# اغرنداه (ا-غ-ر-ن-د-ا-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D8%BA%D8%B1%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A7%D8%BA%D8%B1%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ا - غ - ر - ن - د - ا - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: اغْرَندَاهُ

## Sözlükler (1)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D8%BA%D8%B1%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%87/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: اغْرَندَاهُ

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوله غين)
من ذلك (الغَطَمَّش): الكليل البَصَر. والغَطَمَّش: الظَّلوم الجائر. وهذا مما زيدت فيه الميم، والأصل الغَطْش وهو الظُّلْمة([1]) . والجائر يتغاطَش عن العَدْل، أي يتعامَى.
ومن ذلك (الغَشْمَرة): إتْيَانُ الأمرِ من غيرِ تثبُّت، وهذه منحوتةٌ من كلمتين: من الغَشْم والتشمُّر، لأنه يتشمَّر في الأمر غاشماً.
ومن ذلك (الغَمَلّج)، وهو ممّا نُحِتَ من كلمتين: من غَمَج وغلَج، وهو البعير الطَّويل العُنق. فأمَّا غَمَجُه فاضطرابُه. يقال: غَمَج، إذا جاء وذهب. والغَلَج كالبَغْي في الإنسانِ وغيره.
ومن ذلك (الغُضْرُوف): نَغْض الكَتِف([2]) . وهي منحوتةٌ من كلمتين: من غَضَرَ وغَضَف. فأمَّا غَضَرُه فلِينُه، لأنَّه ليس فيه شِدَّة العظم وصلابتُه. وأمَّا غَضَفُه فتثنِّيه، لأنَّه يتثنَّى إذا ثُنِي للينه.
ومن ذلك (الغَطْرسة): التكبُّر. وهذا ممَّا زيدت فيه الراء؛ وهو من الغَطس كأنَّه يَغلِبُ الإنسانَ ويقهرُه حتى كأنَّه غَطَسه، أي غطَّسه.
ومن ذلك (الغَطْرَفة)، وهي الكِبْر والعظمة. قال في التغطرف:
فإِنَّك إنْ أغضبْتَنِي غَضِبَ الحَصَى  *** عليك وذُو الجََُبُّورة المتغَطْرِفُ([3])
وهذا أيضا مما زيدت فيه الراء، وهو من الغَطَف، وهو أن يَنْثَنِيَ الشيءُ على الشَّيء حتى يغشاه. فالجبّار يقهر الأشياءَ ويُغَشِّيها بعظمته. و(الغِطْريف) : السَّيِّد يَغْشى بكرمِهِ وإِحسانه.
ومن ذلك (الغَذْمَرَة)، يقال إنَّه رُكوب الأمرِ على غير تثبُّت. وقد يكون في الكلامِ المختلِط. وهذه منحوتةٌ من كلمتين: من غَذَم وذَمَر. أمَّا الغَذْم فقد قلنا إنَّه الأكل بجفاءٍ وشِدَّة. ويقولون: كيلٌ غُذَامِرٌ([4]) ، إذا كان هَيْلاً كثيراً. وأمَّا الذَّمْر فمن ذَمَرته، إذا أغضبتَه. كأنَّه غَذُوم ذَمَر. ثم نحتت من الكلمتين كلمةٌ.
ومن ذلك (الغَضَنْفَر)، وهو الرَّجُل الغليظ، والأسد الغَشُوم. وهذا ممَّا زيدت فيه الراء والنون، وهو من الغَضَف. وقد مضى أنّ اللّيلَ الأغضفَ الذي يُغشِّي بظلامِه.
ومن ذلك (المُغَثْمَرُ)، وهو الثَوْب الخشنُ الرَّديءُ النَّسْج. قال:
عَمْداً كسوتُ مُرْهِباً مُغَثْمَرَا  *** ولو أشاءُ حِكْتُهُ مُحَبَّرَا([5])
يقول: ألبستُهُ المغَثَْمَرَ لأدفع به عنه العينَ. وهذه منحوتةٌ من كلمتين: من غَثمَ وغَثَرَ. أمَّا غَثَر فمن الغُثْر، وهو كلُّ شيء دُونٍ. وأمَّا غَثَمَ فمن الأغثم: المختلط السَّواد بالبياض.
ومما وُضع وضعاً وليس ببعيدٍ أن يكون لـه قياس (غَرْدَقْتُ) السِّتْرَ: أرسلتُه. و(الغُرْنُوق): الشَّابُّ الجميل. و(الغِرنَِيق) طائر.
ويقولون: (الغَلْفَقُ): الطُّحُلَب.
ويقولون: (اغْرَندَاهُ)، إذا عَلاَهُ وغَلَبه. قال:
قد جعل النُّعاس يَغْرَنْدِينِي  *** أدفَعُهُ عني ويَسْرَنْدِينِي([6])
(تم كتاب الغين، والله أعلم بالصواب)
---------------------
([1]) في الأصل: "وهي العظمة".
([2]) نغض الكتف، بفتح النون وضمها، حيث تذهب وتجيء. ينغضان، أي يتحركان، إذا مشى الإنسان.
([3]) البيت لمغلس بن لقيط الأسدي، كما سبق في (جبر). وفي اللسان (جبر، غترف، غطرف): "فإنك إن عاديتني".
([4]) في الأصل: "غذمذم"، تحريف. يقال: كيل غذامر" وغذارم أيضاً.
([5]) الرجز في اللسان(غثمر). ومرهب: اسم ولد الراجز.
([6]) الرجز في اللسان (سرند، غرند).

كتاب الفاء: ـ

##### Türkçe

(Üç harften fazla olan, başı **غين** olan Arapların sözünden gelenler babı)
Bundan: (**الغَطَمَّش**): görmesi zayıf olan. Ve **الغَطَمَّش**: zulmeden, haksızlık eden. Bu, içine **الميم** artırılmış olanlardandır; aslîsi **الغَطْش**’tur ve o, karanlıktır([1]). Ve haksızlık eden, adaletten **يتغاطَش** eder; yani kör taklidi yapar.
Ve bundan: (**الغَشْمَرة**): işi, sağlamca araştırıp kesinleştirmeden yapmak; bu, iki kelimeden yontulmuştur: **الغَشْم**’dan ve **التشمُّر**’dan; çünkü o, işte zorbalık ederek sıvanır.
Ve bundan: (**الغَمَلّج**); o da iki kelimeden yontulmuştur: **غَمَج**’den ve **غلَج**’den; o, boynu uzun devedir. **غَمَج**’ine gelince: onun çalkalanmasıdır. Denir ki: **غَمَج**; geldi ve gittiği zaman. **الغَلَج** ise, insanda ve başkasında, azgınlık gibi olandır.
Ve bundan: (**الغُضْرُوف**): kürek kemiğinin oynayıp durması([2]). Ve o, iki kelimeden yontulmuştur: **غَضَرَ**’dan ve **غَضَف**’dan. **غَضَر**’ına gelince: onun yumuşaklığıdır; çünkü onda kemiğin şiddeti ve katılığı yoktur. **غَضَف**’ına gelince: onun bükülmesidir; çünkü yumuşaklığından dolayı büküldüğünde bükülür.
Ve bundan: (**الغَطْرسة**): kibirlenmek. Bu, içine **الراء** artırılmış olanlardandır; o, **الغَطس**’tandır; sanki insanı yener ve kahreder de sanki onu **غَطَسه** etmiştir; yani onu batırmıştır.
Ve bundan: (**الغَطْرَفة**); o, kibir ve büyüklüktür. **التغطرف** hakkında dedi ki:
فإِنَّك إنْ أغضبْتَنِي غَضِبَ الحَصَى  *** عليك وذُو الجََُبُّورة المتغَطْرِفُ([3])
Bu da yine içine **الراء** artırılmış olanlardandır; o, **الغَطَف**’tandır; o da, bir şeyin bir şeyin üzerine bükülmesi, ta ki onu örtmesidir. Zorba, şeyleri kahreder ve büyüklüğüyle onları örter. Ve (**الغِطْريف**): keremi ve ihsanıyla örten efendidir.
Ve bundan: (**الغَذْمَرَة**); denir ki: işi, sağlamca araştırıp kesinleştirmeden üstlenmektir. Ve karışık sözde de olabilir. Bu, iki kelimeden yontulmuştur: **غَذَم**’dan ve **ذَمَر**’den. **الغَذْم**’e gelince: biz onun, kabalık ve şiddetle yemek olduğunu söylemiştik. Ve derler ki: **كيلٌ غُذَامِرٌ**([4]); çok yığılmış, çok olan ise. **الذَّمْر**’e gelince: **ذَمَرته**’dendir; onu kızdırdığın zaman. Sanki o, **غَذُوم ذَمَر**’dir. Sonra iki kelimeden bir kelime yontuldu.
Ve bundan: (**الغَضَنْفَر**); o, kalın yapılı adam ve zorba aslandır. Bu, içine **الراء** ve **النون** artırılmış olanlardandır; o, **الغَضَف**’tandır. Ve geçmişti ki, **اللّيلَ الأغضفَ**: karanlığıyla örten gecedir.
Ve bundan: (**المُغَثْمَرُ**); o, kaba, kötü dokumalı elbisedir. Dedi ki:
عَمْداً كسوتُ مُرْهِباً مُغَثْمَرَا  *** ولو أشاءُ حِكْتُهُ مُحَبَّرَا([5])
Der ki: gözü ondan defetmek için ona **المغَثَْمَرَ** giydirdim. Bu, iki kelimeden yontulmuştur: **غَثمَ**’dan ve **غَثَرَ**’dan. **غَثَر**’e gelince: **الغُثْر**’dandır; o da, her aşağı şeydir. **غَثَمَ**’a gelince: **الأغثم**’dendir; beyazla siyahın karışık olmasıdır.
Ve konulmuş olarak konulanlardan olup, ona kıyas olması uzak değildir: **غَرْدَقْتُ** örtüyü: onu salıverdim. Ve (**الغُرْنُوق**): güzel genç. Ve (**الغِرنَِيق**) bir kuştur.
Ve derler ki: (**الغَلْفَقُ**): yosun.
Ve derler ki: (**اغْرَندَاهُ**); onu aştığı ve ona galip geldiği zaman. Dedi ki:
قد جعل النُّعاس يَغْرَنْدِينِي  *** أدفَعُهُ عني ويَسْرَنْدِينِي([6])
(**غين** kitabı tamam oldu; doğruyu en iyi Allah bilir)
---------------------
([1]) Asılda: “ve o, büyüklüktür”.
([2]) Kürek kemiğinin oynayıp durması; **النون**’un fethası ve zammıyla; gidip geldiği hâlde. **ينغضان**; yani hareket ederler; insan yürüdüğü zaman.
([3]) Beyit, daha önce (**جبر**)’de geçtiği üzere, Esedî Mugallis b. Laqît’indir. Lisân’da (**جبر**، **غترف**، **غطرف**): “Şüphesiz sen, eğer bana düşmanlık edersen”.
([4]) Asılda: “**غذمذم**”; tahrif. Denir ki: “**كيل غذامر**” ve “**غذارم**” da.
([5]) Recez, Lisân’da(**غثمر**). Ve **مرهب**: recez söyleyenin oğlunun adıdır.
([6]) Recez, Lisân’da (**سرند**، **غرند**).

**كتاب الفاء**: ـ
