# أيك — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%83/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%8A%D9%83/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أيك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%83.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أيك

الأَيْكةَ: الشمر الكثير الملتفّ، وقيل: هي الغَيْضة تُنْبِتُ السَّدْر والأَراك ونحوهما من ناعم الشجر، وخص بعضهم به منبت الأَثْل ومُجتَمعه، وقيل: الأَيْكة جماعة الأَراك، وقال أَبو حنيفة: قد تكون الأَيْكة الجماع من كل الشجر حتى من النخل، قال: والأَول أَعرق، والجمع أَيْكٌ. وأَيِكَ الأَراك فهو أَيِكٌ واسْتَأْيَك، كلاهما: التفٍّ وصار أَيكة؛ قال:
ونحنُ من فَلْجٍ بأَعْلَى شِعْبِ،
أَيْكِ الأَراكِ مُتَداني القَضْبِ
قال ابن سيده: أراه أيِكِ الأَرَاك فخفف، وأيْك أيِكٌ مُثْمر، وقيل هو على المبالغة. وفي التهذيب في قوله تعالى: كذَّب أصحابُ الأَيْكة المُرْسَلين؛ وقرئ أصحاب لَيكة، وجاء في التفسير أن اسم المدينة كان لَيْكة، واختار أبو عبيد هذه القراءة وجعل لَيْكة لا تنصرف، ومن قرأ أصحاب الأَيْكة قال: الأََيْك الشجر الملتفّ، يقال أيْكة وأيْك، وجاء في التفسير: إن شجرهم كان الدَّوْم. وروى شمر عن ابن الأَعرابي قال: يقال أيْكة من أثْل، ورَهْطٌ من عُشَر، وقَصِيمَة من غَضاً؛ قال الزجاج: يجوز وهو حسن جداً كذب أصحاب لَيْكةِ، بغير ألف على الكسر، على أن الأَصل الأيكةِ فأُلقيت الهمزة فقيل الَيْكةِ، ثم حذفت الألف فقال لَيْكَةِ، والعرب تقول (* قوله
«والعرب تقول إلخ» عبارة زاده على البيضاوي كما تقول: مررت بالأحمر، على تحقيق الهمزة، ثم تخففها فتقول بلحمر، فإن شئت كتبته في الخط على ما كتبته أولاً وإن شئت كتبته بالحذف على حكم لفظ اللافظ فلا يجوز حينئذ إلا الجر كما لا يجوز في الايكة إلا الجر.) الأَحمرُ قد جاءني، وتقول إذا ألقت الهمزة: الحَمرُ جاءني، بفتح اللام وإثبات ألف الوصل، وتقول أيضاً: لَحْمَرُ جاءني، يريدون الأَحْمَرَ؛ قال: وإثبات الألف واللام فيها في سائر القرآن يدل على أن حذف الهمزة منها التي هي ألف وصل بمنزلة قولهم لَحْمَرَ؛ قال الجوهري: من قرأ كذَّب أصحابُ الأَيْكَة المرسلين، فهي الغَيْضة، ومن قرأ لَيْكة فهي اسم القرية. ويقال: هما مثل بَكَّة ومَكَّة.

### Türkçe

**الأَيْكةَ**: çok, birbirine dolanmış **الشمر**; ve denildi ki: o, **الغَيْضة**dır; **السَّدْر** ve **الأَراك** ve bunların benzeri yumuşak ağaçlardan olanı bitirir. Ve bazısı onu **الأَثْل**’in bitim yeri ve onun toplanma yeriyle tahsis etti. Ve denildi ki: **الأَيْكة** **الأَراك** topluluğudur. Ve Ebû Hanîfe dedi: **الأَيْكة** her ağaçtan, hatta hurmadan bile, topluluk olabilir. Dedi: birincisi daha köklüdür. Çoğulu **أَيْكٌ**dur.

Ve **أَيِكَ الأَراك**; o, **أَيِكٌ**tur ve **اسْتَأْيَك**; ikisi de: dolandı ve **أَيكة** oldu;

dedi:
ونحنُ من فَلْجٍ بأَعْلَى شِعْبِ،
أَيْكِ الأَراكِ مُتَداني القَضْبِ

İbn Sîde dedi: onu **أيِكِ الأَرَاك** (şeklinde) görüyorum da hafifletti; ve **أيْك**: meyveli **أيِكٌ**dur; ve denildi ki o, mübalağa üzerinedir.

Ve **التهذيب**’de, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **كذَّب أصحابُ الأَيْكة المُرْسَلين**; ve **أصحاب لَيكة** diye okundu. Ve tefsirde geldi ki şehrin adı **لَيْكة** idi. Ebû Ubeyd bu kıraati seçti ve **لَيْكة**’yi gayr-i munsarif kıldı. Ve kim **أصحاب الأَيْكة** diye okursa dedi ki: **الأََيْك** birbirine dolanmış ağaçtır; **أيْكة** ve **أيْك** denir. Ve tefsirde geldi: onların ağacı **الدَّوْم** idi. Ve Şemr, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: **أيْكة** denir: **أثْل**’den; ve **رَهْطٌ**: **عُشَر**’den; ve **قَصِيمَة**: **غَضاً**’dan. Zecâc dedi: caizdir ve pek güzeldir: **كذب أصحاب لَيْكةِ**; elifsiz, kesre üzere; şu üzere ki asıl **الأيكةِ** idi; hemze atıldı da **الَيْكةِ** denildi; sonra elif hazfedildi de **لَيْكَةِ** dedi. Ve Araplar der ki:
(* Sözü: “والعرب تقول إلخ” Beyzâvî üzerine eklediği bir ibaredir; nitekim şöyle dediğin gibi: **مررت بالأحمر**; hemzeyi tahkik ederek; sonra onu hafifletirsin de **بلحمر** dersin; istersen onu yazıda ilk yazdığın üzere yazarsın, istersen onu hazif ile, söyleyenin lafzının hükmüne göre yazarsın; o vakit ancak cer caiz olur; nitekim **الايكة**’de de ancak cer caiz olduğu gibi.) **الأَحمرُ** bana geldi; ve hemzeyi attığında dersin: **الحَمرُ** bana geldi; lâmı fetha ile ve vasıl elifi ispat ederek. Ve yine dersin: **لَحْمَرُ** bana geldi; **الأَحْمَرَ**’ı kastederler. Dedi: Kur’ân’ın geri kalanında onda elif ve lâmın ispatı, ondan hemzenin hazfinin—ki o vasıl elifi mesabesindedir—onların **لَحْمَرَ** sözleri menzilesinde olduğuna delalet eder.

Cevherî dedi: kim **كذَّب أصحابُ الأَيْكَة المرسلين** diye okursa, o **الغَيْضة**dır; kim **لَيْكة** diye okursa, o köyün adıdır. Ve denilir: ikisi, **بَكَّة** ve **مَكَّة** gibidir.
