# اذى (ا-ذ-ى) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D8%B0%D9%89
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A7%D8%B0%D9%89

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ا - ذ - ى
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D8%B0%D9%89/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

أَذِىَ
1 أَذِىَ ذ , aor. اَذَىَ , inf. n. أَذًى, (T, M, Msb, K,) in [some of] the copies of the K written أَذًا, and so by IB, (TA,) and أَذَآءٌ, (CK, [but not found by me in any MS. copy of the K nor in any other lexicon,]) and, accord. to IB, أَذَاةٌ and أَذِيَّةٌ, (TA,) or these two are simple substs.; (M, K;) and ↓ تأذّى; (T, S, M, Msb, K;) [He was, or became, annoyed, molested, harmed, or hurt;] he experienced, or suffered, slight evil, [i. e., annoyance, molestation, harm, or hurt,] less than what is termed ضَرَر; (El-Khattábee;) or he experienced, or suffered, what was disagreeable, or hateful, or evil, (Msb, K,) in a small degree; (K;) بِهِ [by him, or it]; (T, S, M, K;) [and مِنْهُ from him, or it:] ↓ التَّأَذِّى signifies the being affected by what is termed الأَذَى [i. e. what annoys, molests, harms, or hurts, one]: and also the showing the effect thereof; which is forbidden by the saying of 'Omar, بِالنَّاسِ ↓ اِيَّاكَ وَالتَّأَذِّى [Avoid thou, or beware thou of, showing the being annoyed, molested, harmed, or hurt, by men]; for this is what is within one's power. (Mgh.) ― -b2- Also, aor. and inf. n. as above, It (a thing) was unclean, dirty, or filthy. (Msb.)

آذى
4 آذى ذ signifies فَعَلَ الأَذَى [He did what annoyed, molested, harmed, or hurt]. (M, K.) ― -b2- And آذِاهُ, (T, S, M, Msb, K,) aor. يُؤْذِيهِ, (S,) inf. n. اِيذَآءٌ (T, IB, Msb) and [quasi-inf. n.] أَذِيَّةٌ, (T,) or أَذَّى and أَذَاةٌ and أَذِيَّةٌ, (S, K,) but IB refuses his assent to this, saying that these three are inf. ns. of أَذِىَ, and MF says of اِيذَآءٌ, which is expressly disallowed by the author of the K, though he himself uses it, that others assert it to have been heard and transmitted, and to be required by rule, but he adds that he had searched for examples of it in the language of the Arabs, and investigated their prose and their poetry, without finding this word; (TA;) [He, or it, annoyed him, molested him, harmed him, or hurt him; or] he did what was disagreeable, or hateful, or evil, to him. (Bd in xxxiii. 53, Msb.) It is said in the Kur [xxxiii. 47], وَدَعْ أَذَاهُمْ, meaning And leave thou the requiting of them until thou receive a command respecting them; (M, Bd, Jel;) namely, the hypocrites: (M:) or leave thou unregarded their doing to thee what is [annoying, molesting, harmful, hurtful, or] disagreeable, &c., to thee. (Bd.)

5 تَاَذَّىَ see 1, in three places.

أَذَّى
أَذَّى ذ inf. n. of 1. (T, M, Msb, K.) [As a simple subst., A state of annoyance or molestation.] ― -b2- And [Annoyance, molestation, harm, or hurt: quasi-] inf. n. of آذَاهُ. (S, K.) ― -b3- It signifies also, [like ↓ أَذِيَّةٌ and ↓ أَذَاةٌ,] كُلُّ مَا تَأْذَّيْتَ [Anything by which thou art annoyed, molested, harmed, or hurt]; (T;) or مَا يُؤْذِيكَ [a thing that annoys, molests, harms, or hurts thee]: (Mgh:) or a slight evil; less than what is termed ضَرَر. (El-Khattábee.) You say, أَمَاطَ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ He removed, or put away, or put at a distance, what was hurtful from the road, or way. (Mgh and TA in art. ميط.) ― -b4- Also A thing held to be unclean, dirty, or filthy: so in the Kur ii. 222. (Mgh, Msb.) [Filth; impurity: often used in this sense in books on practical law.]

أَذٍ
أَذٍ ذ Experiencing, or suffering, [annoyance, molestation, harm, hurt, or] what is disagreeable, or hateful, or evil, (M, * K, * Msb,) in a great, or vehement, degree; (M, K;) applied to a man; (M, Msb;) as also ↓ أَذِىٌّ: (M, K:) and both signify the contr.; i. e. doing what is disagreeable, or hateful, or evil, in a great, or vehement, degree. (K.) ― -b2- Also, applied to a camel, That will not remain still in one place, by reason of a natural disposition, not from pain, (El-Umawee, A'Obeyd, S, M, K,) nor disease; (K;) as also ↓ أَذىٌّ: (M:) fem. of the former أَذِيَةٌ; (El-Umawee &c.;) and of the latter ↓ أَذِيَّةٌ. (TA.)

اِذَا
اِذَا ذ : and اِذًا: see art. اذا.

أَذَاةٌ
أَذَاةٌ ذ an inf. n. of 1. (IB.) ― -b2- And [quasi-] inf. n. of آذَاهُ. (S, K.) ― -b3- See also أَذَّي and أَذِيَّةٌ.

أَذِيٌّ
أَذِيٌّ ذ , and أَذِيَّةٌ as its fem.: see أَذٍ, in three places.

أَذِيَّةٌ
أَذِيَّةٌ ذ an inf. n. of 1. (IB.) ― -b2- And [quasi-] inf. n. of آذَاهُ. (S, K.) ― -b3- And a subst. from آذَاهُ; (Msb;) or, as also ↓ أَذَاةٌ, a subst. from أَذِىَ and تَأَذَّى; (M, K;) signifying A thing that is disagreeable, or hateful, or evil, in a small degree. (K.) See also أَذًى.

آذِىٌّ
آذِىٌّ ذ , (S, M, K, &c.,) with medd and teshdeed, (TA, [in the CK, erroneously, اَذِىّ,]) Waves (S, M, K) of the sea: (S:) or vehement waves: (TA:) or the أَطْبَاق [app. meaning rollers, because they fall over like folds,] which the wind raises from the surface of the water, less than (دُونَ [but this sometimes signifies above]) what are termed مَوْج: (ISh, TA:) pl. أَوَاذِىُّ. (S.)

##### Türkçe

**أَذِىَ**
1 **أَذِىَ** **ذ** , muzâri‘ **اَذَىَ** , mastar ismi **أَذًى**, (T, M, Msb, K,) K’nın [bazı] nüshalarında **أَذًا** yazılmıştır, ve böylece İB tarafından, (TA,) ve **أَذَآءٌ**, (CK, [lâkin K’nın hiçbir yazma nüshasında ne de başka herhangi bir sözlükte benim tarafımdan bulunmadı,]) ve İB’ye göre, **أَذَاةٌ** ve **أَذِيَّةٌ**, (TA,) yahut bu ikisi basit isimlerdir; (M, K;) ve ↓ **تأذّى**; (T, S, M, Msb, K;) [O, rahatsız oldu, eziyet gördü, zarar gördü, yahut incindi;] **ضَرَر** diye adlandırılandan daha az olan hafif bir kötülüğü, [yani rahatsızlık, eziyet, zarar yahut incinmeyi] tecrübe etti yahut çekti; (El-Khattábee;) yahut küçük bir derecede hoş olmayanı, yahut nefret edileni, yahut kötüyü tecrübe etti yahut çekti, (Msb, K,) ; (K;) **بِهِ** [onunla, yahut onun tarafından]; (T, S, M, K;) [ve **مِنْهُ** ondan, yahut ondan dolayı:] ↓ **التَّأَذِّى** , **الأَذَى** diye adlandırılan şeyden etkilenmiş olmayı [yani kişiyi rahatsız eden, eziyet eden, zarar veren yahut inciten şeyden] ifade eder: ve ayrıca onun etkisini göstermeyi; ki bu, ‘Ömer’in sözüyle yasaklanmıştır, **بِالنَّاسِ** ↓ **اِيَّاكَ وَالتَّأَذِّى** [İnsanlar sebebiyle rahatsız olmuş, eziyet görmüş, zarar görmüş yahut incinmiş olmayı göstermekten sakın]; zira bu, kişinin gücü dâhilinde olan şeydir. (Mgh.) ― -b2- Ayrıca, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, O (bir şey) necis, kirli yahut pis idi. (Msb.)

**آذى**
4 **آذى** **ذ** , **فَعَلَ الأَذَى** [rahatsız eden, eziyet eden, zarar veren yahut inciten şeyi yaptı] mânâsına gelir. (M, K.) ― -b2- Ve **آذِاهُ**, (T, S, M, Msb, K,) muzâri‘i **يُؤْذِيهِ**, (S,) mastar ismi **اِيذَآءٌ** (T, IB, Msb) ve [şibh-mastar ismi] **أَذِيَّةٌ**, (T,) yahut **أَذَّى** ve **أَذَاةٌ** ve **أَذِيَّةٌ**, (S, K,) lâkin İB buna muvafakatini reddeder; bu üçünün **أَذِىَ**’nın mastar isimleri olduğunu söyleyerek; ve MF, **اِيذَآءٌ** hakkında—ki bu, K’nın müellifi tarafından açıkça menedilmiştir, hâlbuki kendisi onu kullanır—başkalarının onun işitilmiş ve nakledilmiş olduğunu ve kaide gereği gerekli olduğunu ileri sürdüklerini söyler; fakat o, Arapların dilinde bunun örneklerini aradığını ve onların nesirlerini ve şiirlerini tetkik ettiğini, bu kelimeyi bulmaksızın, ilâve eder; (TA;) [O, yahut o (şey), onu rahatsız etti, ona eziyet etti, ona zarar verdi yahut onu incitti; yahut] ona hoş olmayanı, yahut nefret edileni, yahut kötüyü yaptı. (Bd in xxxiii. 53, Msb.) Kur’ân’da [xxxiii. 47], **وَدَعْ أَذَاهُمْ** denilmiştir; mânâsı: Onlar hakkında bir emir alana kadar onların karşılığını vermeyi bırak; (M, Bd, Jel;) yani münafıklar: (M:) yahut sana [rahatsız edici, eziyet edici, zararlı, incitici yahut] hoş olmayan, vb. olan şey yapmalarını umursamadan bırak. (Bd.)

5 **تَاَذَّىَ** 1’e bak, üç yerde.

**أَذَّى**
**أَذَّى** **ذ** 1’in mastar ismidir. (T, M, Msb, K.) [Basit isim olarak, rahatsızlık yahut eziyet hâli.] ― -b2- Ve [rahatsızlık, eziyet, zarar yahut incinme: şibh-] mastar ismi **آذَاهُ**’nun. (S, K.) ― -b3- Ayrıca, [↓ **أَذِيَّةٌ** ve ↓ **أَذَاةٌ** gibi,] **كُلُّ مَا تَأْذَّيْتَ** [senin rahatsız olduğun, eziyet gördüğün, zarar gördüğün yahut incindiğin her şey] mânâsına gelir; (T;) yahut **مَا يُؤْذِيكَ** [seni rahatsız eden, eziyet eden, zarar veren yahut inciten bir şey]: (Mgh:) yahut hafif bir kötülük; **ضَرَر** diye adlandırılandan daha az. (El-Khattábee.) Sen dersin: **أَمَاطَ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ** Yoldan, yahut yoldan uzaklaştırdı, yahut yoldan bertaraf etti, zararlı olan şeyi. (Mgh ve TA, md. **ميط**.) ― -b4- Ayrıca necis, kirli yahut pis sayılan bir şey: Kur’ân’da ii. 222’de böyledir. (Mgh, Msb.) [Pislik; necaset: amelî fıkıh kitaplarında çoğu kez bu mânâda kullanılır.]

**أَذٍ**
**أَذٍ** **ذ** Hoş olmayanı, yahut nefret edileni, yahut kötüyü, (M, * K, * Msb,) büyük, yahut şiddetli bir derecede tecrübe eden yahut çeken; (M, K;) bir adama uygulanır; (M, Msb;) ↓ **أَذِىٌّ** da böyledir: (M, K:) ve ikisi de zıddını ifade eder; yani hoş olmayanı, yahut nefret edileni, yahut kötüyü, büyük, yahut şiddetli bir derecede yapan. (K.) ― -b2- Ayrıca, bir deveye uygulanarak, tabii bir huy sebebiyle, acıdan değil, (El-Umawee, A'Obeyd, S, M, K,) ne de hastalıktan; (K;) bir yerde durup kalmayacak olan: ↓ **أَذىٌّ** da böyledir: (M:) ilkinin müennesi **أَذِيَةٌ**; (El-Umawee vb.;) ve ikincisinin müennesi ↓ **أَذِيَّةٌ**. (TA.)

**اِذَا**
**اِذَا** **ذ** : ve **اِذًا**: md. **اذا**’ya bak.

**أَذَاةٌ**
**أَذَاةٌ** **ذ** 1’in bir mastar ismidir. (IB.) ― -b2- Ve [şibh-] mastar ismi **آذَاهُ**’nun. (S, K.) ― -b3- Ayrıca **أَذَّي** ve **أَذِيَّةٌ**’ye bak.

**أَذِيٌّ**
**أَذِيٌّ** **ذ** , ve onun müennesi olarak **أَذِيَّةٌ**: **أَذٍ**’e bak, üç yerde.

**أَذِيَّةٌ**
**أَذِيَّةٌ** **ذ** 1’in bir mastar ismidir. (IB.) ― -b2- Ve [şibh-] mastar ismi **آذَاهُ**’nun. (S, K.) ― -b3- Ve **آذَاهُ**’dan bir isimdir; (Msb;) yahut, ↓ **أَذَاةٌ** da olduğu gibi, **أَذِىَ** ve **تَأَذَّى**’dan bir isimdir; (M, K;) küçük bir derecede hoş olmayan, yahut nefret edilen, yahut kötü olan bir şey mânâsına gelir. (K.) Ayrıca **أَذًى**’ya bak.

**آذِىٌّ**
**آذِىٌّ** **ذ** , (S, M, K, vb.,) medd ve teşdîd ile, (TA, [CK’da yanlış olarak, **اَذِىّ**,]) denizin dalgalarıdır (S, M, K): (S:) yahut şiddetli dalgalardır: (TA:) yahut rüzgârın suyun yüzeyinden kaldırdığı **أَطْبَاق**’tır [görünüşe göre, kıvrımlar gibi üst üste düştükleri için, yuvarlanan dalgalar mânâsında], **مَوْج** diye adlandırılanlardan daha az olan ( **دُونَ** [lâkin bu bazen üstünde mânâsına gelir]): (ISh, TA:) cemi **أَوَاذِىُّ**. (S.)
