# أيا — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D8%A7/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%8A%D8%A7/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أيا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D8%A7.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: أيا

الآيَةُ: العلامة، والأًصل أَوَيَةٌ بالتحريك. وجمع الآيةِ آيٌ وآياءٌ وآياتٌ وأنشد أبو زيد:
لم يُبْقِ هذا الدهرُ من آيائهغَيْرَ أَثَافـيهِ وأَرْمِـدائِهِ
وآيَةُ الرجل: شخصُه. تقول منه: تآيَيْنُهُ وتَأَيَّيْتُهُ، إذا قصدتَ آيَتَهُ وتَعَمَّدْتَهُ. قالت امرأةٌ لابنتها:
الحُصْنُ أَدْنـى لـو تَـأَيَّيْتِـهِمِن حَثْيِكِ التُرْبَ على الراكبِ
أبو عمرو: خرج القوم بآيَتِهِمْ، أي بجماعتهم لم يدَعوا وراءهم شيئاً. ومعنى الآية من كتاب الله تعالى جماعةُ حُروفٍ. وتَأَيَّا، أي توقَّف وَتَمَكّثَ، تقديره تَعَيَّا. يقال: ليس منزلكم هذا منزل تَئِيَّةٍ، أي منزل تَلَبُّثٍ وتَحَبُّسٍ. وإياةُ الشمسِ بكسر الهمزة: ضوؤها، وقد تفتح. وقال:
سَقته إياةُ الشمسِ إلاَّ لِثاتِهِأُسِفَّ فلم تَكْدِمْ عليه بإثْمِدِ
فإن أسقطْتَ الهاء مددتَ وفتحْتَ. ويقال الأَياةُ للشمسُ كالهالة للقمر، وهي الدارَةُ حولها.

### Türkçe

**الآيَةُ**: alâmettir; asıl (şekli) harekeli olarak **أَوَيَةٌ**’dir. **الآيةِ**’nin çoğulu **آيٌ** ve **آياءٌ** ve **آياتٌ**’tır. Ebû Zeyd şu beyti okudu:
لم يُبْقِ هذا الدهرُ من آيائهغَيْرَ أَثَافـيهِ وأَرْمِـدائِهِ

Ve **آيَةُ الرجل**: onun şahsıdır. Ondan (şu fiil) denir: **تآيَيْنُهُ** ve **تَأَيَّيْتُهُ**, **آيَتَهُ**’ni kastettiğin ve onu taammüd ettiğin zaman. Bir kadın kızına dedi:
الحُصْنُ أَدْنـى لـو تَـأَيَّيْتِـهِمِن حَثْيِكِ التُرْبَ على الراكبِ

Ebû Amr: Kavim **بآيَتِهِمْ** ile çıktı; yani cemaatleriyle; arkalarında hiçbir şey bırakmadılar. Allah Teâlâ’nın kitabından **الآية**’nin mânâsı: harflerden bir cemaattir. Ve **تَأَيَّا**: yani durdu ve temekküs etti; takdiri **تَعَيَّا**’dır. Denir: Sizin bu menziliniz **تَئِيَّةٍ** menzili değildir; yani telebbuş ve tahabbüs menzilidir. Ve hemzenin kesriyle **إياةُ الشمسِ**: onun ışığıdır; bazen fetha da yapılır. Ve dedi:
سَقته إياةُ الشمسِ إلاَّ لِثاتِهِأُسِفَّ فلم تَكْدِمْ عليه بإثْمِدِ

Eğer **الهاء**’yı düşürürsen uzatırsın ve fetha yaparsın. Ve **الأَياةُ** güneş içindir; ay için hâle gibi; o, onun etrafındaki dâiredir.

## Madde başı: إيا

إيَّا: اسمٌ مبهم، وتتَّصل به جميع المضمرات المتصلة التي للنصب، تقول: إيَّاك وإيَّايَ وإيَّاهُ وإيَّانا. وجعلت الكاف والهاء والياء والنون بياناً عن المقصود، ليُعلم المخاطَبُ من الغائب؛ ولا موضع لها من الإعراب. وقد تكون للتحذير، تقول: إيَّاكَ والأسد، وهي بدلٌ من فعلٍ، كأنّك قلت باعِدْ. وتقول: إيَّاكَ وأنْ تفعل كذا. ولا تقل: إيَّاكَ أن تفعل، بلا واوٍ. وأيايا: زجرٌ. وقال:
إذا قال حاديهِمْ أَيايا اتَّـقَـيْتَـهُبمثل الذُرى مُطْلَنْفِئاتِ العَرائِكِ

### Türkçe

**إيَّا**: Müphem bir isimdir; nasb için olan bitişik zamirlerin hepsi ona bitişir; dersin ki: **إيَّاك** ve **إيَّايَ** ve **إيَّاهُ** ve **إيَّانا**. Ve **الكاف** ve **الهاء** ve **الياء** ve **النون**’u, kastedileni açıklayan bir beyan kıldı; tâ ki muhatap, gaipten bilinsin; ve onların i‘rabdan bir mevkii yoktur. Ve tahzîr için de olabilir; dersin ki: **إيَّاكَ** ve aslan; ve o, bir fiilden bedeldir; sanki sen “uzaklaş” dedin. Ve dersin ki: **إيَّاكَ** ve **أنْ** şöyle şöyle yapman. Ve “**إيَّاكَ** **أن** yapman” deme, vavsız. Ve **أيايا**: bir azarlamadır. Ve dedi ki:
إذا قال حاديهِمْ أَيايا اتَّـقَـيْتَـهُبمثل الذُرى مُطْلَنْفِئاتِ العَرائِكِ
