# اطرخم (ا-ط-ر-خ-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%AE%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%AE%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ا - ط - ر - خ - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: اطْرَخَمَّ

## Sözlükler (1)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%AE%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: اطْرَخَمَّ

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوّله طاء)‏
من ذلك (الطَّلَنْفح)، وهو السَّمِين. وهذا إنِّما هو تهويلٌ وتقبيحٌ، والزائد فيه اللام والنون، وهو من طفح، إذا امتلأَ. ومنه السَّكران الطَّافح، وقد مرَّ.‏
ومن ذلك (الطُّحْلب)(1)، معروف. والباء فيه زائدة، وإنّما هو من طَحَل، وهو من اللَّون. وقد ذكرناه.‏
ومن ذلك (طَحْمَر)، إذا وَثَب، والحاء زائدة، وإِنَّما هو طمر.‏
ومن ذلك (طَرْمَحَ) البناء: أطاله. ومنه اسم الطِّرِمّاح. والأصل فيه الطَّرَح، وهو البعيدُ والطَّوِيل، وقد فسرناه.‏
ومن ذلك (طَرْفََشَتْ) عينُه: أظلَمَتْ. والشّين زائدة، وأصله من طُرِفَت: أصابها طَرَفُ شيءٍ فاغرورقَتْ، وعند ذلك تُظْلِمُ، وقد مرَّ.‏
ومن ذلك (الطلخف(2)): الشديد. واللام زائدة، وهو الطَّخَف، وهو الشِّدَّة(3).‏
ومن ذلك (الطُّلْخُوم)، وهو الماء الآجِن(4). والميم زائدة، وإنما هو من الطّلْخ، وقد ذكرناه.‏
ومن ذلك الشَّباب (المُطْرَهِمّ(5)). وهذا مما زيدت فيه الراء، وأصله مُطَهَّمٌ، وقد مضى.‏
ومن ذلك قولهم: ما في السماء (طَحْرَبة(6))، أي سحابة، والباء زائدة، كأنَّه شيءٌ يَطْحَر المطرَ طَحْراً ، أي يدفعُه ويرمِي به.‏
ومن ذلك الرَّغِيف (الطَّملَّس): الجافّ، وهي منحوتةٌ من كلمتين: طَلَسَ وطَمَسَ، وكلاهما يدلُّ على ملاسةٍ في الشيء.‏
ومما وُضِعَ ولا يكاد يكون له قياس: (الطَّفَنَّش): الواسع صُدورِ القَدَمين.‏
و(طَرسَم) الرَّجُّل: أطرق.‏
و(الطِّرْفِسَانُ): الرَّملة العظيمة.‏
(والطّثْرَج) فيما يقال: النَّمْل(7). قال:‏
* أَثْرٌ كآثارِ فِراخ الطَّثْرَجِ(8) *‏
و(طَلْسَم) الرَّجُلُ: كرَّه وجهَه.‏
ويقولون: (الطِّلْخام): الفِيل(9).‏
و(اطْرَخَمَّ): تَعَظَّمَ.‏
ويقولون: (الطُّمْرُوس): الكذَّاب. و(الطُّرْمُوس) خُبز المَلَّة؛ و(الطِّرْمِساء): الظلمة. ويجوز أن تكون هذه الكلمة مما زيدت فيه الرَّاء، كأنَّها من طَمَس.‏
ويقولون: (طَرْبَلَ) الرَّجُل، إذا مدَّ ذُيولَه.‏
وكلُّ الذي ذكرناه مما لا قياس له، وكأنَّ النّفس شاكّة في صحّته(10)، وإن كنّا سمعناه. والله أعلم بالصواب.‏
(تم كتاب الطاء)‏
---------------------
(1) بضم الطاء مع ضم اللام وفتحها، ويقال أيضاً، كزبرج، وهو الخضرة تعلو الماء المزمن.‏
(2) يقال بكسر الطاء مع فتح اللام خفيفة أو مشددة، ويقال بفتح الطاء واللام أيضاً.‏
(3) لم يذكر ابن فارس ولا غيره من أصحاب المعجمات هذا المعنى في مادة (طخف).‏
(4) والطلخوم أيضاً، العظيم الخلق.‏
(5) قال ابن أحمر:‏
أرجى شباباً مطرهما وصحة *** وكيف رجاء المرء ما ليس لاقيا‏
(6) يقال بفتح الطاء والراء، وكسرهما وضمهما.‏
(7) في الأصل: "فيما يقال له الرمل"، صوابه من المجمل واللسان.‏
(8) لمنظور بن مرثد الأسدي، وكلمة "فراخ"، من المجمل واللسان. وقبله في اللسان:‏  *والبيض في متونها كالمدرج*.‏
(9) قيده في اللسان بأنه الفيل الأنثى، وكذا في القاموس.‏
(10) في الأصل: "وكأن النفس شاكلة في صحته".‏

كتاب الظاء:
ـ

##### Türkçe

(Üç harften fazla olan ve başı **طاء** olan Arapların sözünden gelenler babı)
Bunlardandır: (**الطَّلَنْفح**); o, şişmandır. Bu ise ancak bir büyütme ve çirkinleştirmedir; onda زائد olan **اللام** ve **النون**’dur; o da **طفح**’tandır; dolduğu zaman. Ondandır: sarhoş **الطَّافح**; ve geçmiştir.
Bunlardandır: (**الطُّحْلب**)(1); bilinen. Ondaki **الباء** زائد’dir; o ancak **طَحَل**’dandır; o da renktendir. Onu zikretmiştik.
Bunlardandır: (**طَحْمَر**); sıçradığı zaman; ve **الحاء** زائد’dir; ve o ancak **طمر**’dır.
Bunlardandır: (**طَرْمَحَ**) bina: onu uzattı. Ondandır: **الطِّرِمّاح** ismi. Aslı onda **الطَّرَح**’tır; o, uzak ve uzun olandır; onu açıklamıştık.
Bunlardandır: (**طَرْفََشَتْ**) gözü: karardı. Ve **الشّين** زائد’dir; ve aslı **طُرِفَت**’tendir: ona bir şeyin kenarı isabet etti de yaşardı; ve o sırada kararır; ve geçmiştir.
Bunlardandır: (**الطلخف**(2)): şiddetli. Ve **اللام** زائد’dir; ve o **الطَّخَف**’tır; ve o şiddettir(3).
Bunlardandır: (**الطُّلْخُوم**); o, bayat sudur(4). Ve **الميم** زائد’dir; o ancak **الطّلْخ**’tandır; onu zikretmiştik.
Bunlardandır: gençlik (**المُطْرَهِمّ**(5)). Bu, içinde **الراء**’ın artırıldığı şeylerdendir; ve aslı **مُطَهَّمٌ**’dur; ve geçmiştir.
Bunlardandır onların sözü: gökte (**طَحْرَبة**(6)) yok; yani bulut; ve **الباء** زائد’dir; sanki o, yağmuru **طَحْراً** ile **يَطْحَر** eden bir şeydir; yani onu iter ve onunla fırlatır.
Bunlardandır: ekmek (**الطَّملَّس**): kuru. Ve o, iki kelimeden yontulmuştur: **طَلَسَ** ve **طَمَسَ**; ve ikisi de şeyde bir pürüzsüzlüğe delalet eder.
Konulmuş olup neredeyse onun için bir kıyas bulunmayanlardandır: (**الطَّفَنَّش**): iki ayağın göğüsleri geniş olan.
Ve (**طَرسَم**) adam: başını eğdi.
Ve (**الطِّرْفِسَانُ**): büyük kum.
Ve (**الطّثْرَج**) denildiğine göre: karınca(7). Dedi ki:
* **أَثْرٌ كآثارِ فِراخ الطَّثْرَجِ**(8) *
Ve (**طَلْسَم**) adam: yüzünü çirkinleştirdi.
Ve derler: (**الطِّلْخام**): fil(9).
Ve (**اطْرَخَمَّ**): büyüklendi.
Ve derler: (**الطُّمْرُوس**): yalancı. Ve (**الطُّرْمُوس**) **خُبز المَلَّة**’dir; ve (**الطِّرْمِساء**) karanlıktır. Ve caizdir ki bu kelime, içinde **الراء**’ın artırıldığı şeylerden olsun; sanki o **طَمَس**’tandır.
Ve derler: (**طَرْبَلَ**) adam; eteklerini uzattığı zaman.
Ve zikrettiğimizin hepsi, kıyası olmayan şeylerdendir; ve sanki nefis onun sıhhatinde şüphe edicidir(10); her ne kadar onu işitmiş olsak da. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
(**تم كتاب الطاء**)
---------------------
(1) **الطاء**’ın dammesi ile, **اللام**’ın dammesi ve fethası ile; ve ayrıca, **زبرج** gibi de denir; o, durgun suyun üstüne çıkan yeşilliktir.
(2) **الطاء**’ın kesresi ile, **اللام**’ın fethasıyla; hafif veya şeddeli; ve **الطاء** ve **اللام**’ın fethasıyla da denir.
(3) İbn Fâris ve mu‘cem sahiplerinden başkası bu manayı **طخف** maddesinde zikretmedi.
(4) Ve **الطلخوم** da: yaratılışı büyük olan.
(5) İbn Ahmer dedi ki:
أرجى شباباً مطرهما وصحة *** وكيف رجاء المرء ما ليس لاقيا
(6) **الطاء** ve **الراء**’ın fethasıyla; ve kesresiyle ve dammesiyle denir.
(7) Asılda: “denildiğine göre ona kum”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
(8) Manzûr b. Mersed el-Esedî’nindir; ve “**فراخ**” kelimesi **المجمل** ve **اللسان**’dandır. Ondan önce **اللسان**’da:
*والبيض في متونها كالمدرج*.
(9) **اللسان**’da onu, dişi fil diye kayıtladı; ve **القاموس**’ta da böyledir.
(10) Asılda: “ve sanki nefis onun sıhhatinde şekilli”.

**كتاب الظاء**:
ـ
