# التاء (ا-ل-ت-ا-ء) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%A1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%A1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ا - ل - ت - ا - ء
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%A1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!التَّاءُ : حَرْفُ هِجاءٍ ) من حُروفِ المُعْجم ، لَثَويٌّ من جوارِ مَخْرجِ الطاءِ يُمَدُّ ويُقْصَر . والنِّسْبَةُ إلى المَمْدودِ *!تائِيٌّ ، وإلى المَقْصورٍ *!تاوِيٌّ ، والجَمْعُ *!أَتْواءٌ . ( وقَصِيدَةٌ ) *!تائِيَّةٌ ؛ ويقالُ : ( *!تاوِيَّةٌ ؛ و ) كانَ أَبو جَعْفرٍ الرُّواسِيّ يقولُ ( *!تَيَوِيَّةٌ ) ، بالتّحْريكِ ، رَوِيُّها التاءُ . وقالَ أَبو عبيدٍ عن الأحْمر : تاوِيَّةٌ ، قال : وكَذلكَ أَخواتُها .
( و ) قال اللّحْيانيّ : يقالُ : ( *!تَيَّيْتُ *!تاءً حَسَنَةً ) ، أَي ( كَتَبْتُها ) ، وهي مِن حُروفِ الزِّيادَات .
( *!والتَّاءُ المُفْردَةُ محرَّكةٌ في أَوائِلِ الأسْماءِ ، وفي أَواخِرِها وفي أَواخِرِ الأفْعالِ ، ومُسَكَّنَةٌ في أَواخِراها . والمُحرَّكةُ في أَوائِلِ الأسْماءِ حَرْفٌ جّرٍ للقَسَم ) ، وهي بدلٌ من الواوِ كما أَبْدَلُوا منها في تَتْرى وتُراثٍ وتُجاهٍ وتُخمَةٍ ، والواوُ بدلٌ مِن الباءِ ولا يَظْهَرُ معها الفِعْلُ كما تقدَّمَ ؛ ( وتَخْتَصُّ بالتَّعَجُّبِ ، ، وباسْمِ اللهاِ تعالى ) على الصَّحِيح تقولُ : اللهاِ لأَفْعَلَنَّ كذا ؛ ( ورُبَّما قالوا تَرَبِّي ، وتَرَبِّ الكَعْبةِ ، وتالرَّحْمانِ ) ، رُوِي ذلكَ عن الأَخْفَش وهو شاذٌّ ( والمُحرَّكةُ في أَواخِرِها حَرْفُ خِطَابٍ : كأَنْتَ وأَنْتِ ) للمُذَكَّرِ والمُؤَنَّثِ ، إنْ خاطَبْتَ مُذكّراً فَتَحْتَ وإن خاطَبْتَ مُؤنَّثاً كَسَرْتَ .

( والمُحرَّكةُ في أَواخِرِ الأفْعالِ ضَمِيرٌ : كقُمْتُ ) أَنا . ( والسَّاكِنَةُ في أَواخرِها : عَلامَةٌ للتَّأْنيثِ : كقامَتْ ) .
قال الجَوْهرِي : وقد تُزادُ التَّاءُ للمُؤنَّثِ في أَوَّلِ المُسْتَقْبل وفي آخرِ الماضِي تقولُ : هي تَفْعَل وفَعَلَتْ ، فإن تَأَخَّرت عن الاسْمِ كانتْ ضَمِيراً ، وإن تقدَّمَتْ كانت عَلامَةً .
قال ابنُ برِّي : تاءُ التَّأْنيثِ لا تَخْرجُ عن أنْ تكونَ حَرْفاً تأخَّرَتْ أَو تقدَّمَتْ .
ثم قال الجَوْهرِي : وقد تكونُ ضَمِيرَ الفاعِل في قولك : فَعَلْتُ يَسْتَوِي فيه المُذكَّرُ والمُؤنَّثِ ، فإن خاطَبْتَ مُذَكّراً فَتَحْتَ وإن خاطَبْتَ مُؤنَّثاً كَسَرْتَ .
( ورُبَّما وُصِلَتْ بثُمَّ ورُبَّ ) يقللُ ثَمَّتَ وربَّتَ ، ( والأكْثَرُ تَحْرِيكُها مَعَهُما بالفتحِ ) يقالُ ثَمَّتَ ورَبَّتَ ، وقد ذُكِرَ كلٌّ منهما في مَوْضِعه .
( *!وتا : اسْمٌ يُشارُ به إلى المُؤَنَّثِ مِثْلُ ذَا ) للمُذَكَّرِ ، وأَنْشَدَ الجَوْهرِي للنَّابغَةِ :
ها إنَّ *!تا عِذْرَةٌ إلاّ تَكُنْ نَفَعَتْ
فإنَّ صاحِبَها قَدْ تَاهَ في البَلَدِفقولُه : تا إشارَة إلى القَصِيدَةِ ، والعِذْرَةُ ، بالكسر : اسْمٌ مِن الاعْتِذارِ ، وتَاهَ : تحيَّرَ ، والبَلَدُ : المَفازَةُ ، وكان النابغَةُ قد هَجَا النُّعْمانَ فاعْتَذَرَ إليه بهذه .
( *!وتِهْ ) : للمُؤَنَّثِ ، ( وذِهْ ) : للمُذَكَّرِ ، ( وتانِ : للتَّثْنِيَةِ ، وأُلاءُ ) ، كغُرابٍ : ( للجَمْعِ . وتَصْغيرْ تا : *!تَيَّا ) ، بالفَتْح والتَّشْديدِ ، لأنَّكَ قَلَبْتَ الألِفَ ياءً وأَدْغَمْتها في ياءِ التَّصْغيرِ ؛ قالَهُ الجَوْهرِي .
قالَ ابنُ برِّي : صَوابُه وأَدْغَمْت ياءَ التَّصْغيرِ فيها ، لأنَّ ياءَ التَّصْغيرِ لا تتحرَّكُ أَبَداً ، فالياءُ

الأُولى في تَيَّا هي ياءُ التَّصْغيرِ وقد حُذِفَتْ مِن قَبْلها ياءٌ هي عَيْنُ الفِعْل ، وأَمَّا الياءُ المُجاورَةُ للألِفِ فهي لامُ الكَلمةِ ، انتَهَى .
وفي الحديثِ : ( إنَّ عُمَر رأَى جارِيَةً مَهْزولَةً فقال : مَنْ يَعْرفُ *!تَيَّا ؟ فقال له ابْنُه : هي واللهاِ إحْدى بَناتِك ) . قالَ ابنُ الأثير : تَيَّا تَصْغيرْ تا ، وهي اسْمُ إشارَةٍ للمُؤنَّثِ ، وإنَّما جاءَ بها مُصَغَّرةً تَصْغيراً لأمْرِ ها ، والألِفُ في آخرِها عَلامَةُ التّصْغيرِ وليسَتْ التي في مكبرِها . ومنه قولُ بعضِ السَّلف : وأَخَذَ تِبْنةً مِن الأرضِ فقالَ تَيَّا مِن التَّوفيقِ خيرٌ مِن كذا وكذا مِن العَمَلِ ، انتَهَى .
وقال اللّيْث : وإنّما صارَ تَصْغير تِهِ وذِهِ وما فيها مِن اللُّغاتِ تَيَّا لأنَّ كَلمةَ التاءِ والذالِ مِن تِهِ وذِه كلُّ واحِدَةٍ هي نَفْسٌ وما لَحِقَها مِن بَعْدها فإنَّه عِمادٌ للتاءِ لكي يَنْطقُ به اللِّسانُ ، فلمَّا صُغِّرت لم تَجِد ياءُ التَّصْغيرِ حَرْفَيْن مِن أَصْلِ البِناءِ تَجِيءُ بعْدَهما كما جاءَتْ في سُعَيْدٍ وعُمَيْرٍ ، ولكنَّها وقَعَتْ بعْدَ التاءِ فجاءَتْ بَعْدَ فَتْحةٍ ، والحَرْف الذي قَبْل ياءِ التَّصْغيرِ بجَنْبها لا يكونُ إلاَّ مَفْتوحاً ، ووقَعَتِ التاءُ إلى جَنْبها فانْتَصَبَتْ وصارَ ما بعْدَها قُوَّة لَها ، ولا يَنْضم قَبْلها شيءٌ لأنه ليسَ قَبْلها حَرْفانِ ، وجميعُ التَّصْغيرِ صدْرُه مَضْمومٌ والحَرْف الثاني مَنْصوبٌ ثم بعْدَهما ياءُ التَّصْغيرِ ، ومَنَهم أن يرْفَعُوا التاءَ التي في التَّصْغيرِ أنَّ هذه الحُروفَ دَخَلَتْ عماداً للِّسانِ في آخرِ الكَلِمةِ فصارَتِ التاءُ التي قَبْلها في غيْرِ

مَوْضِعِها ، لأنَّها قُلِبت للِّسانِ عماداً ، فإذا وقَعَت في الحَشْو لم تَكُنْ عِماداً ، وهي في تَيَّا الألِف التي كَانتْ في ذَا ، انتَهَى .
وقال المبرِّدُ : هذه الأسْماءُ المُبْهمةُ مُخالِفةٌ لغيرِها في مَعْناها وكَثيرٍ مِن لَفْظِها ، فمِن خِلافِها في المعنى وُقُوعها في كلَّما أَوْمَأْت إليه ، وأَمَّا مُخالَفَتها في اللّفْظِ فإنَّها يكونُ منها الاسْمُ على حَرْفَيْن : أَحَدُهما حرفُ لِينٍ نحو : ذَا وتَا ، فلمَّا صُغِّرت هذه الأسْماءُ خُولِفَ بها جِهةَ التَّصْغيرِ فلا يعربُ المُصغَّرُ منها ولا يكونُ على تَصْغيرِه دليلٌ ، وأُلْحقت أَلِفٌ في أَواخرِها تدلُّ على ما كانتْ تدلُّ عليه الضمَّة في غيرِ المُبْهمةِ ، أَلا تَرى أنَّ كلَّ اسْمٍ تُصَغِّره من غيرِ المُبْهمةِ تَضمُّ أَوَّله نحو فُلَيْسٍ ودُرَيْهِمٍ ؟ وتقولُ في تَصْغيرِ ذَا ذَيَّا ، وفي تا تَيَّا ، انتَهَى .
( و ) يقال : ( *!تَيَّاكَ *!وتَيَّا لِكَ ، ويَدْخُلُ عليها هاء فيُقالُ ) ؛ ونَصُّ الصِّحاح : ولَكَ أَنْ تُدْخِلَ عليها ها التَّنْبيهِ فتقولَ ؛ ( هاتا ) هنْد ، وهاتانِ وهَؤُلاء ، والتَّصْغيرُ هاتَيَّا ؛ ( فإنْ خُوطِبَ بها جاءَ الكافُ فقيلَ : *!تِيكَ *!وتاكَ *!وتِلْكَ *!وتَلْكَ ، بالكسر وبالفتح ) ، الأخيرَةُ ( رَدِيئَةٌ ) ، قالَهُ الجَوْهرِي ؛ ( وللتَّثْنِيَةِ : تالِكَ وتانِكَ ، وتُشدَّدُ ) النّون ؛ وعلى التَّشْديدِ اقْتَصَرَ الجَوْهرِي ، قالَ : ( والجَمْعُ : أُولئِكَ وأُلاكَ وأُلالِكَ ) ، فالكافُ لمَنْ تخاطِبُه في التَّذْكيرِ والتَّأْنيثِ والتَّثْنِيةِ والجَمْع ، وما قَبْلَ الكافِ لمَنْ تُشِيرُ إليه في التَّذْكيرِ والتَّأْنيثِ والتَّثْنيةِ والجَمْع ( وتَدْخُلُ الهاءُ على *!تِيكَ *!وتَاكَ فيُقالُ هاتاكَ ) هِنْدٌ ( وهاتِيكَ ) هِنْدٌ ؛ وأنْشَدَ الجَوْهرِي لعبيدٍ يَصِفُ ناقَةً :

*!هاتِيكَ تَحْمِلُني وأَبْيَضَ صارِماً
ومُذَرّباً في مارِنٍ مَحْمُوسِوقال أَبو النجم :
جِئْنا نُحَيِّيكَ ونَسْتَجْدِيكَا
فافْعَلْ بِنا *!هاتاكَ أَو *!هاتِيكَا أي هذه أَو تِلْك تَحِيَّةً أَو عَطِيَّةً ، ولا تَدْخُلُ ها على تِلْكَ لأنَّهم جَعَلُوا اللامَ عِوَضاً مِن ها التَّنْبيهِ ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي .
قال ابنُ برِّي : إنَّما امْتَنَعُوا مِن دُخولِ ها التَّنْبيهِ على ذَلكَ وتِلْكَ مِن جهَةِ أنَّ اللامَ تدلُّ على بُعْدِ المُشار إليه ، وها التَّنْبِيه تدلُّ على قُرْبِه فَتَنافَيَا وتَضادَّا .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
التاءُ تَدْخُلُ على أَوَّل المُضارِع تقولُ : أَنْتَ تَفْعَل .
وتَدْخُلُ في أَمْرِ الغائِبَةِ تقولُ : لتَقُم هِنْدٌ ورُبَّما أَدْخَلوها في أَمْرِ المُخاطَبِ ، كقوله تعالى : ﴿فبذلكَ فَلْتَفْرَحُوا﴾ ، وقال الراجزُ :
قُلْتُ لبَوَّابٍ لَدَيْه دارُها
تِيذَنْ فإنِّي حَمْؤُها وجارُهاأَرادَ لتَأْذَنَ فحذَفَ اللامَ وكَسَر التاءَ على لُغَةِ مَنْ يقولُ : أَنْتَ تِعْلَم ؛ وتُدْخلُها أَيْضاً في أمْرِ ما لم يُسَمَّ فاعِله فتقول : من زُهِيَ : لتُزْهَ يا رَجُل ، ولتُعْنَ بحاجَتِي . قالَ الأَخْفَش : إدْخالُ اللامِ في أَمْرِ المُخاطَبِ لُغَةٌ رَدِيئةٌ للاسْتِغناءِ عنها .
*!وتَالِكَ : لُغَةٌ في *!تِلْكَ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ السِّكيت للقُطامي يَصِفُ سَفِينَةَ نُوحٍ ،

عليه السّلام :
وعامَتْ وهْيَ قاصِدَةٌ بإذْنٍ ولَوْلا اللهاُ جارَ بها الجَوارُإلى الجُوديِّ حتى صارَ حِجْراً وحانَ *!لِتالِكَ الغُمَرِ انْحِسارُ وهي أَقْبَح اللُّغاتِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
(

##### Türkçe

: ( **التَّاءُ** : hece harfi ) mu‘cem harflerindendir; **الطاءِ** mahrecinin civarından (çıkan) dişeti (harfi)dir; uzatılır ve kısaltılır. Uzatılmış olana nisbet **تائِيٌّ**’dir; kısaltılmış olana (nisbet) **تاوِيٌّ**’dir; cem‘i **أَتْواءٌ**’dır. (Ve bir kaside) **تائِيَّةٌ**’dir; ve denilir: ( **تاوِيَّةٌ**; ve ) Ebû Ca‘fer er-Ruvâsî ( **تَيَوِيَّةٌ** ) derdi, harekeleme ile; revîsi **التاءُ**’dır. Ebû ‘Ubeyd, el-Ahmer’den: **تاوِيَّةٌ** (diye) nakletti; dedi ki: ve kardeşleri de böyledir.

(Ve) el-Lihyânî dedi: denilir: ( **تَيَّيْتُ** **تاءً** güzel ) yani ( onu yazdım ); ve o, ziyade harflerindendir.

( **والتَّاءُ** müfredesi, isimlerin evvellerinde, ve sonlarında, ve fiillerin sonlarında harekelidir; onların sonlarında ise sâkindir. İsimlerin evvellerinde harekeli olan, kasem için cer harfidir ); ve o, vavdan bedeldir; tıpkı ondan **تَتْرى** ve **تُراثٍ** ve **تُجاهٍ** ve **تُخمَةٍ**’de bedel kıldıkları gibi; vav da bâ’dan bedeldir; ve onunla birlikte fiil görünmez, daha önce geçtiği üzere; (ve taaccübe, ve Allah Teâlâ’nın ismine mahsustur) sahih olana göre; dersin ki: Allah’a, mutlaka şunu yapacağım; (ve bazen **تَرَبِّي** ve **تَرَبِّ الكَعْبةِ** ve **تالرَّحْمانِ** dediler), bu, el-Ahfeş’ten rivayet edilmiştir ve şâzdır. (Ve sonlarında harekeli olan, hitap harfidir: **أَنْتَ** ve **أَنْتِ** gibi) müzekker ve müennes için; eğer müzekkere hitap edersen fetha verdin, eğer müennese hitap edersen kesra verdin.

(Ve fiillerin sonlarında harekeli olan zamirdir: **قُمْتُ** gibi) ben. (Ve sonlarında sâkin olan: te’nîs alâmetidir: **قامَتْ** gibi).

el-Cevherî dedi: ve **التَّاءُ** müennes için, müstakbelin evvelinde ve mâzînin sonunda ziyade edilir; dersin ki: o (kadın) yapar: **تَفْعَل** ve yaptı: **فَعَلَتْ**; eğer isimden sonra gelirse zamir olur; eğer önce gelirse alâmet olur.

İbn Berrî dedi: te’nîs **تاءُ**’sı, gecikmiş yahut öne geçmiş bir harf olmaktan dışarı çıkmaz.

Sonra el-Cevherî dedi: ve senin sözünde fâilin zamiri olabilir: **فَعَلْتُ**; onda müzekker ve müennes eşittir; eğer müzekkere hitap edersen fetha verdin, eğer müennese hitap edersen kesra verdin.

(Ve bazen **ثُمَّ** ve **رُبَّ** ile birleştirilir) **ثَمَّتَ** ve **رَبَّتَ**’i azaltır; (ve çoğu, ikisiyle birlikte fetha ile harekelemesidir); denilir: **ثَمَّتَ** ve **رَبَّتَ**; ikisinin her biri kendi yerinde zikredilmiştir.

( **وتا**: müennese işaret olunan bir isimdir; **ذَا** gibi) müzekker için; el-Cevherî, en-Nâbiga’dan şu beyti şâhid getirdi:

ها إنَّ **تا** عِذْرَةٌ إلاّ تَكُنْ نَفَعَتْ
فإنَّ صاحِبَها قَدْ تَاهَ في البَلَدِ

Onun sözü: **تا**, kasideye işarettir; ve **العِذْرَةُ**, kesra ile: özür dilemeden bir isimdir; ve **تَاهَ**: şaşırdı; ve **البَلَدُ**: çöl; ve en-Nâbiga, Nu‘mân’ı hicvetmişti de bununla ona özür beyan etti.

( **وتِهْ** ): müennes için; ( **وذِهْ** ): müzekker için; (ve **تانِ**: tesniye için; ve **أُلاءُ**), **غُرابٍ** gibi: (cem‘ için). Ve **تا**’nın tasğîri: **تَيَّا**’dır; fetha ve teşdîd ile; çünkü sen elifi yâ’ya çevirdin ve onu tasğîr yâ’sına idğam ettin; bunu el-Cevherî söyledi.

İbn Berrî dedi: doğrusu: ve tasğîr yâ’sını onun içine idğam ettin; çünkü tasğîr yâ’sı asla harekelenmez; öyleyse **تَيَّا**’daki ilk yâ, tasğîr yâ’sıdır; ve ondan önce, fiilin ‘aynı olan bir yâ hazfedilmiştir; elife komşu olan yâ ise kelimenin lâmıdır; bitti.

Hadiste: (Ömer zayıf bir câriye gördü de dedi: **تَيَّا**’yı kim tanır? Ona oğlu dedi ki: vallahi o, kızlarından biridir). İbnü’l-Esîr dedi: **تَيَّا**, **تا**’nın tasğîridir; ve o, müennes için bir işaret ismidir; onu ancak, onun işini küçültme (maksadıyla) tasğîr edilmiş olarak getirdi; ve sonundaki elif, tasğîr alâmetidir; onun büyüğündeki (elif) değildir. Ondandır, seleften bazısının sözü: yerden bir saman çöpü aldı da dedi: **تَيَّا** tevfîkten, şu ve şu amelden hayırlıdır; bitti.

el-Leys dedi: ve ancak **تِهِ** ve **ذِهِ**’nin ve onlarda olan lugatların tasğîri **تَيَّا** oldu; çünkü **تِهِ** ve **ذِه**’deki **التاءِ** ve **الذالِ** kelimesinin her biri bizzat bir nefistir; ondan sonra ona bitişen ise, dilin onu telaffuz etmesi için **التاءِ**’ya bir dayanak direğidir; küçültülünce tasğîr yâ’sı, **سُعَيْدٍ** ve **عُمَيْرٍ**’de geldiği gibi, ardından geleceği aslî binadan iki harf bulmadı; fakat o, **التاءِ**’dan sonra vâki oldu da bir fethadan sonra geldi; tasğîr yâ’sından önceki harf, onun yanında ancak meftûh olur; **التاءُ** onun yanına vâki oldu da nasb olundu; ondan sonrası ona bir kuvvet oldu; ondan önce bir şey damme almaz, çünkü ondan önce iki harf yoktur; tasğîrin tamamı, başı madmûmdur ve ikinci harf mansûbdur, sonra onların ardından tasğîr yâ’sı (gelir); ve onların, tasğîrdeki **التاءُ**’yı ref‘ etmeleri, şu harflerin kelimenin sonunda dil için dayanak olarak girmiş olması sebebiyledir; böylece ondan önceki **التاءُ**, gayr-ı

mevzii; çünkü o, dil için bir direk olarak çevrilmiştir; artık o, içte vâki olunca direk olmaz; ve o, **ذَا**’da olan **الألف**’in **تَيَّا**’sındadır; bitti.
Ve **المبرِّدُ** dedi ki: Bu müphem isimler, mânâsında ve lafzının çoğunda başkalarına muhaliftir; mânâda muhalefetinden (biri) şudur: işaret ettiğin her şeyde vâki olmaları; lafızda muhalefetlerine gelince, onlardan isim iki harf üzere olur: ikisinden biri, **ذَا** ve **تَا** gibi bir yumuşaklık harfidir; bu isimler küçültülünce, küçültme ciheti bakımından onlarla muhalefet edildi; artık onlardan küçültülmüş olan i‘rablanmaz ve küçültülmesine bir delil olmaz; ve sonlarına bir **أَلِفٌ** ilhak edildi; o, müphem olmayanlarda **الضمَّة**’nin delâlet ettiği şeye delâlet eder; görmüyor musun ki müphem olmayanlardan küçülttüğün her ismin evvelini dammelersin; **فُلَيْسٍ** ve **دُرَيْهِمٍ** gibi? Ve **ذَا**’nın küçültmesinde **ذَيَّا** dersin, ve **تا**’da **تَيَّا**; bitti.
( Ve ) denilir: ( *!تَيَّاكَ *!وتَيَّا لِكَ ، ويَدْخُلُ عليها هاء فيُقالُ )؛ ve **الصِّحاح**’ın nassı: Ve sana, ona **ها** tenbihini dâhil etmen vardır; şöyle dersin: ( **هاتا** ) Hind, ve **هاتانِ** ve **هَؤُلاء**; ve küçültme **هاتَيَّا**’dır; ( eğer onunla hitap edilirse **الكافُ** gelir; şöyle denir: *!تِيكَ *!وتاكَ *!وتِلْكَ *!وتَلْكَ ، kesre ile ve fetha ile ) ; sonuncusu ( kötü )dür; onu **الجَوْهرِي** söyledi; ( tesniye için: **تالِكَ** ve **تانِكَ**; ve ) **النّون** şeddelenir; şedde üzere **الجَوْهرِي** iktisar etti; dedi ki: ( cem‘: **أُولئِكَ** ve **أُلاكَ** ve **أُلالِكَ** ) ; artık **الكافُ**, müzekkerlikte ve müenneslikte ve tesniyede ve cem‘de hitap ettiğin kimse içindir; ve **الكافِ**’tan önce olan, müzekkerlikte ve müenneslikte ve tesniyede ve cem‘de işaret ettiğin kimse içindir ( ve **الهاءُ** *!تِيكَ *!وتَاكَ üzerine girer; şöyle denir: **هاتاكَ** ) Hind ( ve **هاتِيكَ** ) Hind; ve **الجَوْهرِي** Ubeyd’den, bir deveyi vasfederken, inşad etti:

*!هاتِيكَ تَحْمِلُني وأَبْيَضَ صارِماً
ومُذَرّباً في مارِنٍ مَحْمُوسِ

Ve **أَبو النجم** dedi:
جِئْنا نُحَيِّيكَ ونَسْتَجْدِيكَا
فافْعَلْ بِنا *!هاتاكَ أَو *!هاتِيكَا

yani: bu yahut şu, bir selâm yahut bir atiyye olarak; ve **ها** **تِلْكَ** üzerine girmez; çünkü onlar **اللامَ**’ı **ها** tenbihinden bir ivaz kıldılar; onu **الجَوْهرِي** nakletti.
**ابنُ برِّي** dedi: Onlar, **ها** tenbihinin **ذَلكَ** ve **تِلْكَ** üzerine girmesinden ancak şu cihetten imtina ettiler: **اللامَ**, işaret olunanın uzaklığına delâlet eder; **ها** tenbih ise onun yakınlığına delâlet eder; böylece ikisi birbirine aykırı ve zıt oldu.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**التاءُ**, muzâri‘in evveline girer; dersin: **أَنْتَ تَفْعَل**.
Ve gâibenin emrine girer; dersin: **لتَقُم هِنْدٌ**; ve belki onu muhatabın emrinde de dâhil ettiler; Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿فبذلكَ فَلْتَفْرَحُوا﴾ ; ve recez söyleyen dedi ki:
قُلْتُ لبَوَّابٍ لَدَيْه دارُها
تِيذَنْ فإنِّي حَمْؤُها وجارُها

**لتَأْذَنَ**’i murad etti; sonra **اللامَ**’ı hazfetti ve **التاءَ**’yı, “**أَنْتَ تِعْلَم**” diyen kimsenin lügatı üzere, kesreledi; ve onu, faili isimlendirilmemiş olanın emrinde de dâhil edersin; dersin: **من زُهِيَ : لتُزْهَ يا رَجُل ، ولتُعْنَ بحاجَتِي**. **الأَخْفَش** dedi: **اللامِ**’ın muhatabın emrine dâhil edilmesi, ondan müstağni olunması sebebiyle kötü bir lügattır.
*!وتَالِكَ: *!تِلْكَ’da bir lügattır; ve **ابنُ السِّكيت** **القُطامي**’den, Nûh’un gemisini vasfederken, inşad etti,

aleyhisselâm:
وعامَتْ وهْيَ قاصِدَةٌ بإذْنٍ ولَوْلا اللهاُ جارَ بها الجَوارُ
إلى الجُوديِّ حتى صارَ حِجْراً وحانَ *!لِتالِكَ الغُمَرِ انْحِسارُ

ve o, lügatların en çirkinidir.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
(
