# اتلأب (ا-ت-ل-أ-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D8%AA%D9%84%D8%A3%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A7%D8%AA%D9%84%D8%A3%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ا - ت - ل - أ - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: اتْلأَبَّ

## Sözlükler (1)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D8%AA%D9%84%D8%A3%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: اتْلأَبَّ

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوّله تاء)
(التَّولب): ولد البقرة. والقياس يوجب أن يكون التاء مبدلة من واو، الواو بعده زائدة، كأنّه فَوْعَلَ من وَلَب إذا رجع. فقياسه قياس التَّبيع. فإنْ ذَهبَ ذاهبٌ إلى هذا الوجه لم يُبْعِدْ.‏
وأمّا (تِبْراك(1)) فالتاء فيه زائدة، وإنما هو تِفعالٌ من بَرَك أي ثَبَتَ وأقام. فهو من باب الباء، لكنه ذكر هاهنا للّفظ.‏
و(التُّرْنوق) الطّين يَبْقَى في سبيل الماء إذا نضب، والتاء والواو زائدتان وهو من الرَّنْقِ.‏
وباقي ذلك، وهو قليلٌ، موضوعٌ وضعاً.‏
من ذلك (اتْلأَبَّ) الأمرُ، إذا استقام واطرَد.‏
- (ماجاء على أكثر من ثلاثة أولـه تاء‏)
و(تِرْيَم) موضع، قال:‏
* بتلاعُ تِرْيَمَ هامُهُمْ لَم تقْبَرِ(2) *‏
فأمّا التَّرَبُوت من الإبل، وهو الذَّلول، فلو قال قائل إنّه من التاء والراء والباء، كأنّه يخضَع حتّى يَلصَق بالتُّراب كان مذهباً.‏
و(اتْمَهَلَّ) إذا انتصبَ.‏
و(التَّألَب) من الشَّجر معروفٌ.‏
و(التَّوأبَانِيَّانِ): قادمتا الضَّرع. قال ابن مُقْبِل:‏
فمرَّتْ على أظْرابِ هُرَّ عَشِيَّةً *** لها تَوأبانِيَّانِ لم يَتَفَلْفَلا(3)‏
وممكن أن يكون التاءُ زائدةً والأصل الوَأْب. والوأْب المقعَّب، وقد ذكر في بابه. والله أعلمُ بالصّواب.‏
--------------ــ
(1) تبراك، بالكسر: موضع بحذاء تعشار، أو ماء لبني العنبر. معجم البلدان.‏
(2) صدره كما في اللسان (ترم):‏  * هل أسوة لي في رجال صرعوا *‏
(3) أظراب: جمع ظرب، وهو الجبل المنبسط أو الصغير. وفي الأصل ومادة (طرفس) من اللسان: "أظراف" صوابه من اللسان (تأب). وفي مادة (فلل): "أضراب". وهر، بالضم: موضع.‏

كتاب الثاء:
ـ

##### Türkçe

(Üç harften fazla olup başı **تاء** olan Arapların sözünden gelenler babı)

(**التَّولب**): İneğin yavrusu. Kıyas, **تاء**’nın bir **واو**’dan بدل edilmiş olmasını gerektirir; ondan sonraki **واو** زائدedir; sanki, döndü mânasındaki **وَلَب**’den **فَوْعَلَ** gibidir. O hâlde onun kıyası **التَّبيع**’in kıyasıdır. Şu yüze giden bir kimse giderse uzak düşmüş olmaz.‏
Ve أما (**تِبْراك(1)**) ise, ondaki **تاء** زائدedir; ancak o, sabit oldu ve ikamet etti mânasındaki **بَرَك**’ten **تِفعالٌ**’dır. O, **باء** babındandır; lâkin burada lafız sebebiyle zikredildi.‏
Ve (**التُّرْنوق**) su yolu içinde su çekildiği vakit kalan çamurdur; **تاء** ve **واو** زائدedir ve o, **الرَّنْقِ**’dendir.‏
Ve bunun geri kalanı—ki o azdır—vaz‘an konulmuştur.‏
Bundan: (**اتْلأَبَّ**) iş, düzgün oldu ve muntazam yürüdü, denildiği vakit.‏

- (Üç harften fazla olup başı **تاء** olanlar)
Ve (**تِرْيَم**) bir yerdir; dedi ki:‏
* بتلاعُ **تِرْيَمَ** هامُهُمْ لَم تقْبَرِ(2) *‏

أما develerden (**التَّرَبُوت**) ise—ki o **الذَّلول**’dür—bir söyleyen, onun **تاء** ve **راء** ve **باء**’dan olduğunu, sanki toprağa yapışıncaya kadar boyun eğiyor gibi olduğunu söylese bir mezhep olurdu.‏
Ve (**اتْمَهَلَّ**) dikildiği vakit.‏
Ve (**التَّألَب**) ağaçtan bilinen bir şeydir.‏
Ve (**التَّوأبَانِيَّانِ**): memenin iki ön kısmı. İbn مُقْبِل dedi ki:‏
فمرَّتْ على أظْرابِ هُرَّ عَشِيَّةً *** لها **تَوأبانِيَّانِ** لم يَتَفَلْفَلا(3)‏
Ve mümkün olur ki **تاء** زائدedir ve asl **الوَأْب**’dir. Ve **الوأْب** **المقعَّب**’dir; ve o, kendi babında zikredilmiştir. Ve Allah, doğruya daha iyi bilendir.‏

--------------ــ
(1) **تبراك**، kesre ile: تعشار hizasında bir yer; yahut Benî العنبر için bir su. Mu‘cemü’l-büldân.‏
(2) صدره, Lisân’da (**ترم**) maddesinde olduğu gibi:‏  * هل أسوة لي في رجال صرعوا *‏
(3) **أظراب**: **ظرب**’ın cem‘idir; o, yayvan yahut küçük dağdır. Asılda ve Lisân’ın (**طرفس**) maddesinde: “**أظراف**”; doğrusu Lisân’ın (**تأب**) maddesindendir. Ve (**فلل**) maddesinde: “**أضراب**”. Ve **هر**، damme ile: bir yerdir.‏

**ثاء** kitabı:
ـ
