# أيض — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D8%B6/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%8A%D8%B6/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D8%B6.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أيض

الأيض: العود إلى الشيء، آض يئيض  أيضا: عاد، نقله الجوهري عن ابن السكيت. قال الليث: الأيض:  صيرورة الشيء  شيئا  غيره، وتحويله من حاله  ، وأنشد:
  حتى إذا ما آض ذا أعراف
  كالكودن الموكوف بالوكاف الأيض:  الرجوع  : يقال: آض فلان إلى أهله، أي رجع إليهم، قال الليث:  وآض كذا  ، أي  صار  . يقال: آض سواد شعره بياضا. أصل الأيض: العود. تقول:  فعل ذلك أيضا، إذا فعله معاودا  له، راجعا إليه، قاله ابن دريد. وكذا تقول: افعل ذلك أيضا،  فاستعير لمعنى الصيرورة  ، لتقاربهما في معنى الانتظار. تقول: صار الفقير غنيا، وعاد غنيا، ومثله استعارتهم النسيان للترك، والرجاء للخوف، لما في النسيان من معنى الترك، وفي الرجاء من معنى التوقع، وباب الاستعارة أوسع من أن يحاط به، كما في العباب. وفي حديث سمرة  إن الشمس اسودت حتى آضت كأنها تنومة  . قال أبو عبيد: أي صارت ورجعت. بقي عليه: قولهم: الأوضة، بالفتح لبيت صغير يأوي إليه الإنسان، هكذا هو المشهور عندهم، وكأنه من آض إلى أهله، إذا رجع. والأصل الأيضة، إن كانت عربية، أو غير ذلك فتأمل.

### Türkçe

**الأيض**: şeye dönüş; **آض يئيض أيضا**: döndü; el-Cevherî bunu İbnü’s-Sikkît’ten nakletti. Leys dedi: **الأيض**: şeyin başka bir şey oluşu ve onu hâlinden dönüştürmesi; ve şu beyti okudu:

  hatta izâ mâ **آض** zâ a‘râf
  ke’l-kûdeni’l-mevkûfi bi’l-vekâf

**الأيض**: dönüş: denilir ki: **آض** falan, ailesine; yani onlara döndü. Leys dedi: ve **آض** şöyle-böyle; yani oldu. Denilir ki: **آض** saçının siyahlığı beyazlık oldu. **الأيض**’in aslı: dönüş. Dersin ki: bunu **أيضا** yaptı; onu tekrar ederek, ona dönerek yaptıysa; bunu İbn Düreyd söyledi. Yine böyle dersin: bunu **أيضا** yap; böylece, bekleme mânasında birbirlerine yakınlıklarından dolayı, oluş mânası için ödünç alındı. Dersin ki: fakir zengin oldu, ve zengin döndü; bunun benzeri, unutmayı terk için, ve ümidi korku için ödünç almalarıdır; unutmada terk mânası bulunduğundan, ümide de beklenti mânası bulunduğundan. Ödünç alma babı, **العباب**’da olduğu gibi, kuşatılmaktan daha geniştir. Semüre hadîsinde: “Güneş karardı, ta ki **آضت** sanki o bir **تنومة** imiş gibi.” Ebû Ubeyd dedi: yani oldu ve döndü. Üzerinde kalan: onların “**الأوضة**” sözü; fetha ile, insanın içine sığındığı küçük bir ev için; işte bu, onların yanında meşhur olan budur; ve sanki, “**آض** ailesine”den, döndüğü zaman, (ondandır). Aslı **الأيضة**’dir; eğer Arapça ise; yahut başka bir şey ise, o hâlde düşün.
