# اتمهل (ا-ت-م-ه-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D8%AA%D9%85%D9%87%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A7%D8%AA%D9%85%D9%87%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ا - ت - م - ه - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: اتْمَهَلَّ

## Sözlükler (1)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D8%AA%D9%85%D9%87%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: اتْمَهَلَّ

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوّله تاء)
(التَّولب): ولد البقرة. والقياس يوجب أن يكون التاء مبدلة من واو، الواو بعده زائدة، كأنّه فَوْعَلَ من وَلَب إذا رجع. فقياسه قياس التَّبيع. فإنْ ذَهبَ ذاهبٌ إلى هذا الوجه لم يُبْعِدْ.‏
وأمّا (تِبْراك(1)) فالتاء فيه زائدة، وإنما هو تِفعالٌ من بَرَك أي ثَبَتَ وأقام. فهو من باب الباء، لكنه ذكر هاهنا للّفظ.‏
و(التُّرْنوق) الطّين يَبْقَى في سبيل الماء إذا نضب، والتاء والواو زائدتان وهو من الرَّنْقِ.‏
وباقي ذلك، وهو قليلٌ، موضوعٌ وضعاً.‏
من ذلك (اتْلأَبَّ) الأمرُ، إذا استقام واطرَد.‏
- (ماجاء على أكثر من ثلاثة أولـه تاء‏)
و(تِرْيَم) موضع، قال:‏
* بتلاعُ تِرْيَمَ هامُهُمْ لَم تقْبَرِ(2) *‏
فأمّا التَّرَبُوت من الإبل، وهو الذَّلول، فلو قال قائل إنّه من التاء والراء والباء، كأنّه يخضَع حتّى يَلصَق بالتُّراب كان مذهباً.‏
و(اتْمَهَلَّ) إذا انتصبَ.‏
و(التَّألَب) من الشَّجر معروفٌ.‏
و(التَّوأبَانِيَّانِ): قادمتا الضَّرع. قال ابن مُقْبِل:‏
فمرَّتْ على أظْرابِ هُرَّ عَشِيَّةً *** لها تَوأبانِيَّانِ لم يَتَفَلْفَلا(3)‏
وممكن أن يكون التاءُ زائدةً والأصل الوَأْب. والوأْب المقعَّب، وقد ذكر في بابه. والله أعلمُ بالصّواب.‏
--------------ــ
(1) تبراك، بالكسر: موضع بحذاء تعشار، أو ماء لبني العنبر. معجم البلدان.‏
(2) صدره كما في اللسان (ترم):‏  * هل أسوة لي في رجال صرعوا *‏
(3) أظراب: جمع ظرب، وهو الجبل المنبسط أو الصغير. وفي الأصل ومادة (طرفس) من اللسان: "أظراف" صوابه من اللسان (تأب). وفي مادة (فلل): "أضراب". وهر، بالضم: موضع.‏

كتاب الثاء:
ـ

##### Türkçe

(Üç harften fazla olan, başı **تاء** olan Arapların sözünden gelenler babı)
(**التَّولب**): İneğin yavrusu. Kıyas, **تاء**’nın **واو**’dan بدل edilmiş olmasını gerektirir; ondan sonraki **واو** زائدedir; sanki, döndü mânâsındaki **وَلَب**’den **فَوْعَلَ** gibidir. O hâlde onun kıyası **التَّبيع**’in kıyasıdır. Şu yüze giden bir giden giderse uzak düşmüş olmaz.‏
Ama (**تِبْراك(1)**) ise, ondaki **تاء** زائدedir; ancak o, sabit oldu ve ikamet etti mânâsındaki **بَرَك**’ten **تِفعالٌ**’dır. O, **باء** babındandır; fakat lafız sebebiyle burada zikredildi.‏
Ve (**التُّرْنوق**) suyun yolu içinde, su çekildiği zaman kalan çamurdur; **تاء** ve **واو** زائدedir ve **الرَّنْقِ**’dendir.‏
Ve bunun geri kalanı—ki azdır—vaz‘an konulmuştur.‏
Bundan: (**اتْلأَبَّ**) iş, düzgün oldu ve düzenli gittiği zaman.‏
- (Üç harften fazla olup başı **تاء** olanlar)
Ve (**تِرْيَم**) bir yerdir; dedi ki:‏
* بتلاعُ **تِرْيَمَ** هامُهُمْ لَم تقْبَرِ(2) *‏
Ama develerden **التَّرَبُوت** ise—ki o, uysal olandır—bir söyleyen, onun **تاء** ve **راء** ve **باء**’dan olduğunu, sanki toprağa yapışıncaya kadar boyun eğdiğini söylese, bir mezhep olurdu.‏
Ve (**اتْمَهَلَّ**) dikildiği zaman.‏
Ve (**التَّألَب**) ağaçtan, bilinen bir şeydir.‏
Ve (**التَّوأبَانِيَّانِ**): memenin iki önü. İbn مُقْبِل dedi ki:‏
فمرَّتْ على أظْرابِ هُرَّ عَشِيَّةً *** لها **تَوأبانِيَّانِ** لم يَتَفَلْفَلا(3)‏
Ve mümkün ki **تاء** زائدedir ve asıl **الوَأْب**’dir. Ve **الوأْب** küp biçimli olandır; ve onun babında zikredilmiştir. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.‏
--------------ــ
(1) **تبراك**، kesre ile: تعشار karşısında bir yer; yahut بني العنبر için bir su. Mu‘cemü’l-büldân.‏
(2) صدره, Lisân’da (**ترم**) maddesinde olduğu gibi:‏  * هل أسوة لي في رجال صرعوا *‏
(3) **أظراب**: **ظرب**’ın çoğuludur; o, yayvan yahut küçük dağdır. Asılda ve Lisân’ın (**طرفس**) maddesinde: “**أظراف**”; doğrusu Lisân’ın (**تأب**) maddesindendir. Ve (**فلل**) maddesinde: “**أضراب**”. Ve **هر**، damme ile: bir yerdir.‏

**كتاب الثاء**:
ـ
