# أيد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%8A%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أيد

آد يئيد أيدا، إذا اشتد وقوي، عن أبي زيد. وقال امرؤ القيس يصف نخيلا:
  فأثت أعاليه وآدت أصـولـه                      ومال بقنيان من البسر أحمرا آدت أصوله: قويت. والآد: الصلب والقوة، كالأيد. قال العجاج:
  من أن تبدلت بآدى آدا                      لم يك ينآد فأمسى انآدا وفي خطبة علي كرم الله وجهه وأمسكها من أن تمور بأيده أي بقوته. وقوله عز وجل  واذكر عبدنا داود ذا الأيد  أي ذا القوة. قال الزجاج: كانت قوته على العبادة أتم قوة، كان يصوم يوما ويفطر يوما، وذلك أشد الصوم، وكان يصلي نصف الليل. وقيل: أيده: قوته على إلانة الحديد بإذن الله تعالى وتقويته إياه. وآيدتة تأييدا فهو مؤيد كمكرم، ومؤيد، كمعظم: قويته. وقرىء  إذ آيدتك بروح القدس  أي قويتك. وفي حديث حسان بن ثابت إن روح القدس لا يزال يؤيدك، أي يقويك وينصرك. والإياد، ككتاب: ما أيد به من شىء، وقال الليث: إياد كل شيء: ما يقوى به من جانبيه، وهما إياداه والإياد المعقل، والستر، والكنف والهواء، وهذه عن أبي زيد واللجأ، وقد قيل إن قولهم أيده الله، مشتق من ذلك. قال ابن سيده: وليس بالقوي. وكل ما يحرز به فهو إياد. والإياد: الجبل الحصين. وكل شيء كان واقيا لشىء فهو إياد. والإياد: التراب يجعل حول الحوض والخباء يقوي به أو يمنع ماء المطر. قال ذو الرمة يصف الظليم:
  دفعناه عن بيض حسان بأجرع                      حوى حولها من تربه بـإياد يعني طردناه عن بيضه. والإياد من الرمل: ما أشرف. والإيادان: ميمنة العسكر وميسرته. قال العجاج:
  عن ذي إيادين لهام لو دسر                      بركنه أركان دمخ لانقعر هكذا أورده الجوهري، قال الصغاني والرواية عن ذي قداميس. وفي هذه الأرجوزة.

  من ذي إيادين إذا جد اعتكر وإياد: حي من معد. وهم اليوم باليمن، قال ابن دريد: هما إيادان: إياد بن نزار، وإياد بن سود بن الحجر بن عمار بن عمرو. قال أبو دواد الإبادي:
  في فتؤ حسن أو جهـهـم                      من إياد بن نزار بن مضر والإياد: كثرة الإبل، وهو مجاز. والمؤيد، كمؤمن: الأمر العظيم، والداهية. ج موائد. قال طرفة:
  تقول وقد تر الوظيف وساقها                      ألست ترى أن قد أتيت بمؤيد وروى الأصمعي بمؤيد، بفتح الياء قال: وهو المشد من كل شيء. وأنشد للمثقب العبدي.

  يبني تجاليدي وأقتادهـا                      ناو كرأس الفدن المؤيد يريد بالنوي سنامها وظهرها. والفدن: القصر. وتجاليده: جسمه. وتأيد الشيء: تقوى. وقول الشاعر:
  إذا القـوس وتـرهـا أيد                      رمى فأصاب الكلي والذرا

  الأيد، ككيس القوي، يقول: إذا الله تعالى وتر القوس التي في السحاب رمى كلى الإبل وأسنمتها بالشحم، يعني من النبات الذي يكون من المطر. وأيد: ع قرب المدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، من بلاد مزينة. وضبطه البكري بالراء في آخره بدل الدال، وقال: هو ناحية من المدينة يخرجون إليها للنزهة. وستأتي الإشارة إليه إن شاء الله تعالى.

### Türkçe

**آد** **يئيد** **أيدا**: Şiddetlendi ve kuvvetlendiği zaman; Ebû Zeyd’den. İmruü’l-Kays, hurma ağaçlarını vasfederek dedi:
  “Üstlerini yükseltti ve köklerini kuvvetlendirdi;                      ve kızıl taze hurmadan salkımlarla eğildi.”
“Köklerini kuvvetlendirdi”: kuvvetlendi. **الآد**: katı/sert olan ve kuvvet; **الأيد** gibi. el-Accec dedi:
  “Bir **آدى** ile **آدا**ya değiştirildiğinden;                      **ينآد** olmadı da **انآدا** oldu.”
Ali’nin (Allah yüzünü keremli kılsın) hutbesinde: “Onu, **بأيده** ile dalgalanmasın diye tuttu” yani kuvvetiyle. Aziz ve celil olanın sözü: “Ve kulumuz Dâvûd’u, **ذا الأيد** olanı an” yani kuvvet sahibi olanı. ez-Zeccâc dedi: Onun ibadet üzerindeki kuvveti en tam kuvvet idi; bir gün oruç tutar bir gün iftar ederdi; bu, orucun en şiddetlisidir; gecenin yarısını da namazla geçirirdi. Ve denildi ki: **أيده**: Allah Teâlâ’nın izniyle demiri yumuşatmaya dair kuvveti ve O’nun onu kuvvetlendirmesi. Ve **آيدته** **تأييدا**: böylece o **مؤيد** olur; **كمكرم**; ve **مؤيد**: **كمعظم**; “Onu kuvvetlendirdim.” Ve şöyle okunmuştur: “**إذ آيدتك بروح القدس**” yani “Seni kuvvetlendirdim.” Hassân b. Sâbit hadîsinde: “Şüphesiz **روح القدس** seni durmadan **يؤيدك**” yani seni kuvvetlendirir ve sana yardım eder. Ve **الإياد** ( **ككتاب** ): kendisiyle desteklenen herhangi bir şey; el-Leys dedi: Her şeyin **إياد**’ı: iki yanından kendisiyle kuvvetlendirildiği şeydir; o ikisi onun iki **إياد**’ıdır. Ve **الإياد**: sığınak, örtü, yan/korunak, hava; bunlar Ebû Zeyd’dendir; ve sığınılacak yer. Ve denilmiştir ki onların “Allah onu destekledi” sözleri, bundan türemiştir. İbn Sîde dedi: Bu kuvvetli değildir. Ve kendisiyle koruma altına alınan her şey, o **إياد**’dır. Ve **الإياد**: sağlam/korunaklı dağ. Ve bir şeyi koruyan her şey, o **إياد**’dır. Ve **الإياد**: havuzun ve çadırın etrafına yapılan toprak; onunla kuvvetlendirilir yahut yağmur suyu engellenir. Zû’r-Rumme, devekuşunu vasfederek dedi:
  “Onu, güzel yumurtalardan, bir kumlukta uzaklaştırdık;                      etrafında toprağından bir **إياد** topladı.”
Yani: onu yumurtalarından kovduk. Ve kumdan **الإياد**: yüksek olan şey. Ve **الإيادان**: ordunun sağ kanadı ve sol kanadı. el-Accec dedi:
  “Onun iki **إياد** sahibi olanından; miğferler eğer itilse;                      köşesiyle, yüksek direklerin köşeleri devrilirdi.”
Cevherî onu böyle rivayet etti; es-Sağânî dedi: rivayet “iki **قداميس** sahibi olanından” şeklindedir. Ve bu recezde:

  “İki **إياد** sahibi olandan; ciddileşince karışıp çarpışır.”
Ve **إياد**: Ma‘d’dan bir kabiledir. Bugün Yemen’dedirler. İbn Düreyd dedi: Onlar iki **إياد**’dır: **إياد** b. Nizâr ve **إياد** b. Sûd b. el-Hacer b. Ammâr b. Amr. Ebû Duvâd el-İyâdî dedi:
  “Güzel bir gençlikte yahut onların yüzlerinde;                      **إياد** b. Nizâr b. Mudar’dan.”
Ve **الإياد**: develerin çokluğu; bu mecazdır. Ve **المؤيد** ( **كمؤمن** ): büyük iş ve musibet/afet. Çoğulu: **موائد**. Tarafe dedi:
  “Baldırını ve bacağını gördüğü halde der ki:                      Görmüyor musun, ben bir **مؤيد** getirdim.”
el-Asma‘î, “**بمؤيد**” diye, **الياء**’ı fetha ile rivayet etti; dedi ki: O, her şeyden sıkılaştırılmış/sağlamlaştırılmış olandır. el-Musakkab el-‘Abdî’den de okundu:

  “Zırhlarımı yapar ve onları sevk eder;                      **ناو**; **المؤيد** sarayın başı gibi.”
**بالنوي** ile onun hörgücünü ve sırtını kasteder. Ve **الفدن**: köşk. Ve **تجاليده**: onun gövdesi. Ve **تأيد** الشيء: kuvvetlendi. Şairin sözü:
  “Yay, kirişi **أيد** edince;                      attı da böğürlere ve hörgüçlere isabet etti.”

  **الأيد** ( **ككيس** ): kuvvetli olan; der ki: Allah Teâlâ buluttaki yayı kirişleyince, develerin böğürlerini ve hörgüçlerini yağla vurdu; yani yağmurdan olan bitkiden. Ve **أيد**: Medine yakınında bir yer; (üzerinde) en faziletli salât ve selâm bulunan (Peygamber’in) yanında; Müzeyne beldelerindendir. el-Bekrî onu, sonunda **الدال** yerine **الراء** ile ضبط etti ve dedi ki: O, Medine’den bir nahiyedir; gezinti için oraya çıkarlar. İnşallah Allah Teâlâ, ona işaret ileride gelecektir.
