْل. وأنشد:
وليَ الأَليلةُ إن قتلت خُؤُولتي  *** ولِيَ الأليلةُ إن همُ لم يُقْتَلوا
قالوا: ورجل مِئَلّ، أي كَثير الكلام وَقّاعٌ في الناس. قال الفرَّاءُ: الألُّ رفع الصوت بالدُّعاء والبكاء، يقال منه ألّ يئِلُّ أليلا. وفي الحديث: "عجِبَ ربُّكم من أَلِّكم وقُنوطكم وسرعةِ إجابته إيّاكم". وأنشدوا للكميت:
وأنتَ ما أنتَ في غبراءَ مُظلمَةٍ *** إذا دَعَت ألَلَيْهَا الكاعبُ الفُضُلُ
والمعنى الثالث الإلُّ الرُّبوبية. وقال أبو بكرٍ لمّا ذُكِرَ له كلامُ مسيلمة:
"ما خرج هذا من إلٍّ" وقال الله تعالى: ﴿لا يَرْقُبُونَ في مُؤْمِنٍ إلاًّ ولاَ ذِمَّةً﴾ [التوبة 10]. قال المفسرون: الإلُّ الله جلّ ثناؤه. وقال قوم: هي قُرْبى الرّحِم. قال:
هم قطَعُوا منْ إلِّ ما كانَ بيننا *** عُقوقاً ولم يُوفُوا بعهدٍ ولا ذِمَمْ
قال ابنُ الأعرابيّ: الإلُّ كلُّ سبب بين اثنين. وأنشد:
لعمرك إنّ إِلّكَ في قرَيش *** كإلِّ السَّقبِ مِنْ رَألِ النَّعامِ([42])
والإلّ: العهد. ومما شذَّ عن هذه الأصول قولهم ألِلَ السّقاءُ تغيّرت رائحته. ويمكن أن يكون من أحد الثلاثة؛ لأنّ ابْنَ الأعرابيّ ذكرَ أنه الذي فَسَدَ ألَلاَهُ، وهو أن يدخل الماءُ بين الأديم والبشَرة، قال ابن دريد: قد خفّفت العَرَبُ الإلَّ. قال الأعشى:
أبيض لا يرهبُ الهُزَالَ ولا  *** يَقْطَعُ رِحْماً وَلا يخُونُ إلاَ([43])
(أمّ) وأمّا الهمزة والميم فأصلٌ واحدٌ، يتفرّع منه أربع أبواب، وهي الأصل، والمرجِع، والجماعة، والدِّين، وهذه الأربعة متقاربة، وبعد ذلك أصولٌ ثلاثة، وهي القامة، والحين، والقَصْد، قال الخليل: الأُمّ الواحدُ والجمع أمّهات، وربما قالوا أمٌّ وأمَّات. قال شاعرٌ وجَمَع بين اللّغَتين:
إذا الأُمَّهات قَبَحْنَ الوجوهُ *** فرَجْتَ الظّلامَ بأُمّاتِكا
وقال الرَّاعي:
* أمّاتهُنّ وطَرْقُهُنّ فَحِيلا([44]) *
وتقول العَرَب: "لا أمَّ له" في المدح والذمّ جميعاً. قال أبو عبيدة: ما كنتِ أمّاً ولقد أمَمْتِ أُمُومةً. وفلانةُ تؤمُّ فلاناً أي تغذوه، أي تكون لـهُ أمّاً*  تغذوه وتربيّه. قال:
نؤمُّهُمُ ونأْبُوهُمْ جميعاً *** كما قُدَّ السُّيورُ من الأديمِ
أي نكون لهم أمهاتٍ وآباءٍ. وأنشد:
اطلُبْ أبا نَخْلةَ من يأبوكا *** فكلهم ينْفِيك عن أبيكا([45])
وتقول أمٌّ وأمّةٌ بالهاء. قال:
تَقَبّلتَها من أُمَّةٍ لَكَ طالما *** تُنُوزِعَ في الأسواقِ عنها خِمارُها([46])قال الخليل: كلُّ شيءٍ يُضّمُّ إليه ما سواه مما يليه فإنّ العربَ تسمّي ذلك الشيءَ أُمّاً. ومن ذلك أُمُّ الرأس وهو الدّماغ. تقول أممْت فلاناً بالسيّف والعَصا أمّاً، إذا ضربته ضربةً تصل إلى الدماغ. والأميم: المأموم، وهي أيضاً الحجارة التي تُشْدَخ بها الرؤوس؛ قال:
* بالمنْجَنيقاتِ وبالأمائِمِ([47]) *
والشّجةُ الآمّة: التي تبلغ أُمَّ الدماغ، وهي المأمومة أيضاً. قال:
يحُجُّ مأمُومةً في قَعْرِها لَجَفٌ *** فاستُ الطّبِيبِ قَذَاها كالمغَاريدِ([48])قال أبو حاتم: بعيرٌ مأموم، إذا أُخرِجت من ظهره عظامٌ فذهبَت قَمعَتُه. قال:
* ليس بمأمومٍ ولا أَجَبِّ([49]) *
قال الخليل: أمّ التّنائف أشدُّها وأبعدها. وأُمُّ القرى: مكّة؛ وكلُّ مدينةٍ هي أمُّ ما حولها من القُرى، وكذلك أمُّ رُحْمٍ([50]). وأمُّ القُرآن: فاتحة الكتاب. وأمُّ الكتاب: ما في اللّوح المحفوظ. وأمّ الرّمح: لواؤه وما لُفَّ عليه. قال:
وسلبنَ الرُّمْحَ فيه أُمُّهُ *** مِنْ يدِ العاصي وما طال الطِّوَلْ([51])وتقول العَرَبُ للمَرأَة التي يُنْزَل عليها: أمُّ مَثْوىً، وللرّجُل أبو مَثْوىً. قال ابن الأعرابيّ: أمَّ مِرزَم الشَّمال، قال:
إذا هو أمسى بالحَِلاءَة شاتياً *** تُقَشِّرُ أَعْلى أَنفِهِ أُمُّ مِرزَمِ([52])وأم كلْبَةٍ الحمَّى. ففيه قول النبي صلى الله عليه وسلم لزيد الخليل: "أَبْرَحَ فتىً إنْ نجا مِنْ أُمِّ كَلْبة". وكذلك أمُّ مِلْدَم([53]). وأمُّ النُّجوم: السّماء. قال تأبّط شرّاً:
يرى الوَحْشَةَ الأُنس الأَنيسَ ويهتدي *** بحيث اهتدت أُمُّ النُّجومِ الشّوَابِكِ
أخبرنا أبو بكرٍ بن السُّنِّى([54])، أخبرنا الحسين بن مسبّح، عن أبي حنيفة قال: أُمُّ النجوم المجرّة، لأنّه ليس مِنْ السماء بقعَةٌ أكثرَ عددَ كواكبَ منها، قال تأبَّطَ شرّاً، وقد ذكرنا البيت. وقال ذو الرُّمّة:
بشعثٍ يَشُجُّون الفَلا في رؤوسهِ *** إذا حَوَّلَت أُمُّ النُّجومِ الشَّوابِكِ
حوَّلت يريدُ أنّها تنحرِف. وأمُّ كفاتٍ: الأرض. وأمُّ القُراد، في مؤخّر الرُّسغ فوق الخُفِّ، وهي التي تجتمع فيها القِرْدان كالسّكُرُّجة. قال أبو النجم:
* للأرض مِنْ أُمِّ القُرادِ الأَطحلِ([55]) *
وأمُّ الصّدى هي أُمُّ الدِّماغ. وأم عُوَيفٍ: دويْـبّةٌ منَقّطة إذا رأت الإنسان قامت على ذنَبها ونشرت أجنحتها، يُضرَبُ بها المثلُ في الجبن. قال:
يا أُمَّ عَوفٍ نَشِّري بُردَيْكْ *** إنّ الأميرَ واقفٌ عليكْ
ويقال هي الجرَادة([56]). وأمُّ حُمارِسٍ([57]) دويْـبّة سوداء كثيرة القوائم. وأم صَبُّور: الأمرُ الملتبِس، ويقال هي الهضَبَة التي ليس لها منفذ([58]). وأمّ غيْلان: شجرةٌ كثيرة الشوك([59]). وَأُمُّ اللُّهيم: المنِيّة. وأمُّ حُبَيْنٍ: دابّة. وأمُّ الطّريق: مُعظَمه. وأمُّ وَحْشٍ: المفازة، وكذلك أُمُّ الظِّباء. قال:
وهانت على أمِّ الظباء بحاجتي  *** إذا أرسلت ترباً عليه سَحُوق([60])وأُمُّ صَبَّار: الحَرَّة([61]) قال النّابغة:
تُدافِعُ النّاسَ عَنَّا حينَ نَرْكَبُها  *** من المَظالم تُدعَى أُمَّ صَبّارِ
وأمُّ عامرٍ، وأم الطريق: الضَّبع. قال يعقوب: أمُّ أوعالٍ: هضبة بعينها. قال:
* وأمَّ أوعالٍ كَهَا أَو أَقْرَبا([62]) *
وأُمُّ الكفّ: اليدِ. قال:
* ليس له في أُمِّ كفٍّ إصبَعُ *
وأمُّ البَيض: النّعامة. قال أبو دُؤاد:
وأتانَا يَسْعَى تفرُّشَ أمِّ الـ ***  بيض… ([63])
وأمُّ عامرٍ: المفازة([64]). وأمّ كليبٍ([65]): شجيرة لها نَوْر أصفر. وأمُّ عِرْيَط: العقربُ. وأمُّ النّدامة: العَجَلة. وأمّ قَشْعَمٍ، وأمُّ خَشّاف، وأمّ الرَّقوبِ، وأمُّ الرَّقِم([66])، وأمُّ أرَيق، وأمّ رُبَيْق، وأمُّ جُنْدَبٍ، وأمّ البَليل، وأمَ الرُّبيس([67])، وأم حَبَوْكرَى، وأمّ أدرصٍ، وأمّ نآدٍ، كلها كُنَى الدّاهية. *وأمّ فَرْوة: النَّعجة. وأمُّ سُوَيد وأمّ عِزْم: سافلة الإنسان. وأمُّ جابر: إيادٌ([68]). وأمُّ شَمْلَة: الشَّمال الباردة. وأُمُّ غِرْس: الرَّكية([69]).
وأمُّ خُرْمانَ: طريق([70]). وأم الهشيمة: شجرةٌ عظيمة مِنْ يابس الشّجَر. قال الفرزدق يصفُ قِدْراً:
إذا أطْعِمَتْ أمَّ الهشيمة أرْزَمَتْ  *** كما أرزَمَتْ أمُّ الحُِوَارِ المجلَّدِ([71])وأمُّ الطعّام: البَطْن. قال:
ربيَّتُه وهو مثلُ الفرخ أعْظَمُهُ  *** أمُّ الطعَامِ ترَى في جِلْدِهِ زَغَبَا([72])قال الخليل: الأمَّة: الدِّين، قال الله تعالى: ﴿إنّا وَجَدْنا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ﴾ [الزخرف 22]. وحكى أبو زيدٍ: لا أمَّة له، أي لا دينَ له. وقال النبي صلى الله عليه وآله وسلم في زيد بن عمرو بن نُفَيْل: "يُبْعَثُ أمَّةً وحْدَهُ".
وكذلك كلُّ مَنْ كان على دينٍ حقٍّ مخالفٍ لسائر الأديان فهو أمَّة. وكلُّ قوم نُسبوا إلى شيءٍ وأُضيفوا إليه فهم أمَّة، وكلُّ جيل من النّاس أمّةٌ على حِدَة. وفي الحديث: "لولا أنّ هذه الكلابَ أمّةٌ من الأمم لأمرْتُ بقتلها، ولكن اقتُلُوا منها كلّ أسوَدَ بَهيم". فأمّا قولـه تعالى: ﴿كانَ النّاسُ أمّةً واحِدَةً﴾ [البقرة 213]، فقيل كانوا كفّاراً فبعثَ اللهُ النبيّين مبشّرين ومنذرين. وقيل: بل كان جميعُ مَنْ مع نوحٍ عليه السلام في السفينة مؤمناً ثمّ تفرقوا. وقيل: ﴿إنَّ إبراهيمَ كانَ أُمَّةً﴾ [النحل 120]، أي إماماً يُهتدَى به، وهو سبب الاجتماع. وقد تكون الأمَّة جماعة العلماء، كقوله تعالى: ﴿وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إلى الخَيرِ﴾ [آل عمران 104]، وقال الخليل: الأمّة القامَة، تقول العَرَب إنّ فلاناً لَطويل الأُمّة، وهم طِوال الأمَم، قال الأعشى:
وإنَّ مُعاويَة الأكرَمِينَ  *** حِسانُ الوُجوهِ طِوالُ الأمَمْ
قال الكسائيّ: أمَّة الرجل بَدَنه ووجْهه. قال ابن الأعرابيّ: الأمّة الطاعة، والرّجلُ العالم. قال أبو زيد: يقال إنّه لحسَنُ أمّة الوجْه، يغْزُون السّنّة([73]). ولا أمّة لبني فلانٍ، أي ليس لهم وجه يقصِدون إليه لكنهم يخبِطُون خَبْط عَشْواءَ. قال اللِّحيانيّ: ما أحسن أمّته أي خَلْقه. قال أبو عُبيد: الأمّيّ في اللغة المنسوبُ إلى ما عليه جبلة الناس لا يكتُب، فهو [في] أنّه لا يكتُبُ على ما وُلِدَ عليه. قال: وأمّا قول النّابغة:
* وهلْ يأْثَمَنْ ذو أمَّةٍ وهو طائِعُ([74]) *
فمن رفَعه أراد سنّة ملكه، ومن جعَله مكسوراً جعَله دِيناً من الائتمام، كقولك ائتم بفلان إمّةً. والأمة في قوله تعالى: ﴿وَادَّكَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ﴾ [يوسف 45]، أي بعد حين. والإمام: كلُّ من اقتُدِي به وقُدِّم في الأمور. والنبيُّ صلى الله عليه وسلم إمام الأئمة، والخليفة إمام الرّعية، والقرآن إمام المسلمين. قال الخليل: الإمّة النّعمة. قال الأعشى:
* وأصاب غزوُكَ إمّةً فأزالها([75]) *
قال ويقال للخَيطِ الذي يقوّمُ عليه البِناءُ إمام. قال الخليل: الأمامُ القدّام، يقول صدرُك أمامُك، رَفَعَ لأنّه جعَله اسماً، ويقول أَخوك أمامَك نصب لأنه في حال الصفة، يعني به ما بين يديه، وأمّا قول لبيد:
فَغَدَتْ كِلاَ الفَرْجَيْنِ تَحْسَبُ أَنّه *** مَوْلَى المخافةِ خَلْفُها وَأَمامُها
فإنه ردَّ الخلف والأمام على الفرجين، كقولك كلا جانبيك مولى المخافة يمينك وشِمالُك، أي صاحبها ووليّها، قال أبو زيد: امض يَمامِي في معنى امض أمامي. ويقال: يمامي وَيمامتي([76]). قال:
* فقُلْ جابَتي لَبيّكَ وَاسمَعْ يمامتي([77]) *
وقال الأصمعيُّ: "أمامَها لقِيتْ أَمَةٌ عَملَهَا" أي حيثما توجّهَتْ وجدَتْ عملاً. ويقولون: "أمامك ترى أثَرَك" أي ترى ما قدّمْت. قال أبو عبيدة: ومن أمثالهم:
* رُوَيْدَ تَبَيَّنْ مَا أمَامَةُ مِنْ هندِ([78]) *
يقول: تثبّتْ في الأمر ولا تَعْجَل يتبيَّنْ لك. قال الخليل: الأَمَم الشيء اليسير الحقير، تقول: فعلت شيئاً ما هو بأمَمٍ ولا دُونٍ. والأمم: الشيء القريب المتناوَل. قال:
كوفِيّةٌ نازحٌ مَحَلَّتُهَا *** لا أَمَمٌ دارُها ولا صَقَبُ([79])
قال أبو حاتم: قال أبو زيد: يقال أمَمٌ أي [صغيرٌ، و([80])] عظيم، من الأضداد. وقال ابن قميئة في الصغير:
يا لَهْفَ نفسِي على الشّباب ولم  *** أَفقِدْ به إذْ فَقَدْتُه أمَمَا([81])قال الخليل: الأمَم: القصد. قال يونس: هذا أمْرٌ مأمُومٌ يأخذ* به الناس. قال أبو عمرو: رجل مِئَمٌّ أي يؤمُّ البلادَ بغير دليل. قال:
* احذَرْنَ جوّاب الفلا مِئمَّا *
وقال الله تعالى: ﴿ولاَ آمِّينَ البَيْتَ الحَرَامَ﴾ [المائدة 2]، جمع آمٍّ يؤمُّون بيتَ الله أي يقصدونه. قال الخليل: التيمُّم يجري مجرى التوخّي، يقال له تيمّمْ أمراً حسَناً وتيمّموا أطيب ما عندكم تَصدّقُوا به([82]). والتيمُّم بالصَّعيد من هذا المعنى، أي توخَّوْا أَطيبَه وأَنظَفَه وتعمّدوه. فصار التيمُّم في أفواه العامة فعلاً للتمسُّح بالصعيد، حتى يقولوا قد تَيمَّم فلان بالتُّراب. وقال الله تعالى: ﴿فَتيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً﴾ [النساء 43، المائدة 6]، أي تعمَّدوا. قال:
إن تكُ خيلي قد أُصيب صميمُها *** فعمداً على عَيْنٍ تيمّمْتُ مالِكا([83])وتقول: يمّمتُ فلاناً بسهمي ورُمحي، أي توخّيته دونَ مَن سِواه، قال:
يمّمتُه الرُّمحَ شزْراً ثم قلتُ لـه *** هذه المرُوَّةُ لا لِعْبُ الزَّحاليقِ([84])ومن قال في هذا المعنى أمّمته فقد أخطأ لأنه قال "شزْراً" ولا يكون الشّزر إلاّ من ناحية، وهو لم يقصد به أمامه. قال الكسائي: الأمامة الثمانون من الإبل([85]). قال:
فمَنَّ وأعطانِي الجزيلَ وزادَني *** أُمَامَةَ يحدُوها إليَّ حداتُها([86])والأمّ: الرئيس، يقال هو أُمُّهم. قال الشّنْفَرى:
وأمّ عِيالٍ قد شَهدتُ تَقُوتُهم *** إذا أطعمَتْهم أَحْترَتْ وأقلَّتِ([87])أراد بأمّ العيال رئيسَهم الذي كان يقوم بأمرهم، ويقال إنّه كان تأبّط شراً.
(أنّ) وأما الهمزة والنون مضاعفة فأصلٌ واحد، وهو صوتٌ بتوجّع. قال الخليل: تقول: أنّ الرجل يئِنّ أنيناً وأنّةً وأنّاً، وذلك صوتُه بتوجُّع. قال ذو الرّمّة:
تشكو الخِشاشَ ومَجْرَى النِّسْعَتَيْنِ كما *** أنَّ المريضُ إلى عوّادِهِ الوَصِبُ
ويقال رجل أنّانٌ، أي كثير الأنين. اللِّحيانيّ: يقال القوس تئنّ أنيناً، إذا لأن صوتها وامتدّ، قال الشّاعر:
تَئنُّ حين تجذب المخْطُوما([88]) *** أنينَ عَبْرَى أَسلَمَتْ حَميما
 قال يعقوب: الأنّانة من النّساء: التي يموت عنها زوجُها وتتزوج ثانياً([89])، فكلما رَأته رَنّتْ وقالت: رحم الله فُلاناً.
وأما (الهمزة والهاء) فليس بأصلٍ واحد، لأنّ حكايات الأصوات ليست أصولاً يقاس عليها، لكنهم يقولون: أهّ أهّةً وآهة. قال مثقِّب:
إذا ما قمت أرحُلُها بِليلٍ *** تأوَّهُ آهَةَ الرَّجُلِ الحزينِ
(أو) كلمة شكٍّ وإباحة.
(أيّ) كلمة تعجُّب واستفهام، يقال تأيّيتُ، على تفعّلت، أي تمكّثت([90]). وهو قول القائل:
* وعلمت أنْ ليست بدارِ تَئِيّة *
وأمّا تأيّيت والآيَة فقد ذكر في بابه. وآء ممدود شجرٌ، وهو قوله:
أصَكَّ مُصَلَّمِ الأذُنينِ أَجْنَى *** له بالسِّيِّ تَنُّومٌ وآءُ([91])
قال الخليل: يقال لحكاية الأصوات في العساكر ونحوها: آء. قال:
في جحفَلٍ لَجِبٍ جَمٍّ صَوَاهِلُه  *** بالليل تُسمَعُ في حافاتِهِ آءُ([92])وقد قلنا إنّ الأصوات في الحكايات ليست أصولاً يقاس عليها.
--------------ـــــ
([1]) في اللسان (صحب): "قربانه في عابه يصحب"، ونسب البيت إلى أحد الهذليين.
([2]) إبابة، بالفتح والكسر. وفي اللسان: "والمعروف عن ابن دريد الكسر".
([3]) فسره في اللسان بقوله: "أي صرمتكم في تهيئ لمفارقتكم". وفي الجمهرة: يذكر قوما ًنزل فيهم فخانوه". وسيرد البيت في (كشح).
([4]) هو أخو ذي الرمة غيلان بن عقبة. انظر الأغاني (16: 107).
([5]) يقال أب يؤب ويئب، إذا تهيأ وتجهز. وفي اللسان (أبب، عبب): "لم تأتب لطلبه"، والوجهان صحيحان.
([6]) الرجز لرؤبة، انظر ديوانه 29 واللسان (أثث، وعث، رجح) والأواعث: اللينات، جمع وعثة على غير قياس، أو يكون قد جمع وعثاء على أوعث ثم جمع أوعثا على أواعث.
([7]) ذي، زائدة، ومعناه بالزي. والثقفي هو محمد بن عبد الله بن نمير، كما في الجمهرة (1: 14). وانظر الأبيات في الكامل 376-377 وزهر الآداب (1: 158) وانظر للبيت أيضاً اللسان (رأى) ومعجم البلدان (نقب). وكذا جاءت رواية البيت في معجم البلدان (8: 307) لكن في اللسان
(8:19): "بذي الرئي. والرئي: ما رأته العين من حال حسنة وكسوة ظاهرة". وقد نبه المبرد في الكامل 377 أن "بذي الرئي" هي الرواية الصحيحة.
([8]) في الأصل: "فأجت" صوابه في الجمهرة (1: 14) واللسان (3: 28)، وفي (13: 159): "فمرت".
([9]) سيأتي في (مع).
([10]) نسب إلى رؤبة في اللسان، والصحاح (أحح).
([11]) ضبطت في اللسان بضم الخاء، وفي الجمهرة بفتحها، وفي القاموس بالسكون.
([12]) في اللسان:
وانثنت الرجل فصارت فخا *** وصار وصل الغانيات أخا
 ([13]) برق الأدم بالزيت والدسم يبرقه برقاً وبروقاً، جعل فيه شيئاً يسيراً.
([14]) في الأصل: "قتلت" مع إسقاط الكلمة بعدها، والتصحيح والتكملة من الجمهرة واللسان. والرشف بالتحريك وبالفتح: تناول الماء بالشفتين.
([15]) الرجز لرؤبة كما في ديوانه 123 واللسان. وفي الأصل: "والأد والأداد"
([16]) الشرة: النشاط. وفي اللسان: "شدة"
([17]) العلابط: الضخم العظيم، وفي الأصل: "علائطا" تحريف. ونسب الرجز في اللسان والجمهرة إلى بنت الحمارس أيضاً.
([18]) ملاحية من الملاحاة، والشعر ليزيد بن الطثرية، كما في اللسان (7: 172)، وقد رواه: "تؤز" بالزاي، بمعنى تؤر.
([19]) الرجز لرؤبة كما في الجمهرة واللسان. وفي الأصل: "ولا طيخ والعدى والأز". وانظر ديوانه ص64.
([20]) في اللسان: "قال الآخرين ولم يقل القادمين لأن بعض الحيوان يختار آخري أمه على قادميها.. والزجلة صوت الناس. شبه حفيف شخبها بحفيف الزجلة".
([21]) في الجمهرة: "قال الراجز في أس البناء، وأحسبه كذاب بني الحرماز".
([22]) الهشاش، بالفتح: النشاط والارتياح والطلاقة.
 ([23])ضبطت في الأصل بكسر الهمزة، وفي الجمهرة بكسرها وفتحها، وفي اللسان بالتثليث.
([24]) وكذا ضبط في الجمهرة وأمالي القالي (2: 16)، لكن في اللسان: "وعزة" بالرفع.
([25]) صدره كما في اللسان: * يا ليت شعري وأنا ذو غنى *
([26]) السنوق، وصف من السنق، وهو البشم والكظة. وفي اللسان والجمهرة: "السبوق" ووجهه ما هنا.
([27]) ضبطت "يطحرن" في اللسان (أطط) بكسر الحاء، وهو تقييد الجوهري كما في مادة (طحر) وضبطت في الأصل والجمهرة بفتح الحاء.
([28]) هو الأغلب، أو الراهب واسمه زهرة بن سرحان، كان يأتي عكاظ فيقوم إلى سدرة فيرجز عندها ببني سليم قائماً، فلا يزال ذلك دأبه حتى يصدر الناس عن عكاظ.
([29]) بهذه الرواية روى للأغلب، وروى للراهب: "سرحتي".
([30]) انظر لغاته العشر في اللسان.
([31]) بعير ثفال، بفتح الثاء المثلثة والفاء: بطيء.
([32]) السطيحة: المزادة تكون من جلدين.
([33]) وفي اللسان: الخفيف السريع، وقيل الضعيف الأحمق. وأنشد:
* هوجا يآفيف صغارا زعرا *
([34]) أنشد في كتاب ما اختلفت ألفاظه واتفقت معانيه للأصمعي، لابن الطثرية:
بإفان هجران وساعة خلوة  *** من الناس تخشى أعينا أن تطلعا
 ([35]) الرجز لعامان بن كعب التميمي. والشريب: الذي يسقي إبله مع إبلك. وفي الأصل: "الشرير" صوابه في الجمهرة واللسان ونوادر أبي زيد 128. وترجمة (عامان) في نوادر أبي زيد 16.
([36]) الفريص: جمع فريصة، وهي اللحمة التي بين الجنب والكتف التي لا تزال ترعد من الدابة. وفي الأصل: "صريفها"، صوابه في الجمرة واللسان.
([37]) أهترت، بالبناء للمفعول وللفاعل: فقدت عقلها من الكبر. وفي الأصل: "اهتزت". والمرأة هي أم خارجة كما في أمثال الميداني (1: 317).
([38]) تدري: تسرح شعرها بالمدرى.
([39]) البيت للكميت كما في اللسان. والرواية فيه:
بضرب يتبع الأللي منه *** فتاة الحي وسطهم الرنينا
وهو تحريف. وانظر للأللين ما سيأتي في بيت الكميت: "وأنت ما أنت".
([40]) في الأصل: "تكثر" وفي اللسان: "إما تراني أشتكي".
([41]) انظر أمالي القالي (1: 98/3: 58).
([42]) البيت لحسان بن ثابت يهجو أبا سفيان بن الحارث. انظر اللسان وحواشي الحيوان (4: 360).
([43]) في الأصل: "الأخت"، تحريف. وأنشده في اللسان وقال: "قال أبو سعيد السيرافي: في هذا البيت وجه آخر وهو أن يكون إلا في معنى نعمة، وهو واحد آلاء الله".
([44]) صدره كما في اللسان (فحل) وجمهرة أشعار العرب 173:
* كانت نجائب منذر ومحرق *
([45]) الرجز لشريك بن حيان العنبري يهجو أبا نخيلة. انظر اللسان (18: 8)
([46]) في اللسان: "تقبلها من أمة ولطالما".
([47]) قبله كما في اللسان:               * ويوم جلينا عن الأهاتم *
([48]) البيت لعذار بن درة الطائي" كما في اللسان (11: 225): وانظر منه مادة (غرد) وحواشي الحيوان
(3: 425) والمخصص (13: 182).
([49]) انظر إنشاده في اللسان (14: 299).
([50]) أم رحم، بضم الراء، من أسماء مكة، كما في معجم البلدان. وانظر للأمهات والأبناء كنايات الجرجاني 85-95.
([51]) في اللسان: "وسلبنا".
([52]) الحلاءة، بالفتح والكسر: موضع شديد البرد، كما في معجم البلدان. والبيت لصخر الغي الهذلي يهجو أبا المثلم. انظر المعجم واللسان (16: 132) وسيأتي في (رزم).
([53]) في الأصل: "أم مدرم" تحريف. وفي اللسان: "أم ملدم كنية الحمى. والعرب تقول: قالت الحمى: أنا أم ملدم، آكل اللحم، وأمص الدم". وفي ثمار القلوب 206: "قال أصحاب الاشتقاق: هي مأخوذة من الدم، وهو ضرب الوجه حتى يحمر" ويقال أيضاً "أم ملذم" بالذال المعجمة. انظر المزهر (1: 515-516) والمخصص (13: 188).
([54]) هو أبو بكر أحمد بن محمد بن إسحاق بن إبراهيم بن أسباط السني الحافظ الدينوري يروي عن ابن أبي عروبة والنسائي، وروى عنه أبو بكر بن شاذان، انظر أنساب السمعاني 315. وحفيده روح بن محمد بن أحمد يروي عن ابن فارس، كما في الأنساب.
([55]) انظر الحيوان (5: 444) حيث أنشد البيت؛ وفسر أم القراد بأنه يقال للواحدة الكبيرة من
القردان.
([56]) انظر الحيوان (5: 556-558)
([57]) وقعت في المخصص (13: 189) بالشين المعجمة. وانظر المزهر.
([58]) في المخصص: "هي هضبة لا منفذ فيها".
([59]) في اللسان (14: 27): "شجر السمر".
([60]) في المخصص (13: 185): "وهان .. يوماً عليك سحوق".
([61]) في الأصل: "الحسرة" تحريف. وانظر المخصص (13: 185).
([62]) انظر الخزانة (4: 277) والمخصص (13: 185) واللسان (14: 285) وهو من أرجوزة للعجاج في ديوانه 74. وقبله : * خلى الذنابات شمالاً كثبا *
([63]) البيت لأبي دواد الإيادي كما في اللسان (7: 221) والحيوان (4: 365). وتمامه: "شداً وقد تعالى النهار". والتفرش: أن يفتح الطائر جناحيه حين العدو.
([64]) الذي في اللسان (14: 298) أن أم عامر "المقبرة".
([65]) في اللسان (2: 220) والمخصص (13: 191): "أم كلب".
([66]) بفتح فكسر كما في اللسان (رقم)، وضبطت في المخصص بالتحريك، وبفتح فكسر وبالفتح ضبط قلم فيهما.
([67]) كذا في اللسان بضبط القلم. وفي المخصص (13: 187) بفتح الراء وكسر الباء.
([68]) في المخصص (13: 189) : "أم جابر إياد، وقيل بنو أسد. وقيل إنما سموا بذلك لأنهم زراعون". وفي اللسان (14: 298) أن أم جابر كنية للخبز وللسنبلة أيضاً.
([69]) في المزهر (1: 517): "وأم غرس ركية". وفي المرصع لابن الأثير أنها ركية لعبد الله بن قرة.
([70]) في المخصص: "ملتقى طريق حاج البصرة وحاج الكوفة".
([71]) انظر ديوانه ص167.
([72]) البيت لامرأة من بني هزان يقال لها أم ثواب: انظر الحماسة (1: 316) والكامل 136-137 ليبسك.
([73]) يغزون، أي يقصدون. وسنة الوجه: صورته.
([74]) صدره كما في خمسة دواوين العرب 53:
* حلفت ولم أترك لنفسك ريبة *
([75]) صدره كما في الديوان 27 واللسان (14: 289):
* ولقد جررت إلى الغنى ذا فاقة *
([76]) في الأصل: "في معنى امض أمامتي وأمامي ويمامتي"، ووجهته بناء على ما في اللسان (يمم).
([77]) الجابة: الجواب. وفي الأصل: "جانبي" صوابه في اللسان. وعجزه:
* وألين فراشي إن كبرت ومطعمي *
([78]) هو عجز لبيت لعارق الطائي كما في الحماسة (2: 198) واللسان (14: 30) ومعجم البلدان
(1: 105) وصدره:            * أيوعدني والرمل بيني وبينه *
وقد فسرت الأمامة بأنها الثلاثمائة من الإبل، والهند بأنها المائة.
([79]) البيت لابن قيس الرقيات في ديوانه 76.
([80]) تكملة يقتضيها السياق.
([81]) أي لم أفقد به شيئاً صغيراً، انظر الأضداد لابن الأنباري 106.
([82]) في الأصل: "وتيمم أطيب ما عندكم فصدقوا به"، تحريف.
([83]) على عين، أي بجد ويقين. والبيت لخفاف بن ندبة، كما في اللسان (عين) والأغاني (16: 134).
([84]) البيت لعامر بن مالك ملاعب الأسنة، كما في اللسان (12: 3/14: 288).
([85]) الذي في اللسان (14: 300) أن الأمامة الثلاثمائة من الإبل.
([86]) يشبه هذا البيت ما ورد في المخصص (7: 131):
أنار لـه من جانب البرك غدوة *** هنيدة يحدوها إليه حداتها
 ([87]) انظر المفضليات (المفضلية 20: 19).
([88]) الرجز لرؤبة، كما في اللسان  (16: 169). وفي الأصل: "تئن حتى".
([89]) في الأصل "ثانية".
([90]) في الأصل وكذا في الغريب المصنف 276: "تمكنت" صوابه بالثاء.
([91]) البيت لزهير. انظر ديوانه 68 والحيوان (4: 395 ، 398) والمجمل (1: 10).
([92]) قبله كما في اللسان (1: 16):
إن تلق عمراً فقد لاقيت مدرعاً *** وليس من همه إبل ولا شاء

ـ

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!أَوْ : حرفُ عطفٍ ، و ) يكونُ ( للشَكِّ والتَّخْيير والإِبْهامِ ) .
قالَ الجَوْهرِيُّ : إذا دَخَلَ الخَبَرَ دَلَّ على الشَّكِّ والإبْهامِ ، وإذا دَخَلَ الأَمْرَ والنَّهْيَ دَلَّ على التَّخْييرِ والإِباحَةِ ؛ فأَمَّا الشَّك فكقَوْلِكَ : رأَيْت زيداً أَو عَمْراً ؛ والإِبْهام كقَوْلِه تعالى : ﴿وأَنا أَو إِياكُم لعَلَى هُدىً أَو في ضلالٍ مُبينٍ﴾ ؛

والتّخْيير : كُلِ السَّمكَ أَو اشْرَبِ اللّبَنَ ، أَي لا تَجْمَع بَيْنهما ؛ انتَهَى .
وقالَ المبرِّدُ : أَو يكونُ لأحَدِ أَمْرَيْن عنْدَ شَكِّ المُتَكلِّم أَو قَصْده أَحَدَهما ، وكَذلِكَ قَوْله : أَتَيْت زيداً أَو عَمْراً ، وجاءَني رَجُلٌ أَو امْرَأَة ، فهذا شَكٌّ ، وأَمَّا إذا قَصَد أَحَدَهما فكقَوْلك : كُل السَّمَكَ أَو اشْرَبِ اللبنَ أَي لا تَجْمَعهما ولكنِ اخْتَر أَيَّهما شِئْتَ ، وأَعْطِني دِيناراً أَو اكْسُنِي ثَوْباً ؛ انتَهَى .
وقالَ الأزْهرِيُّ في قَوْلِه تعالى : ﴿إن كُنْتُم مَرْضَى أَو على سَفَرٍ﴾ ، أَو هنا للتَّخْيير ( و ) يكونُ بمعْنَى ( مُطْلَقِ الجَمْعِ ) ، ومنه قَوْله تعالى : ﴿أَو جاءَ أَحَد منْكُمْ مِنَ الغائِطِ﴾ فإنَّه بمعْنعى الواوِ ، وبه فُسِّرَ أَيْضاً قَوْله تعالى : ﴿أَو يَزيدُونَ﴾ ؛ عن أَبي زيْدٍ : وكذا قَوْله تعالى : ﴿أَو أَنْ نَفْعلَ في أَمْوالِنا ما نَشَاءُ﴾ ، وأَنْشَدَ أَبو زيْدٍ :
وقَدْ زَعَمَتْ ليلى بأَنِّيَ فاجِرٌ
لنَفْسِي تُقاها أَو عَليها فُجُورُهامعْناهُ : وعَليها فُجُورها وأَنْشَدَ الفرَّاءُ :
إنَّ بها أَكْتَلَ أَوْ رِزامَا
خُوَيْرِ بانٍ يَنْقُفان الْهامَا ( و ) يكونُ بمعْنَى ( التَّقْسِيم ؛

و ) أَيْضاً بمعْنَى ( التَّقْرِيبِ ) كقَوْلِهم : ( ما أَدْرِي أَسَلَّمَ أو وَدّعَ ) ، فيه إشارَة إلى تقريبِ زمَانِ اللقاءِ .
( و ) يكونُ ( بمعْنَى إلى ) أَنْ : تقولُ : لأضْرِبنَّه أَو يَتُوبَ ، أَي إلى أَنْ يَتُوبَ ، كما في الصِّحاح .
( و ) يكونُ ( للإِباحَةِ ) ، كقَوْلِكَ : جالِسِ الحَسَن أَو ابنَ سِيرِينَ ، كما في الصِّحاحِ ؛ ومثْلُه المبرِّد بقَوْله : ائتِ المسْجِدَ أَو السّوقَ ، أَي أذَنْت لَكَ في هذا الضَّرْب مِن الناسِ ، قالَ : فإن نَهَيْته عن هذا قُلْت لا تُجالِس زيْداً أَو عَمْراً ، أَي لا تُجالِس هذا الضَّرْبَ مِن الناسِ ؛ قالَ : وعلى هذا قَوْله تعالى : ﴿ولا تُطِعْ منهم آثماً أَو كَفُوراً﴾ ، أَي لا تُطِع أَحداً منهما .
وقالَ الزجَّاجُ : أَو هنا أَوْكَد منَ الواوِ ، لأنَّ الواوَ إذا قُلْتَ : لا تُطِع زيْداً وعَمْراً فأَطَاعَ أَحَدَهما كانَ غَيْر عاصٍ ، لأنَّه أَمَرَه أَنْ لا يُطِيعَ الاثْنَيْن ، فإذا قالَ : ولا تُطِع منهم آثماً أَو كفوراً ، *!فأَو ْدَلَّتْ على أَنَّ كلَّ واحدٍ منهما أَهْلٌ أَنْ يُعْصَى .
( و ) يكونُ ( بمعْنَى إلاَّ في الاسْتِثْناءِ ، وهذه يَنْتَصِبُ المُضارِعُ بَعْدَها بإضْمارِ أَنْ ، ) كقَوْله :
وكُنْت إذا غَمَزْتُ قَناةَ قَوْمٍ
( كَسَرْتُ كُعُوبَها أَو تَسْتَقِيمَاأَي إلاَّ أَنْ تَسْتَقِيمَا . ومنه قَوْلُهم : لأضْربنَّك أَو تَسْبقَني ، أَي إلاَّ أَنْ تَسْبقَني ؛ ومنه أَيْضاً قَوْلُه تعالى : ﴿أَو يَتُوبَ عليهم﴾ ، أَي إلاَّ أَنْ يَتُوبَ عليهم ؛ ومنهم قَوْلُ امْرىءِ القَيْس :

نُحاوِلُ مُلْكاً أَو نَموتَ فنُعْذَرا مَعْناهُ : إلاَّ أَنْ نَموتَ .
( وتَجِيءُ شَرْطِيَّةً ) ، عن الكِسائي وَحْده ، ( نحو : لأَضْرِبَنَّهُ عاشَ أَو ماتَ .
( و ) تكونُ ( للتَّبْعِيضِ ، نحو ) قَوْله تعالى ﴿و ( قالوا كُونُوا هُوداً أَو نَصارى﴾ ، أَي بعضاً مِن إحْدَى الطائِفَتَيْن .
( و ) قد تكونُ ( بمعْنَى بَلْ ) في توسُّعِ الكَلامِ ، وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ لذي الرُّمَّة :
بَدَتْ مَثلَ قَرْنِ الشمسِ في رَوْنَقِ الضُّحَى
وصُورتِها أَو أَنتِ في العَينِ أَمْلَحُيريدُ : بل أَنْتَ ، ومنه قَوْلَهُ تعالى ﴿أَو يَرِيدُونَ﴾ .
قالَ ثَعْلَب : قالَ الفرَّاءُ : بَلْ يَزِيدُونَ .
وقيلَ : أَو هنا للشكِّ على حِكَايَةِ قَوْل المَخْلُوقِين ، ورَجَّحه بعضُهم .
وقالَ ابنُ بَرِّي : أَو هنا للإِبْهامِ على حَدِّ قَوْلِ الشاعِرِ :
وهَلْ أَنا إلاَّ من ربيعَةَ أَو مُضَرْ ( و ) تكونُ ( بمعْنَى حَتَّى ) ، كقَوْلكَ : لأَضْربنَّك أَو تَقُومَ ، أَي حتَّى تَقُومَ ؛ وبه فُسِّر أَيْضاً قَوْلُه تعالى : ﴿أَو يَتُوبَ عليهم﴾ .
( و ) تكونُ ( بمعْنَى إذَنْ و ) قالَ النّحويُّون : ( إذا جَعَلْتَها اسْماً ثَقَّلْتَ الواوَ ) فقُلْتَ : *!أَوٌّ حَسَنَةَ ؛ و ( يقالُ : دَعِ الأُءَوَّ جانباً ) ، تقولُ ذلِكَ لمَنْ يَسْتَعْمل في كَلامِه افْعَل كذا أَو كذا ؛ وكَذلِكَ يثقَّلُ لَوَّ إذا

جَعَلْتَه اسْماً ؛ قالَ أَبو زبيدٍ :
إنَّ لَوّاً وإنَّ ليتاً عَناء

##### Türkçe

: **أَوْ**: atıf harfidir; ve (şüphe, tercih ve belirsizlik) için olur.

Cevherî dedi: Haber’e girdiği zaman şüphe ve belirsizliğe delâlet eder; emir ve nehye girdiği zaman tercih ve ibâhaya delâlet eder; şüphe ise senin sözün gibi: “Zeyd’i **أَو** Amr’ı gördüm”; belirsizlik ise Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿Ve biz **أَو** siz mutlaka bir hidayet üzerindeyiz **أَو** apaçık bir sapıklık içindeyiz﴾;

Ve tercih: “Balığı ye **أَو** sütü iç”, yani ikisini birleştirme; bitti.

Müberred dedi: **أَو** konuşanın şüphesi yanında iki işten biri için olur, yahut ikisinden birini kastetmesi (hâlinde); bunun gibi onun sözü: “Zeyd’e **أَو** Amr’a geldim”, “Bana bir adam **أَو** bir kadın geldi”; işte bu şüphedir. Ama ikisinden birini kastederse, senin sözün gibi: “Balığı ye **أَو** sütü iç”, yani ikisini birleştirme; fakat hangisini istersen onu seç; ve “Bana bir dinar ver **أَو** bana bir elbise giydir”; bitti.

Ezherî, Yüce Allah’ın sözü hakkında: ﴿Eğer hasta iseniz **أَو** bir sefer üzerinde﴾ dedi: **أَو** burada tercih içindir; ve (mutlak cem‘ manasında) olur; ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿**أَو** sizden biriniz ayakyolundan geldi﴾ çünkü o, **و** manasınadır; ve onunla Yüce Allah’ın sözü de tefsir edildi: ﴿**أَو** artırırlar﴾; Ebû Zeyd’den: ve yine Yüce Allah’ın sözü: ﴿**أَو** mallarımızda dilediğimizi yapalım﴾.

Ebû Zeyd inşâd etti:
وقَدْ زَعَمَتْ ليلى بأَنِّيَ فاجِرٌ
لنَفْسِي تُقاها **أَو** عَليها فُجُورُها
Manası: “ve onun üzerinde fücûru”; ve Ferrâ inşâd etti:
إنَّ بها أَكْتَلَ **أَوْ** رِزامَا
خُوَيْرِ بانٍ يَنْقُفان الْهامَا

Ve (taksim manasında) olur;

Ve ayrıca (yaklaştırma manasında) olur; onların sözü gibi: (Bilmiyorum, selâm mı verdi **أَو** vedâ mı etti); onda buluşma zamanının yaklaştırılmasına işaret vardır.

Ve (manası **إلى** olmak üzere) **أَنْ** ile olur: “Mutlaka onu döveceğim **أَو** tevbe edinceye kadar”, yani tevbe edinceye kadar; Sıhâh’ta olduğu gibi.

Ve (ibâha için) olur; senin sözün gibi: “Hasan’la otur **أَو** İbn Sîrîn’le”, Sıhâh’ta olduğu gibi; bunun benzeri Müberred’in sözüyle: “Mescide gel **أَو** çarşıya”, yani insanlardan bu türde sana izin verdim. Dedi: Eğer onu bundan nehyedersen “Zeyd’le **أَو** Amr’la oturma” dersin; yani insanlardan bu türle oturma. Dedi: Ve bunun üzerine Yüce Allah’ın sözü: ﴿Onlardan günahkâra **أَو** nanköre itaat etme﴾, yani ikisinden birine itaat etme.

Zeccâc dedi: **أَو** burada **و**’dan daha pekiştiricidir; çünkü **و** ile “Zeyd’e ve Amr’a itaat etme” dediğin zaman, ikisinden birine itaat ederse âsi olmaz; çünkü ona iki kişiye birden itaat etmemesini emretmiştir. Ama “Onlardan günahkâra **أَو** nanköre itaat etme” derse, işte **أَو** her birinin, kendisine isyan edilmeye ehil olduğuna delâlet etti.

Ve (istisnada **إلاَّ** manasında) olur; ve bu (hâlde) muzâri‘ onun ardından **أَنْ**’ın gizlenmesiyle mansûb olur; onun sözü gibi:
وكُنْت إذا غَمَزْتُ قَناةَ قَوْمٍ
كَسَرْتُ كُعُوبَها **أَو** تَسْتَقِيمَا
Yani: “**إلاَّ** doğruluncaya kadar”. Ondan onların sözü: “Mutlaka seni döveceğim **أَو** beni geçinceye kadar”, yani “**إلاَّ** beni geçinceye kadar”; ondan yine Yüce Allah’ın sözü: ﴿**أَو** onlara tevbe etsin﴾, yani “**إلاَّ** onlara tevbe etsin”; ve onlardan İmrü’ül-Kays’ın sözü:

نُحاوِلُ مُلْكاً **أَو** نَموتَ فنُعْذَرا
Manası: “**إلاَّ** ölünceye kadar”.

(Şartiyye olarak gelir); yalnız Kisâî’den; (şu gibi: “Mutlaka onu döveceğim; yaşadı **أَو** öldü”.)

Ve (teb‘îz için) olur; şu gibi Yüce Allah’ın sözü: ﴿Ve (dediler:) Yahudi olun **أَو** Hristiyan﴾, yani iki tâifeden birinin bir kısmı.

Ve (sözün genişletilmesinde **بَلْ** manasında) olabilir. Cevherî, Zü’r-Rumme’ye ait olarak inşâd etti:
بَدَتْ مَثلَ قَرْنِ الشمسِ في رَوْنَقِ الضُّحَى
وصُورتِها **أَو** أَنتِ في العَينِ أَمْلَحُ
İstiyor: “Bilakis sen”; ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿**أَو** isterler﴾.

Sa‘leb dedi: Ferrâ dedi: “Bilakis artırırlar”.

Ve denildi: **أَو** burada, yaratılmışların sözünün hikâyesi üzere şüphe içindir; ve bazısı onu tercih etti.

İbn Berrî dedi: **أَو** burada, şairin sözü sınırında belirsizlik içindir:
وهَلْ أَنا إلاَّ من ربيعَةَ **أَو** مُضَرْ

Ve (manası **حَتَّى** olmak üzere) olur; senin sözün gibi: “Mutlaka seni döveceğim **أَو** kalkıncaya kadar”, yani kalkıncaya kadar; ve onunla Yüce Allah’ın sözü de tefsir edildi: ﴿**أَو** onlara tevbe etsin﴾.

Ve (manası **إذَنْ** olmak üzere) olur; ve nahivciler dedi: (Onu isim yaptığın zaman **و**’yu ağırlaştırırsın) da “**أَوٌّ** hasene” dersin; ve (denir ki: “**الأُءَوَّ**’yu bir yana bırak”), bunu, sözünde “şunu yap **أَو** şunu”yu kullanan kimseye söylersin; ve aynı şekilde, onu isim yaptığın zaman **لَوَّ** da ağırlaştırılır; Ebû Zübeyd dedi:
إنَّ لَوّاً وإنَّ ليتاً عَناء

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: او

أَوْ
أَوْ ذ a conjunction, (M, Mughnee, K,) to which the later authors have ascribed meanings amounting to twelve: (Mughnee:) a particle which, when occurring in an enunciative phrase, [generally] denotes doubt, and vagueness of meaning; and when occurring in an imperative or a prohibitive phrase, [generally] denotes the giving of option, or choice, and the allowing a thing, or making it allowable. (S.) ― -b2- First, (Mughnee,) it denotes doubt. (T, S, M, Msb, Mughnee, K.) So in the saying, رَأَيْتُ زَيْدًا أَوْ عَمْرًا [I saw Zeyd or 'Amr]. (T, * S, Msb.) And جَآنِى رَجُلٌ أَوِ امْرَأَةٌ [A man or a woman came to me]. (Mbr, T.) And لَبِئْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ [in the Kur xviii. 18 and xxiii. 115, We have remained a day or part of a day]. (Mughnee.) ― -b3- Secondly, (Mughnee,) it denotes vagueness of meaning. (S, Msb, Mughnee, K.) S [it may be used] in the first of the .exs. given above. (Msb.) And so in the saying, وَأَنَّا أَوْ اـِيَّاكُمْ لَعَلَى هُدًي أَوْ فِى ضَلَالٍ مُبِينٍ [And verily we or ye are following a right direction or in manifest error], (S, Mughnee,) in the Kur [xxxiv. 23]; (S;) the ex. being in the former او. (Mughnee.) ― -b4- Thirdly, (Mughnee,) it denotes the giving of option, or choice. (T, S, M, Mughnee, K.) So in the saying, كُلِ السَّمَكَ أَوِ اشْرَبِ اللَّبَنَ [Eat thou the fish, or drink thou the milk]; i. e. do not thou both of these actions; (Mbr, T, S;) but choose which of them thou wilt. (Mbr, T.) And تَزَوَّجْ هِنْدًا أَوْ أُخْتَهَا [Take thou as wife Hind or her sister]. (Mughnee.) And [in like manner] it denotes the making choice. (T.) [So when you say, سَأَتَزَوَّجُ هِنْدًا أَوْ أُخْتَهَا, meaning I will take as wife Hind or her sister; whichever of them I choose.] ― -b5- Fourthly, (Mughnee,) it denotes the allowing a thing, or making it allowable. (T, S, Msb, Mughnee, K.) So in the saying, جَالِسِ حَسَنَ أَوِ ابْنَ سِيرِينَ [Sit thou with El- Hasan or Ibn-Seereen]. (Mbr, T, S.) And قُمْ أَوِ اقْعُدْ [Stand thou or sit]: and the person to whom this is said may do [one or] both of the se actions. (Msb.) [And similar exs. are given in the Mughnee.]) But وَلَا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَو كَفُورًا [in the Kur lxxvi. 24, And obey not thou, of them, a sinner or a person very ungrateful to God,] means that thou shalt not obey either of such persons: (Mbr, T, Mughnee:) in which case او is more forcible than وَ; for when you say to a person, لَا تُطِعْ زَيْدًا وَعَمْرًا [Obey not thou Zeyd and 'Amr], he may obey one of them, since the command is that he shall not obey the two. (Zj, T.) ― -b6- Fifthly, (Mughnee,) it denotes unrestricted conjunction. (Mughnee, K.) So in the saying, in the Kur [iv. 46 and v. 9], أَوْ جَآءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الغَائِطِ [And if any one of you cometh from the privy]; (TA;) [where, however, it may also be rendered or, though] meaning وَجَآءَ; (T, TA;) the و in this explanation being what is termed a denotative of state. (T.) So, too, accord. to AZ, in the expression أَوْ يَزِيدُونَ [And they exceeded that number], in the Kur [xxxvii. 147]: but see below. (TA.) And so in the words, أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِى أَمْوَالِنَا مَا نَشَآءُ [And our doing, in respect of our possessions, what we will], in the Kur [xi. 89]. (T, TA.) ― -b7- Sixthly, it denotes transition, (Mughnee,) used in the sense of [the adversative particle] بَلْ, (T, S, M, Mughnee, K,) in a case of amplification of speech; (S;) accord. to Sb, on two conditions; that it shall be preceded by a negation or a prohibition, and that the agent shall be mentioned a second time; as in مَا قَامَ زَيْدٌ أَوْ مَا قَامَ عَمْرٌو [Zeyd did not stand: nay, rather 'Amr did not stand]; and لَا يَقْمٌ زَيدٌ أَوْ لَا يَقُمْ عَمْرُو [Let not Zeyd stand: nay, rather let not 'Amr stand]. (Mughnee.) Accord. to Fr, (Th, M, Mughnee,) it has this meaning in أَوْ يَزِيدُونَ [Nay, rather they exceeded that number], (Th, S, M, Mughnee,) in the Kur [xxxvii. 147, cited above]: (S:) or the meaning is, or they would exceed [that number] in your estimation: or these words with those preceding them in the same verse mean, we sent him to a multitude of whom, if ye saw them, ye would say, They are a hundred thousand, or they exceed [that number]; (M, Mughnee; *) so that it denotes doubt on the part of men, not of God, for He is not subject to doubt: (M:) or we sent him to a hundred thousand in the estimation of men, or they exceeded [that number] in the estimation of men; for God does not doubt: (S:) or او is here used to denote vagueness of meaning: (IB, Mughnee:) or, it is said, to denote that a person might choose between saying, “they are a hundred thousand,“ and saying, “they are more;“ but this may not be when one of the two things is the fact: or, accord. to some of the Koofees, it has the meaning of وَ: and each of these meanings, except the last, has been assigned to او as occurring in the Kur ii. 69 and xvi. 79. (Mughnee.) ― -b8- Seventhly, it denotes division; (Mughnee, K; *) as in the saying, الكَلِمَةُ اسْمٌ أَوْ فِعْلٌ أَوْ حَرْفٌ [The word is a noun or a verb or a particle]: so said Ibn-Mلlik: or, as he afterwards said, in preference, it denotes separation (التَّفرِيق) divested of the attribute of denoting doubt and vagueness of meaning and the giving of option or choice; adducing as one of his exs. of this meaning the saying, وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى [in the Kur ii. 129, And they said, “Be ye Jews” or “Christians”]; because the use of و in division is better; as when you say, الكَلِمَةُ اسْمٌ وَفِعْلٌ وَحَرْفٌ: or it denotes, accord. to some, distinction (التَّفْصِيل); and the meaning of the ex. last cited, say they, is, and the Jews said, “Be ye Jews,” and the Christians said, “Be ye Christians.” (Mughnee.) It is [said to be] used in this last sense (that of التفضيل) in the saying, كُنْتُ آكُلُ اللَّحْمَ أَوِ العَسَلَ [I used to eat flesh-meat or honey]; i. e. I used to eat flesh-meat one time and honey another time: and so in the Kur vii. 3 and x. 13. ― -b9- Eighthly, (Mughnee,) it is used in the sense of the exceptive اـِلَّا, (Mughnee, K,) or اـِلَّا أَنْ (M;) and in this case the aor. after it is mansoob, because of أَنْ suppressed. (Mughnee, K.) So in the saying, لَأَقْتُلَنَّهُ أَوْ يُسْلِمَ [I will assuredly slay him or he shall become a Muslim; i. e., unless he become a Muslim]. (Mughnee. [And a similar ex. is given in the M.]) So, too, in the saying,
وَكُنْتُ اـِذَا غَمَزْتُ قَنَاةَ قَوْمٍ
كَسَرْتُ كُعُوبَهَا أَوْ تَسْتَقِيمَا
[And I used, when I pinched and pressed the spear of a people, to break its knots, or joints, or its internodal portions, (the shaft being a cane,) or, i. e. unless, it became straight]: (Mughnee, K: *) a prov., of which the author is Ziyلd ElAajam; meaning, when a people behaved with hardness to me, I endeavoured to soften them: (TA in art. غمز:) thus related by Sb, the verb ending it being rendered mansoob by او; and thus he heard it from some one or more of the Arabs; but in the original verses, which are but three, it is تَسْتَقِيمُ, with refa. (IB and TA in art. غمز.) [And similar to these above are the sayings,] اـنَّهُ لِفُلَانٍ أَوْمَا بِنَجْدٍ قَرظَهُ [Verily it belongs to such a one or there is not, i. e. unless there be not, in Nejd, a قَرَظَة (see art. قرظ)]: and لَآتِيَنَّكَ أَوْ مَا بِنَجْدٍ قَرَظَةٌ [I will assuredly come to thee or there is not, i. e. unless there be not, in Nejd, a قَرَظَة]; meaning I will assuredly come to thee, in truth. (T.) ― -b10- Ninthly, (Mughnee,) it is used in the sense of اـِلَى, (Mughnee, K,) or اـِلَى أَنْ; (S;) in which case also the aor. after it is mansoob, because of أَنْ suppressed: (Mughnee:) and in the sense of حَتَّى [which is also syn. with اـِتَى]. (Fr, T, M, K.) So in the saying, لَأَضْرِبَنَّهُ أَوْ يَتُوبَ [I will assuredly beat him until he repent]. (S. [And similar exs. of او as explained by حَتَّي are given in the T (from Fr) and in the M and in the Mughnee.]) And so in the saying of the poet,
لَأَسْتَسْهِلَنَّ الصَّعْبَ أَوْ أُدْرِكَ المُنَى
فَمَا انْقَادَتِ الآمَالُ اـِلَّا لِصَابِرِ
[I will assuredly deem easy what is difficult until I attain the objects of wish; for hopes become not easy of accomplishment save to one who is patient]. (Mughnee.) ― -b11- Tenthly, some say, (Mughnee,) it denotes nearness [of one event or thing to another]; as in the saying, مَا أَدْرِى أَسَلَّمَ أَوْ وَدَّعَ [I know not whether he saluted or bade farewell]: (Mughnee, K: [but in the CK this ex. is misplaced:]) this, however, is manifestly wrong; او being here used to denote doubt, and the denoting of nearness being only inferred from the fact of the saluting being confounded in the mind with the bidding farewell, since this is impossible or improbable when the two times are far apart. (Mughnee.) ― -b12- Eleventhly, (Mughnee,) it occurs as a conditional, (T, Mughnee, K,) accord. to Ks alone; (T;) or rather as a conjunctive and conditional; وَاـِنْ being meant to be understood in its place; though in truth the verb that precedes it indicates that the conditional particle [اـِنْ] is meant to be understood [before that verb], and او retains its proper character, but forms part of that which has a conditional meaning because conjoined with a preceding conditional phrase. (Mughnee.) So in the saying, لَأَضْرِبَنَّهُ عَاشَ أَوْ مَاتَ, (Mughnee, K,) i. e., اـِنْ عَاِض بَعْدَ الضَّرْبِ وَ اـِنْ مَاتَ [I will assuredly beat him if he live (after the beating) or if he die]: so says Ibn-Esh-Shejeree. (Mughnee.) ― -b13- Twelfthly, accord. to Ibn-Esh-Shejeree, on the authority of some one or more of the Koofees, (Mughnee,) it denotes division into parts, or portions; as in the saying [in the Kur ii. 129, before cited,] وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَو نَصَارَى, (Mughnee, K,) i. e. And they said, “Be ye, some of you, Jews, and, some of you, Christians:” (TA:) but [IHsh says,] it appears to me that the meaning here is that of التَّفْصِيل mentioned before. (Mughnee.) ― -b14- [In the K it is said to occur also in the sense of أَنْ: but this is evidently a mistake, app. originating in one of the two principal sources of the K, namely, the M, in which the same is said, but is exemplified by a phrase in which it is explained by اـِلَّا أَنْ, the eighth of the meanings of أَوْ mentioned above.] ― -b15- See also أَوٌّ below.

أَوَ
أَوَ ذ in أَوَ لَمْ يَرَوْا &c. is [the conjunction] وَ with the interrogative ا prefixed to it. (Fr, T.)

أَوِّ مِنْ كَذَا
أَوِّ مِنْ كَذَا ذ (T, M) and أَوَّ (M) [Alas, on account of, or for, such a thing!] an expression denoting complaint of distress, or of anxiety, or of grief or sorrow; (T;) or an expression of grief or sorrow; (M;) like ↓ آوِ and ↓ آوٍ and ↓ أَوَتَاه (K and TA in art. اوه,) or ↓ أَوَتَاهُ (CK in that art.,) or ↓ أَوَّتَاه, or ↓ آوَّتَاه, (S in that art., [the ه in one copy of which is marked as quiescent,]) and like آهِ and أَوْهِ &c. (S and Msb and K in art. اوه: see آهِ in that art.) AZ says, one says, أَوْهِ عَلَى زَيْدٍ [meaning Alas, for Zeyd!] with kesr to the ه, and عَلَيْكَ ↓ أَوَّتَا [thus without ه, meaning Alas, for thee!] with ت; an expression of regret for a thing, whether of great or mean account. (T.)

أَوٌّ
أَوٌّ ذ The word ↓ أَوْ when made a noun. (T, K.) So say the grammarians. (T.) You say, هٰذهِ أَوٌّحَسَنَةٌ [This is a good أَوْ]. (T.) And to one who uses the phrase أَفْعَلُ كَذَا أَوْ كَذَا, (T,) you say, دَعِ الأَوَّجَانِبًا [Let thou, or leave thou, the word أَوْ alone]. (T, K.)

أَوَّةٌ
أَوَّةٌ ذ [A moaning (see its syn. آهَةٌ in art. اوه)] is said by some to be of the measure فَعْلَةٌ, in which the ة is the sign of the fem. gender; for they say, سَمِعْتُ أَوَّتَكَ [I heard thy moaning], making it ت: and so says Lth; أَوَّةٌ is after the manner of فَعْلَةٌ: (T:) you say, أَوَّةً لَكَ [May God cause moaning to thee!], (Lth, T, and S in art. اوه,) and آهَةً لَكَ: [but accord. to J, the former of these is cognate with the latter; for he says that] the former is with the ه suppressed, and with teshdeed to the و. (S in art. اوه, where see آهَةٌ.) ― -b2- أَوَّتَا عَلَيكَ; and أَوَّتَاه, or آوَّتَاه, or أَوَتَاه, or أَوَتَاهُ: see أَوِّ مِنْ كَذَا.

أُوَّةٌ
أُوَّةٌ ذ i. q. دَاهِيَةٌ [A calamity, a misfortune, &c.: or, perhaps, very cunning, applied to a man]: pl.

أُوَوْ
أُوَوْ ذ ; (AA, T, K, TA; [but in copies of the K, written أُوَوٌ;]) which is one of the strangest of the things transmitted from the Arabs; the regular form being أُوَّى, like قُوَّي, pl. of قُوَةٌ; but the word occurring as above in the saying of the Arabs, مَا هُوَ اـِلَّا أُوَّةٌ مِنَ الأُوَوْ [It is no other thing than a calamity of the calamities: or, perhaps, he is no other than a very cunning man of the very cunning]. (AA, T, TA.)

آوِ
آوِ آو and آوٍ: see أَوِّ: and see آهِ in art. اوه.

أَوَوِىٌّ
أَوَوِىٌّ ذ and آوِىٌّ: see آيَةٌ, in art. اى.

آوَّتَاه
آوَّتَاه آوتاه آوتاة : see أَوِّ.

##### Türkçe

**أَوْ**
**أَوْ**: bir bağlaçtır; sonraki müellifler ona on ikiye varan mânalar nisbet etmişlerdir: (Mughnee:) haber cümlesinde vâki olduğunda [genellikle] şüpheyi ve mânanın müphemliğini gösteren; emir veya nehiy cümlesinde vâki olduğunda [genellikle] muhayyer bırakmayı yahut seçimi ve bir şeyi câiz kılmayı yahut câiz saymayı gösteren bir edat. (S.) ― -b2- Birincisi, (Mughnee,) şüpheyi gösterir. (T, S, M, Msb, Mughnee, K.) Şu sözde olduğu gibi: **رَأَيْتُ زَيْدًا أَوْ عَمْرًا** [Zeyd’i yahut Amr’ı gördüm]. (T, * S, Msb.) Ve **جَآنِى رَجُلٌ أَوِ امْرَأَةٌ** [Bana bir erkek yahut bir kadın geldi]. (Mbr, T.) Ve **لَبِئْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ** [Kehf xviii. 18 ve Mü’minûn xxiii. 115’te: Bir gün yahut günün bir kısmı kaldık]. (Mughnee.) ― -b3- İkincisi, (Mughnee,) mânanın müphemliğini gösterir. (S, Msb, Mughnee, K.) S [yukarıda verilen örneklerin] birincisinde [kullanılabilir]. (Msb.) Ve şu sözde de böyledir: **وَأَنَّا أَوْ اـِيَّاكُمْ لَعَلَى هُدًي أَوْ فِى ضَلَالٍ مُبِينٍ** [Ve şüphesiz biz yahut siz, elbette bir hidayet üzerindeyiz yahut apaçık bir sapıklık içindeyiz], (S, Mughnee,) Kur’ân’da [Sebe’ xxxiv. 23]; (S;) örnek, önceki **أَوْ**’dadır. (Mughnee.) ― -b4- Üçüncüsü, (Mughnee,) muhayyer bırakmayı yahut seçimi gösterir. (T, S, M, Mughnee, K.) Şu sözde olduğu gibi: **كُلِ السَّمَكَ أَوِ اشْرَبِ اللَّبَنَ** [Balığı ye yahut sütü iç]; yani bu iki fiilin ikisini birden yapma; (Mbr, T, S;) fakat hangisini istersen onu seç. (Mbr, T.) Ve **تَزَوَّجْ هِنْدًا أَوْ أُخْتَهَا** [Hind ile yahut onun kız kardeşiyle evlen]. (Mughnee.) Ve [aynı şekilde] seçmeyi gösterir. (T.) [Şu halde sen **سَأَتَزَوَّجُ هِنْدًا أَوْ أُخْتَهَا** dediğinde, mânası: Hind ile yahut onun kız kardeşiyle evleneceğim; hangisini seçersem.] ― -b5- Dördüncüsü, (Mughnee,) bir şeyi câiz kılmayı yahut câiz saymayı gösterir. (T, S, Msb, Mughnee, K.) Şu sözde olduğu gibi: **جَالِسِ حَسَنَ أَوِ ابْنَ سِيرِينَ** [Hasan ile yahut İbn Sîrîn ile otur]. (Mbr, T, S.) Ve **قُمْ أَوِ اقْعُدْ** [Kalk yahut otur]: ve kendisine bu söylenen kimse bu iki fiilden [birini] yahut ikisini birden yapabilir. (Msb.) [Ve Mughnee’de benzeri örnekler verilmiştir.]) Fakat **وَلَا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَو كَفُورًا** [Kur’ân’da İnsân lxxvi. 24’te: Onlardan günahkâr birine yahut çok nankör olana itaat etme] demektir ki: bu iki türden hiçbirine itaat etmeyeceksin: (Mbr, T, Mughnee:) bu durumda **أَوْ**, **وَ**’dan daha kuvvetlidir; çünkü sen bir kimseye **لَا تُطِعْ زَيْدًا وَعَمْرًا** [Zeyd’e ve Amr’a itaat etme] dediğinde, ikisine birden itaat etmemesi emredildiği için, onlardan birine itaat edebilir. (Zj, T.) ― -b6- Beşincisi, (Mughnee,) kayıtlanmamış atfı gösterir. (Mughnee, K.) Kur’ân’da [Nisâ iv. 46 ve Mâide v. 9’da] şu sözde olduğu gibi: **أَوْ جَآءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الغَائِطِ** [Ve sizden biri helâdan gelirse]; (TA;) [burada, her ne kadar “yahut” diye de tercüme edilebilirse de] mânası **وَجَآءَ**’dır; (T, TA;) bu açıklamadaki **وَ**, “hâl delâleti” denilen şeydir. (T.) Yine, AZ’ye göre, Kur’ân’da [Sâffât xxxvii. 147’de] **أَوْ يَزِيدُونَ** ifadesinde de böyledir: fakat aşağıya bak. (TA.) Ve Kur’ân’da [Hûd xi. 89’da] şu sözde de böyledir: **أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِى أَمْوَالِنَا مَا نَشَآءُ** [Ve mallarımız hakkında dilediğimizi yapmamız]. (T, TA.) ― -b7- Altıncısı, geçişi gösterir, (Mughnee,) sözün genişletilmesi halinde [istidrâk edatı] **بَلْ** mânasında kullanılır; (T, S, M, Mughnee, K,) (S;) Sb’ye göre iki şartla: öncesinde bir nefy yahut nehiy bulunması ve âmilin ikinci defa zikredilmesi; **مَا قَامَ زَيْدٌ أَوْ مَا قَامَ عَمْرٌو** [Zeyd kalkmadı: bilakis Amr kalkmadı] ve **لَا يَقْمٌ زَيدٌ أَوْ لَا يَقُمْ عَمْرُو** [Zeyd kalkmasın: bilakis Amr kalkmasın] gibi. (Mughnee.) Fr’ye göre, (Th, M, Mughnee,) Kur’ân’da [Sâffât xxxvii. 147’de, yukarıda zikredilen] **أَوْ يَزِيدُونَ**’da bu mânadadır: (Th, S, M, Mughnee,) (S:) yahut mânası: sizin nazarınızda [o sayıyı] aşarlardı; yahut bu sözler, aynı âyette kendilerinden önce gelenlerle birlikte şu mânadadır: onu, eğer onları görseydiniz “yüz bindirler” yahut “aşarlar” diyeceğiniz bir topluluğa gönderdik; (M, Mughnee; *) böylece şüphe, Allah’ın değil insanların tarafındandır; çünkü O şüpheye tâbi değildir: (M:) yahut onu, insanların nazarında yüz bine gönderdik; yahut insanların nazarında [o sayıyı] aştılar; zira Allah şüphe etmez: (S:) yahut burada **أَوْ**, mânanın müphemliğini göstermek için kullanılmıştır: (IB, Mughnee:) yahut denilmiştir ki: kişi “yüz bindirler” demekle “daha fazladırlar” demek arasında muhayyer kılınmıştır; fakat iki şeyden biri hakikat iken bu olmaz: yahut bazı Kûfelilere göre **وَ** mânasındadır: ve bu mânaların her biri, sonuncusu hariç, Kur’ân’da Bakara ii. 69 ve Nahl xvi. 79’daki **أَوْ**’a da verilmiştir. (Mughnee.) ― -b8- Yedincisi, taksimi gösterir; (Mughnee, K; *) şu sözde olduğu gibi: **الكَلِمَةُ اسْمٌ أَوْ فِعْلٌ أَوْ حَرْفٌ** [Kelime isimdir yahut fiildir yahut harftir]: bunu İbn-Mâlik söylemiştir: yahut sonra tercih olarak dediği üzere, şüpheyi ve mânanın müphemliğini ve muhayyer bırakmayı yahut seçimi gösterme vasfından soyutlanmış ayrımı (**التَّفرِيق**) gösterir; bu mânaya örneklerinden biri olarak şu sözü delil getirerek: **وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى** [Kur’ân’da Bakara ii. 129’da: “Yahudi olun” yahut “Hristiyan olun” dediler]; çünkü taksimde **وَ**’nun kullanılması daha iyidir; senin **الكَلِمَةُ اسْمٌ وَفِعْلٌ وَحَرْفٌ** demen gibi: yahut bazılarına göre tafsîli (**التَّفْصِيل**) gösterir; ve son zikredilen örneğin mânası, derler ki: Yahudiler “Yahudi olun” dedi ve Hristiyanlar “Hristiyan olun” dedi. (Mughnee.) Bunun bu son mânada (yani **التفضيل** mânasında) şu sözde kullanıldığı [söylenir]: **كُنْتُ آكُلُ اللَّحْمَ أَوِ العَسَلَ** [Ben et yahut bal yerdim]; yani bir vakit et yer, başka bir vakit bal yerdim: ve Kur’ân’da A‘râf vii. 3 ve Yûnus x. 13’te de böyledir. ― -b9- Sekizincisi, (Mughnee,) istisnâ edatı **اـِلَّا** mânasında kullanılır; (Mughnee, K,) yahut **اـِلَّا أَنْ** (M;) ve bu durumda ondan sonra gelen muzâri, gizli **أَنْ** sebebiyle mansûbdur. (Mughnee, K.) Şu sözde olduğu gibi: **لَأَقْتُلَنَّهُ أَوْ يُسْلِمَ** [Onu mutlaka öldüreceğim yahut Müslüman olacak; yani Müslüman olmadıkça]. (Mughnee. [M’de benzeri bir örnek verilmiştir.]) Yine şu şair sözünde de böyledir:
**وَكُنْتُ اـِذَا غَمَزْتُ قَنَاةَ قَوْمٍ
كَسَرْتُ كُعُوبَهَا أَوْ تَسْتَقِيمَا**
[Ve ben, bir kavmin mızrağını sıktığım ve bastırdığım vakit, onun boğumlarını yahut eklemlerini yahut boğum aralarını (gövde kamış iken) kırardım; yahut, yani ancak, doğruluncaya kadar]: (Mughnee, K: *) Ziyâd El-A‘cem’in sözü olan bir darb-ı meseldir; mânası: bir kavim bana sert davrandığında onları yumuşatmaya çalışırdım. (TA, **غمز** maddesinde:) Sb böyle rivayet etmiştir; sonundaki fiil **أَوْ** ile mansûb kılınmıştır; ve bunu bir veya daha çok Arap’tan böyle işitmiştir; fakat asıl beyitlerde, ki üçtür, **تَسْتَقِيمُ** ref‘ iledir. (IB ve TA, **غمز** maddesinde.) [Bunlara benzer olarak şu sözler de vardır:] **اـنَّهُ لِفُلَانٍ أَوْمَا بِنَجْدٍ قَرظَهُ** [Şüphesiz o falanındır yahut Necd’de bir **قَرَظَة** yoktur; yani Necd’de bir **قَرَظَة** olmadıkça]: ve **لَآتِيَنَّكَ أَوْ مَا بِنَجْدٍ قَرَظَةٌ** [Sana mutlaka geleceğim yahut Necd’de bir **قَرَظَة** yoktur; yani Necd’de bir **قَرَظَة** olmadıkça]; mânası: sana gerçekten mutlaka geleceğim. (T.) ― -b10- Dokuzuncusu, (Mughnee,) **اـِلَى** mânasında kullanılır; (Mughnee, K,) yahut **اـِلَى أَنْ**; (S;) bu durumda da ondan sonra gelen muzâri, gizli **أَنْ** sebebiyle mansûbdur: (Mughnee:) ve **حَتَّى** mânasında [ki o da **اـِتَى** ile eş anlamlıdır]. (Fr, T, M, K.) Şu sözde olduğu gibi: **لَأَضْرِبَنَّهُ أَوْ يَتُوبَ** [O tevbe edinceye kadar onu mutlaka döveceğim]. (S. [**أَوْ**’un **حَتَّى** ile açıklanmasına dair benzeri örnekler T’de (Fr’den) ve M’de ve Mughnee’de verilmiştir.]) Ve şairin şu sözünde de böyledir:
**لَأَسْتَسْهِلَنَّ الصَّعْبَ أَوْ أُدْرِكَ المُنَى
فَمَا انْقَادَتِ الآمَالُ اـِلَّا لِصَابِرِ**
[Zoru kolay sayacağım, ta ki arzulara erişeyim; çünkü ümitler, sabredenden başkasına boyun eğmez]. (Mughnee.) ― -b11- Onuncusu, bazıları der ki, (Mughnee,) yakınlığı gösterir [bir olayın yahut şeyin diğerine yakınlığını]; şu sözde olduğu gibi: **مَا أَدْرِى أَسَلَّمَ أَوْ وَدَّعَ** [Bilmiyorum, selâm mı verdi yoksa vedâ mı etti]: (Mughnee, K: [fakat CK’de bu örnek yersizdir:]) ancak bu açıkça yanlıştır; burada **أَوْ** şüpheyi göstermek için kullanılmıştır; yakınlık göstermesi ise, selâm vermenin vedâ etmeyle zihinde karışmasından çıkarılmıştır; çünkü bu, iki zaman uzak olduğunda imkânsız yahut uzak ihtimallidir. (Mughnee.) ― -b12- On birincisi, (Mughnee,) şart edatı olarak vâki olur, (T, Mughnee, K,) yalnız Ks’ye göre; (T;) yahut daha doğrusu atıf ve şart olarak; yerinde **وَاـِنْ** anlaşılmak üzere; gerçekte ise ondan önce gelen fiil, şart edatının [**اـِنْ**] [o fiilden] önce anlaşılmasının kastedildiğine delâlet eder; ve **أَوْ** kendi aslî vasfını korur; fakat önceki şart cümlesine atfedildiği için şart mânası taşıyan şeyin bir parçası olur. (Mughnee.) Şu sözde olduğu gibi: **لَأَضْرِبَنَّهُ عَاشَ أَوْ مَاتَ**, (Mughnee, K,) yani **اـِنْ عَاِض بَعْدَ الضَّرْبِ وَ اـِنْ مَاتَ** [Dövmeden sonra yaşarsa da ölürse de onu mutlaka döveceğim]: bunu İbn-Eş-Şecerî söyler. (Mughnee.) ― -b13- On ikincisi, İbn-Eş-Şecerî’ye göre, bazı Kûfelilerden bir veya daha çoğunun rivayetiyle, (Mughnee,) parçalara yahut kısımlara ayırmayı gösterir; Kur’ân’da [Bakara ii. 129’da, daha önce zikredilen] **وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَو نَصَارَى** sözünde olduğu gibi, (Mughnee, K,) yani: Ve dediler ki: “Sizden bir kısmınız Yahudi olun, bir kısmınız Hristiyan olun:” (TA:) fakat [İHsh der ki,] bana göre buradaki mânâ, daha önce zikredilen **التَّفْصِيل** mânasıdır. (Mughnee.) ― -b14- [K’de ayrıca **أَنْ** mânasında da vâki olduğu söylenmiştir: fakat bu açıkça bir hatadır; görünüşe göre K’nin iki ana kaynağından biri olan M’den doğmuştur; orada da aynı şey söylenmiş, fakat **اـِلَّا أَنْ** ile açıklanan bir ibareyle örneklendirilmiştir; bu da yukarıda zikredilen **أَوْ** mânalarının sekizincisidir.] ― -b15- Aşağıda **أَوٌّ**’a da bak.

**أَوَ**
**أَوَ**: **أَوَ لَمْ يَرَوْا** vb. içinde, başına istifhâm **ا**’sı getirilmiş olan bağlaç **وَ**’dır. (Fr, T.)

**أَوِّ مِنْ كَذَا**
**أَوِّ مِنْ كَذَا** (T, M) ve **أَوَّ** (M) [Vah, şu şey yüzünden yahut şu şey için!] sıkıntıdan yahut kaygıdan yahut kederden yahut hüzünden şikâyeti gösteren bir ifadedir; (T;) yahut keder yahut hüzün ifadesidir; (M;) aşağıdaki **آوِ** ve aşağıdaki **آوٍ** ve aşağıdaki **أَوَتَاه** (K ve TA, **اوه** maddesinde,) yahut aşağıdaki **أَوَتَاهُ** (CK’de o maddede,) yahut aşağıdaki **أَوَّتَاه**, yahut aşağıdaki **آوَّتَاه**, (S’de o maddede, [bir nüshasında **ه**’si sâkin işaretlenmiştir,]) ve **آهِ** ve **أَوْهِ** vb. gibidir. (S ve Msb ve K, **اوه** maddesinde: o maddede **آهِ**’ye bak.) AZ der ki: kişi **أَوْهِ عَلَى زَيْدٍ** der [mânası: Zeyd için vah!] **ه**’ye kesre ile; ve **عَلَيْكَ** ile birlikte aşağıdaki **أَوَّتَا** der [böylece **ه** olmaksızın; mânası: senin için vah!] **ت** ile; büyük yahut küçük bir şey için pişmanlık ifadesidir. (T.)

**أَوٌّ**
**أَوٌّ**: aşağıdaki **أَوْ** kelimesinin isim yapıldığı hâli. (T, K.) Nahivciler böyle derler. (T.) Sen **هٰذهِ أَوٌّحَسَنَةٌ** dersin [Bu, iyi bir **أَوْ**’dur]. (T.) Ve **أَفْعَلُ كَذَا أَوْ كَذَا** ibaresini kullanan kimseye, (T,) sen **دَعِ الأَوَّجَانِبًا** dersin [**أَوْ** kelimesini bir yana bırak]. (T, K.)

**أَوَّةٌ**
**أَوَّةٌ**: [bir inleme (eş anlamlısı için **اوه** maddesinde **آهَةٌ**’ye bak)] bazılarınca, **فَعْلَةٌ** veznindendir denilmiştir; bunda **ة**, müenneslik alâmetidir; çünkü onlar **سَمِعْتُ أَوَّتَكَ** derler [Senin inlemeni işittim], onu **ت** yaparak: ve Lth de böyle der; **أَوَّةٌ**, **فَعْلَةٌ** tarzındadır: (T:) sen **أَوَّةً لَكَ** dersin [Sana inleme olsun!], (Lth, T, ve S, **اوه** maddesinde,) ve **آهَةً لَكَ**: [fakat J’ye göre, bunların ilki ikincisiyle aynı köktendir; çünkü o der ki] ilki, **ه** hazfedilmiş olarak ve **و**’ya şedde ile gelir. (S, **اوه** maddesinde; orada **آهَةٌ**’ye bak.) ― -b2- **أَوَّتَا عَلَيكَ**; ve **أَوَّتَاه**, yahut **آوَّتَاه**, yahut **أَوَتَاه**, yahut **أَوَتَاهُ**: **أَوِّ مِنْ كَذَا**’ya bak.

**أُوَّةٌ**
**أُوَّةٌ**: **دَاهِيَةٌ** ile aynı mânadadır [bir musibet, bir felâket vb.: yahut belki, bir adama nisbetle, çok kurnaz]: çoğulu:

**أُوَوْ**
**أُوَوْ**; (AA, T, K, TA; [fakat K nüshalarında **أُوَوٌ** yazılmıştır;]) Araplardan nakledilen şeylerin en gariplerindendir; kıyasî şekil **أُوَّى**’dır; **قُوَّي** gibi, **قُوَةٌ**’nın çoğulu; fakat kelime yukarıdaki gibi Arapların şu sözünde vâki olmuştur: **مَا هُوَ اـِلَّا أُوَّةٌ مِنَ الأُوَوْ** [O, musibetlerden bir musibetten başka bir şey değildir: yahut belki, o, çok kurnazlardan bir çok kurnazdan başkası değildir]. (AA, T, TA.)

**آوِ**
**آوِ** ve **آوٍ**: **أَوِّ**’ye bak; ve **اوه** maddesinde **آهِ**’ye bak.

**أَوَوِىٌّ**
**أَوَوِىٌّ** ve **آوِىٌّ**: **اى** maddesinde **آيَةٌ**’ye bak.

**آوَّتَاه**
**آوَّتَاه** **آوتاه** **آوتاة**: **أَوِّ**’ye bak.
