# أيه — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%87/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D9%8A%D9%87/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أيه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%87.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: أيه

إيهِ: اسمٌ سمِّيَ به الفعل، لأنَّ معناه الأمر. تقول للرجل إذا استزدتَه من حديثٍ أو عملٍ: إيهِ بكسر الهاء. قال ابن السكيت: فإنْ وَصَلْتَ نَوَّنْتَ فقلتَ: إيهٍ حَدِّثْنا. قال ابن السَريّ: إذا قلتَ إيهِ يا رجل فإنَّما تأمره بأن يزيدك من الحديث المعهود بينكما، كأنَّك قلت: هاتِ الحديث: وإن قلت: إيه بالتنوين، فكأنّك قلت: هاتِ حديثاً لأنَّ التنوين تنكيرٌ فإذا أَسْكَتَّهُ وكفَفْته قلتَ: إيهاً عنَّا. وإذا أردت التبعيد قلتَ: أَيْهاً بفتح الهمزة، بمعنى هَيْهات. وأنشد الفرّاء:
ومِنْ دونيَ الأَعيارُ والقِنْعُ كُلُّهُوكُتْمانُ أَيْهاً ما أَشَتَّ وأَبْعَـدا
والتَأْيِيهُ: دُعاء الإبل. تقول: أَيَّهْتُ بالجِمالِ، إذا صِحتَ بها ودَعوْتها. ومن العرب من يقول: أَيْهاتَ، في معنى هَيْهات. وربَّما قالوا أَيهانَ بالنون كالتثنية.

### Türkçe

**إيهِ**: Fiilin onunla adlandırıldığı bir isimdir; çünkü onun mânâsı emirdir. Bir adama, bir sözden yahut bir işten onu daha fazla istediğinde şöyle dersin: **إيهِ**; **الهاء**’yı kesreli olarak. İbnü’s-Sikkît dedi: Eğer (ona bir şey) bitiştirirsen tenvinlersin de şöyle dersin: **إيهٍ** **حَدِّثْنا**. İbnü’s-Serî dedi: **إيهِ يا رجل** dediğin zaman, ancak ona, ikiniz arasında mâlûm olan sözden sana artırmasını emredersin; sanki sen “**هاتِ الحديث**” demişsin gibidir. Ve eğer **إيه**’yi tenvin ile söylersen, sanki sen “**هاتِ حديثاً**” demişsin gibidir; çünkü tenvin nekreleştirmedir. Artık onu susturduğun ve onu alıkoyduğun zaman şöyle dersin: **إيهاً عنَّا**. Uzaklaştırmayı murat ettiğin zaman şöyle dersin: **أَيْهاً**; hemzenin fethasıyla; **هَيْهات** mânâsında. Ferrâ’ şöyle inşâd etti:

ومِنْ دونيَ الأَعيارُ والقِنْعُ كُلُّهُوكُتْمانُ أَيْهاً ما أَشَتَّ وأَبْعَـدا

Ve **التَأْيِيهُ**: develeri çağırmadır. Şöyle dersin: **أَيَّهْتُ بالجِمالِ**; onlara bağırdığın ve onları çağırdığın zaman. Araplardan kimi **أَيْهاتَ** der; **هَيْهات** mânâsında. Bazen de **أَيهانَ** derler; **النون** ile, tesniye gibi.
