# أيل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%8A%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أيل

أَيْلَة: اسم بلدٍ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
فإِنَّكُمُ، والمُلْكَ، يا أَهْل أَيْلَةٍ
لَكَالمُتأَبِّي، وَهْو ليس له أَبُ
أَراد كالمتأَبي أَباً؛ وقال حسان بن ثابت:
مَلَكَا من جَبَل الثلْجِ إِلى
جانبي أَيْلَةَ، من عَبْدٍ وحُرّ
وإِيلُ: من أَسماء الله عزَّ وجل، عِبْراني أَو سُرْياني. قال ابن الكلبي: وقولهم جَبْرائيل ومِيكائيل وشَرَاحِيل وإِسْرافِيل وأَشباهها إِنما تُنْسَب إِلى الربوبية، لأَن إِيلاً لغة في إِلّ، وهو الله عز وجل، كقولهم عبد
الله وتَيْم الله، فجَبْر عبد مضاف إِلى إِيل، قال أَبو منصور: جائز أَن يكون إِيل أُعرب فقيل إِلٌّ.
وإِيلِياء: مدينة بيت المَقدس، ومنهم من يَقْصر الياء فيقول إِلياءُ، وكأَنهما رُومِيَّان؛ قال الفرزدق:
وبَيْتانِ: بَيْتُ الله نَحن وُلاتُه،
وبَيْتٌ بأَعْلى إِيلِياءَ مُشَرَّف
وفي الحديث: أَن عمر، رضي الله عنه، أَهَلَّ بحَجَّةٍ من إِيلياء؛ هي بالمد والتخفيف اسم مدينة بيت المقدس، وقد تشدَّد الياء الثانية وتقصر الكلمة، وهو معرَّب.
وأَيْلَة: قرية عربية وورد ذكرها في الحديث، وهو بفتح الهمزة وسكون الياء، البلد المعروف فيما بين مصر والشام. وأَيَّل: اسم جَبَل؛ قال الشماخ:تَرَبَّع أَكناف القَنَانِ فَصارَةٍ،
فأَيَّلَ فالمَاوَانِ، فَهْو زَهُوم
وهذا بناءٌ نادر كيف وَزَنْتَه لأَنه فَعَّلٌ أَوْ فَيْعَل أَو فَعْيَل، فالأَوَّل لم يجئْ منه إِلاَّ بَقَّم وشَلَّم، وهو أَعجميٌّ، والثاني لم يجئ منه إِلاَّ قوله:
ما بَالُ عَيْني كالشَّعِيبِ العَيَّنِ
والثالث معدوم.
وأَيْلُول: شهر من شهور الروم.
والإِيَّل: ذَكَرُ الأَوعال مذكور في ترجمة أَول.

### Türkçe

**أَيْلَة**: bir beldenin adıdır; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
فإِنَّكُمُ، والمُلْكَ، يا أَهْل **أَيْلَةٍ**
لَكَالمُتأَبِّي، وَهْو ليس له أَبُ
**كالمتأَبي** (ifadesiyle) bir baba (أَباً) kastetti; ve Hassân b. Sâbit dedi:
مَلَكَا من جَبَل الثلْجِ إِلى
جانبي **أَيْلَةَ**، من عَبْدٍ وحُرّ

Ve **إِيلُ**: Allah عزّ وجل’in isimlerindendir; İbrânî yahut Süryânîdir. İbnü’l-Kelbî dedi: Onların **جَبْرائيل** ve **مِيكائيل** ve **شَرَاحِيل** ve **إِسْرافِيل** ve benzerleri sözü ancak rubûbiyyete nisbet olunur; çünkü **إِيلًا** **إِلّ** hakkında bir dildir; o da Allah عزّ وجل’dir; onların **عبد الله** ve **تَيْم الله** demeleri gibi; böylece **جَبْر** (lafzı), **إِيل**’e muzâf olan bir kuldur; Ebû Mansûr dedi: **إِيل**’in Arapçalaştırılmış olup **إِلٌّ** denilmiş olması câizdir.

Ve **إِيلِياء**: Beytü’l-Makdis şehridir; onlardan kimi **الياء**’yı kısaltır da **إِلياءُ** der; sanki ikisi de Rûmîdir; el-Ferazdak dedi:
وبَيْتانِ: بَيْتُ الله نَحن وُلاتُه،
وبَيْتٌ بأَعْلى **إِيلِياءَ** مُشَرَّف

Ve hadiste: Ömer’in, رضي الله عنه, **إِيلياء**’dan bir hac ile ihrama girdiği (gelmiştir); o, med ile ve tahfîf ile Beytü’l-Makdis şehrinin adıdır; ikinci **الياء** şeddelenebilir ve kelime kısaltılabilir; o, Arapçalaştırılmıştır.

Ve **أَيْلَة**: Arap bir köydür ve hadiste zikri vârid olmuştur; o, hemzenin fethi ve **الياء**’nın sükûnu iledir; Mısır ile Şam arasında bilinen beldedir. Ve **أَيَّل**: bir dağın adıdır; eş-Şemmâh dedi:
تَرَبَّع أَكناف القَنَانِ فَصارَةٍ،
فَ**أَيَّلَ** فالمَاوَانِ، فَهْو زَهُوم

Ve bu, nâdir bir binâdır; onu nasıl vezinledin? Çünkü o **فَعَّلٌ** yahut **فَيْعَل** yahut **فَعْيَل**’dir; birincisi ondan ancak **بَقَّم** ve **شَلَّم** gelmiştir; o da a‘cemîdir; ikincisi ondan ancak şu sözü gelmiştir:
ما بَالُ عَيْني كالشَّعِيبِ العَيَّنِ
ve üçüncüsü yoktur.

Ve **أَيْلُول**: Rûmların aylarından bir aydır.

Ve **الإِيَّل**: **أَول** tercümesinde zikredilmiş olarak, dağ keçilerinin erkeğidir.
