# أيس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%8A%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أيس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أيس

الجوهري: أَيِسْتُ منه آيَسُ يَأْساً لغة في يَئِسْتُ منه أَيْأَسُ يَأْساً، ومصدرهما واحد. وآيَسَني منه فلانٌ مثل أَيْأَسَني، وكذلك التأْيِيسُ. ابن سيده: أَيِسْتُ من الشيء مقلوب عن يئِسْتُ، وليس بلغة فيه، ولولا ذلك لأَعَلُّوه فقالوا إِسْتُ أَآسُ كهِبْتُ أَهابُ. فظهوره صحيحاً يدل على أَنه إِنما صح لأَنه مقلوب عما تصح عينه، وهو يَئِسْتُ لتكون الصحة دليلاً على ذلك المعنى كما كانت صحة عَوِرَ دليلاً على ما لا بد من صحته، وهو اعْوَرَّ، وكان له مصدر؛ فأَما إِياسٌ اسم رجل فليس من ذلك إِنما هو من الأَوْسِ الذي هو العِوَضُ، على نحو تسميتهم للرجل عطية، تَفَؤُّلاً بالعطية، ومثله تسميتهم عياضاً، وهو مذكور في موضعه. الكسائي: سمعت غير قبيلة يقولون أَيِسَ يايسُ بغير همز.
والإِياسُ: السِّلُّ. وآس أَيْساً: لان وذَلَّ. وأَيََّسَه: لَيَّنَه. وأَيَّسَ الرجلَ وأَيْسَ به: قَصَّرَ به واحتقره. وتَأَيَّسَ الشيءُ: تَصاغَرَ: قال المُتَلَمِّسُ:
أَلم تَرَ أَنْ الجَوْنَ أَصْبَحَ راكِداً،
تَطِيفُ به الأَيامُ ما يَتَأَيَّسُ؟
أَي يتصاغَر. وما أَيَّسَ منه شيئاً أَي ما استخرج. قال: والتَّأْيِيسُ الاستقلال. يقال: ما أَيَّسْنا فلاناً خيراً أَي ما استقللنا منه خيراً أَي أَردته لأَستخرج منه شيئاً فما قدرت عليه، وقد أَيَّسَ يُؤَيِّسُ تَأْيِيساً، وقيل: التَّأْيِيسُ التأْثير في الشيء؛ قال الشمَّاخ: وجِلْدُها من أَطْومٍ ما يُؤَيِّسُه
طِلْحٌ، بِضاحِيَةِ الصَّيْداءِ، مَهْزولُ
وفي قصيد كعب بن زهير:
وجِلْدُها من أَطُومٍ لا يُؤَِيِّسُه
التأْييس: التذليل والتأْثير في الشيء، أَي لا يؤثر في جلدها شيء، وجيء به من أَيْسَ وليْسَ أَي من حيث هو وليس هو. قال الليث: أَيْسَ كلمةٌ قد أُميتت إِلا أَن الخليل ذكر أَن العرب تقول جيءِ به من حيث أَيْسَ وليسَ، لم تستعمل أَيس إِلا في هذه الكلمة، وإِنَّما معناها كمعنى حيث هو في حال الكينونة والوُجْدِ، وقال: إِن معنى لا أَيْسَ أَي لا وُجْدَ .

### Türkçe

الجوهري: Ondan **أَيِسْتُ**; **آيَسُ** **يَأْساً**, ondan **يَئِسْتُ**; **أَيْأَسُ** **يَأْساً**’da bir lugattır; ikisinin masdarı birdir. Ve falan kimse beni ondan **آيَسَني** etti; **أَيْأَسَني** gibi; yine **التأْيِيسُ** de böyledir. ابن سيده: Şeyden **أَيِسْتُ**, **يئِسْتُ**’tan kalb edilmiştir; onda bir lugat değildir; eğer bu olmasaydı onu i‘lâl ederlerdi de **إِسْتُ أَآسُ** derlerdi; **هِبْتُ أَهابُ** gibi. Onun sahih olarak ortaya çıkması, ancak sahih olanın aynından kalb edilmiş olduğu için sahih olduğuna delâlet eder; o da **يَئِسْتُ**’tur; sıhhat, o mânaya delil olsun diye; nitekim **عَوِرَ**’ın sıhhati, sıhhati zorunlu olan şeye delil idi; o da **اعْوَرَّ**’dır; ve onun bir masdarı vardı. أما bir adam adı olan **إِياسٌ** ise bundan değildir; ancak **الأَوْسِ**’tandır ki o **العِوَضُ**’dur; erkeğe **عطية** adını vermeleri tarzında; عطية ile tefe’ülen; ve bunun benzeri onların **عياضاً** adlandırmalarıdır; o, yerinde zikredilmiştir. الكسائي: Bir kabileden başkasını işittim; hemzesiz olarak **أَيِسَ يايسُ** derler.

Ve **الإِياسُ**: **السِّلُّ**. Ve **آس** **أَيْساً**: yumuşadı ve zelil oldu. Ve onu **أَيََّسَه**: onu yumuşattı. Ve adamı **أَيَّسَ** etti ve onunla **أَيْسَ** etti: onunla kısalttı ve onu hakir gördü. Ve şey **تَأَيَّسَ** oldu: küçüldü: المُتَلَمِّسُ dedi ki:
أَلم تَرَ أَنْ الجَوْنَ أَصْبَحَ راكِداً،
تَطِيفُ به الأَيامُ ما يَتَأَيَّسُ؟
Yani küçülür. Ve ondan bir şeyi **أَيَّسَ** etmedi; yani çıkarmadı. Dedi ki: ve **التَّأْيِيسُ** **الاستقلال**’dır. Denir: falandan bir hayrı **أَيَّسْنا** etmedik; yani ondan bir hayrı az görmedik; yani ondan bir şey çıkarayım diye onu istedim de ona güç yetiremedim; ve **أَيَّسَ يُؤَيِّسُ** **تَأْيِيساً**; ve denildi ki: **التَّأْيِيسُ** şeyde tesir etmektir; الشمَّاخ dedi ki:
وجِلْدُها من أَطْومٍ ما يُؤَيِّسُه
طِلْحٌ، بِضاحِيَةِ الصَّيْداءِ، مَهْزولُ
Ve كعب بن زهير’in kasidesinde:
وجِلْدُها من أَطُومٍ لا يُؤَِيِّسُه
**التأْييس**: zelil kılma ve şeyde tesir etmedir; yani onun derisine hiçbir şey tesir etmez. Ve o, **أَيْسَ وليْسَ**’tan getirildi; yani “o olduğu yerden” ve “o olmadığı yerden”. الليث dedi ki: **أَيْسَ** bir kelimedir; öldürülmüştür; ancak الخليل, Arapların “**جيءِ به من حيث أَيْسَ وليسَ**” dediğini zikretti; **أَيس**’i ancak bu kelimede kullanmadılar; ancak onun mânası, “olma ve bulunma hâlinde” **حيث هو** mânası gibidir; ve dedi ki: **لا أَيْسَ**’ın mânası, yani **لا وُجْدَ**.
