# الحروف المقطعة — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%88%D9%81%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%B7%D8%B9%D8%A9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%88%D9%81%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%B7%D8%B9%D8%A9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%88%D9%81%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%B7%D8%B9%D8%A9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب ما جاء في تفسير الحروف المقطعة
الحروف المقطعة
روي عن ابن عباس في الحروف المُقطعة ، مثل : الم ، المص ، المر ، وغيرها : ثلاثة أقوال :
أحدهما : أن الله تعالى أقسم بهذه الحروف ، وأن هذا الكتاب الذي أنزل على محمد ( صلى الله عليه وسلم ) هو الكتاب الذي عند الله لا شك فيه .
قال هذا في قوله تعالى : ( ال ( صلى الله عليه وسلم )
1764 م ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ( ) ذَالِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ ) ( البقرة : 1 ، 2 ) .
والقول الثاني : أن : الر ، حم ، ن ، اسم ( الرحمن ) مقطع في اللفظ موصول في المعنى .
والقول الثالث : الم ، معناه : أنا الله أعلم وأرى .
وروي عن عكرمة : ( ال ( صلى الله عليه وسلم )
1764 م ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ( ) ذَالِكَ الْكِتَابُ ( قَسم .
وحدثنا محمد بن إسحاق ، عن الزعفراني ، عن يحيى بن عباد ، عن شعبة ، عن السدي ، عن ابن عباس : الر : اسم من أسماء الله ، وهو الاسم الأعظم .
وقال قتادة : الم : اسم من أسماء الله .
وحدثنا محمد : حدثنا ابن قنبر ، عن علي بن حسين بن واقِد ، قال : أخبرني أُبَيّ ، عن يزيد ، عن عكرمة ، عن ابن عباس : الر ، الم ، حم : حروف معرّفة .
قال أُبيّ : فحدّثت به الأعمش ، فقال : عندك مثل هذا ولا تُحدِّثنا به .
وحدثنا ابن هَاجك ، عن عبد الرزاق ، عن معمر ، عن قتادة ، قال : الم : اسم من أسماء القرآن ، وكذلك : حم ، ويس ، وجميع ما في القرآن من حروف الهجاء في أوائل السُّور .
وحدثنا محمد ، قال : حدثنا عبيد الله بن حُريت العتكي ، قال : حدثنا موسى بن إسماعيل ، عن أبي عَوانة ، عن إسماعيل بن سالم ، قال : سُئل عامر عن فواتح القرآن ، نحو : حم ، ونحو : صاد ، وألم ، والر ، فقال : هي اسم من أسماء الله مقطعة بالهجاء ، إذا وصلتها كانت اسما من أسماء الله .
ثم قال عامر : الرحمن ، هذه فاتحة ثلاث سور ، إذا جمعتهن كانت اسماً من أسماء الله .
وحدثنا أبو الإصبع المصري ، عن شبيب بن حفص ، عن بشر بن بكر ، عن أبي بكر بن أبي مَرْيم ، عن ضَمْرة بن حبيب ، وحكيم ، وراشد بن سعد ؛ قالوا : إنّ : المر ، والمص ، والم ، وأشباه ذلك ، وهي ثلاثة عشر حرفاً ، إن فيها اسم الله الأعظم .
وروى ابن نجيح ؛ عن مجاهد : الم : اسم من أسماء القرآن .
قال أبو عبد الله : وحدثنا إبراهيم بن هانىء : حدثنا آدم بن أبي إياس : حدثنا أبو جعفر الرازي ، عن الربيع بن أنس ، عن أبي العالية في قوله ( الم ) قال : هذه الأصول الثلاثة من التسعة والعشرين حرفاً ، ليس فيها حرف إلاّ وهو مفتاح اسم من أسماء الله تعالى .
قال : وليس فيها حرف إلا وهو في آلائه وبلائه ؛ وليس فيها حرف إلا وهو في مُدّة قوم وآجالهم .
قال : وقال عيسى بن عمر : أعجب أنهم ينطقون بأسمائه ويعيشون في رِزقه كيف يَكْفُرون به ؛ فالألف مفتاح اسمه ( الله ) ، ولام مِفْتاح اسمه ( لطيف ) ، وميم مفتاح اسمه ( مجيد ) . فالألف آلاء الله ، واللام لطف الله ، والميم مجد الله ؛ والألف واحد ، واللام ثلاتَون ، والميم أربعون .
قال محمد : وحدثنا عُبيد الله بن جَرير : حدثنا ابن كثير ، عن الثوري ، عن عبد الأعلى ، عن أبي عبد الرحمن السلمي ، قال : آلم : آية ، وحم : آية .
وأخبرني المنذري ، عن أبي فهم ، عن الأثرم ، عن أبي عُبيدة ، أنه قال : هذه الحروف المُقَطعة حروف الهجاء ، وهي افتتاح كلام .
وقال الأخفش نحوَه .
ودليل ذلك أن الكلام الذي ذُكر قبل السُّورة قد تَمّ .
وزعم قُطرب أن ( الر ) و ( المص ) و ( الم ) و ( كهيعص ) و ( ص ) و ( ق ) و ( يس ) و ( ن ) حروف المعجم لتدلّ أن هذا القرآن مؤلّف من هذه الحروف المقطّعة ، التي هي حروف : ا ، ب ، ت ، ث ، فجاء بعضها متقطَّعاً وجاء تمامُها مؤلف ليدل القوم الذين نزل عليهم القرآن أنه بحروفهم التي يَعقلونها لا ريبَ فيه .
ولقُطرب قولٌ آخرُ في ( الم ) : زعم أنه يجوز أن يكون لمّا لغَا القومُ في القرآن فلم يتفهّموه حين قالوا : ( كَفَرُواْ لاَ تَسْمَعُواْ لِهَاذَا الْقُرْءَانِ وَالْغَوْاْ ) ( فصلت : 26 ) ، أنزل عليهم ذِكْر هذه الحروف ، لأنهم لم يعتادوا الخطاب بتقطيع الحروف ، فسكتوا
لما سمعوا الحروف طمعاً في الظَّفر بما يحبون ، ليفهموا بعد الحروف القرآن وما فيه ، فتكون الحجّة عليهم أَثْبت ، إذا جَحدوا بعد تفهّم وتعلم .
وقال أبو إسحاق : المختار من هذه الأقاويل ما رُوي عن ابن عباس ، وهو أن معنى ( الم ) : أنا الله أعلم ، وأن كل حرف منها له تفسير .
قال : والدّليل على ذلك أن العرب تنطق بالحرف الواحد تدلّ به على الكلمة التي هو منها ؛ وأَنشد :
قُلت لها قِفي فقالت ق
فنطق بقاف فقط ، يريد : قالت أقف .
وأنشد : أيضاً :
نادَيتهم أن أَلْجِمُوا ألاتا
قالُوا جميعاً كلّهم أَلاَفَا
قال : تفسيره : نادوهم أن ألجموا ، ألاَ تركبون ؟ قالوا جميعاً : ألاَ فارْكَبُوا .
فإنما نطق ب ( تا ) و ( فا ) ، كما نَطق الأول ب ( قاف ) .
قال : وهذا الذي أختاره في معنى هذه الحروف ، والله أعلم بحقيقتها .
ورُوي عن الشّعبي أنه قال : لله في كل كتابٌ سِرٌّ ، وسره في القرآن حُروف الهجاء المذكورة في أوائل السُّور .
وأجمع النحويون أن حروف التهجّي ، وهي الألف والباء والتاء والثاء ، وسائر ما في القرآن منها ، أنها مبنيَّة على الوقف وأنّها لا تُعرب .
ومعنى ( الوقف ) أنك تقدّر أن تسكت على كل حرف منها ، فالنَّطق بها : ألف لام ميم .
والدليل على أن حروف الهجاء مبنيّة على السكت كما بُني العدد على السَّكت ، أنك تقول فِيها بالوقف مع الجمع بين الساكنين ، كما تقول إذا عددت : واحد ، إثنان ، ثلاثة ، أربعة ، فتقطع ألف ( اثنين ) وألف ( اثنين ) ألف وصل ، وتذكر الهاء في ( ثلاثة ) ، و ( أربعة ) . ولولا أنك تقدِّر السكت لقلت : ثلاثة ، كما تقول : ثلاثة يا هذا . وحقّها من الإعراب أن تكون سَواكن الأواخر .
وشَرْح هذه الحروف وتفسيرها أن هذه الحروف ليست تجَري مجرى الأسماء المتمكنة والأفعال المضارعة التي يجب لها الإعراب ، وإنما هي تقطيع الاسم المؤلّف الذي لا يجب الإعراب إلا مع كماله ، فقولك : جعفر ، لا يجب أن تُعرب منه الجيم ولا العين ولا الفاء ولا الراء ، دون تكميل الاسم .
وإنما هي حكاية وُضعت على هذه الحروف ، فإن أجريتها مجرى الأسماء وحدَّثت عنها قلت : هذه كافٌ حسنة ،
وهذا كافٌ حَسَن .
وكذلك سائر حروف المعجم .
فمن قال : هذه كاف ، أنّث لمعنى الكلمة ؛ ومن ذكَّر فلمعنى الحَرْف .
والإعراب وقع فيها لأنك تُخرجها من باب الحكاية ؛ قال الشاعر :
كافاً وميمَيْن وسيناً طاسِمَا
وقال آخر :
كما بُيِّنت كافٌ تلُوح وميمُها
فذكَّر ( طاسما ) لأنه جعله صفة للسِّين ، وجعل السِّين في مَعنى الحرف .
وقال : كاف تلُوح ، فأنّث ( الكاف ) لأنه ذَهب بها إلى الكلمة .
وإذا عطفت هذه الحروف بعضها على بعض أعربتها : فقلت : ألف وباء وتاء وثاء ، إلى آخرها .
وكذلك العدد إذا عَطفت بعضها على بعض أعربتها ، فقلت : واحد ، واثنان ، إلى آخرها .

##### Türkçe

**الحروف المقطعة**’nin tefsirinde gelenler babı
**الحروف المقطعة**

**الحروف المُقطعة** hakkında, meselâ: **الم**، **المص**، **المر** ve başkaları gibi, İbn عباس’tan rivayet olundu: üç söz:

Birincisi: Allah Teâlâ’nın bu harflerle yemin etmiş olması; ve Muhammed’e ( صلى الله عليه وسلم ) indirilen bu kitabın, Allah katındaki kitap olması; onda şüphe yoktur.
Bunu, Allah Teâlâ’nın şu sözü hakkında söylemiştir: **( ال ( صلى الله عليه وسلم )
1764 م ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ( ) ذَالِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ )** (البقرة: 1، 2).

İkinci söz: **الر**، **حم**، **ن**: ( **الرحمن** ) isminin, lafızda kesilmiş, mânâda bitişik olmasıdır.

Üçüncü söz: **الم**; mânâsı: “Ben Allah’ım; bilirim ve görürüm.”

İkrime’den rivayet olundu: **( ال ( صلى الله عليه وسلم )
1764 م ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ( ) ذَالِكَ الْكِتَابُ ( قَسم .**

Ve bize Muhammed b. İshak haber verdi; ez-Za‘ferânî’den; Yahyâ b. ‘Abbâd’dan; Şu‘be’den; es-Süddî’den; İbn Abbas’tan: **الر**: Allah’ın isimlerinden bir isimdir; ve o, en büyük isimdir.

Katâde dedi: **الم**: Allah’ın isimlerinden bir isimdir.

Bize Muhammed haber verdi: bize İbn Kunbur haber verdi; Ali b. Hüseyin b. Vâkıd’dan; dedi ki: bana Übeyy haber verdi; Yezîd’den; İkrime’den; İbn Abbas’tan: **الر**، **الم**، **حم**: tanıtıcı harflerdir.
Übeyy dedi: bunu el-A‘meş’e anlattım; dedi ki: “Yanında bunun gibisi var da bize onu anlatmıyor musun?”

Bize İbn Hâcik haber verdi; Abdürrezzâk’tan; Ma‘mer’den; Katâde’den; dedi: **الم**: Kur’ân’ın isimlerinden bir isimdir; aynı şekilde: **حم** ve **يس**; ve sûrelerin başlarında Kur’ân’da bulunan hece harflerinin hepsi.

Bize Muhammed haber verdi; dedi: bize Ubeydullah b. Hurayt el-‘Atakî haber verdi; dedi: bize Mûsâ b. İsmâ‘îl haber verdi; Ebû ‘Avâne’den; İsmâ‘îl b. Sâlim’den; dedi: Âmir’e Kur’ân’ın başlangıçları hakkında soruldu; meselâ: **حم** gibi, ve **صاد** gibi, ve **ألم** ve **الر**; dedi ki: “O, hece ile kesilmiş olarak Allah’ın isimlerinden bir isimdir; onu birleştirdiğinde Allah’ın isimlerinden bir isim olur.”

Sonra Âmir dedi: **الرحمن**; bu, üç sûrenin başlangıcıdır; onları topladığında Allah’ın isimlerinden bir isim olur.

Bize Ebû’l-İsba‘ el-Mısrî haber verdi; Şebîb b. Hafs’tan; Bişr b. Bekr’den; Ebû Bekr b. Ebî Meryem’den; Damra b. Habîb’den; ve Hakîm’den; ve Râşid b. Sa‘d’dan; dediler ki: Şüphesiz **المر** ve **المص** ve **الم** ve bunun benzerleri; ve o, on üç harftir; şüphesiz onda Allah’ın en büyük ismi vardır.

İbn Necîh rivayet etti; Mücâhid’den: **الم**: Kur’ân’ın isimlerinden bir isimdir.

Ebû Abdullah dedi: ve bize İbrâhîm b. Hânî’ haber verdi: bize Âdem b. Ebî İyâs haber verdi: bize Ebû Ca‘fer er-Râzî haber verdi; er-Rabî‘ b. Enes’ten; Ebû’l-Âliye’den, **( الم )** sözü hakkında; dedi: “Bu, yirmi dokuz harften üç asıldır; onda hiçbir harf yoktur ki Allah Teâlâ’nın isimlerinden bir ismin anahtarı olmasın.”
Dedi: “Onda hiçbir harf yoktur ki O’nun nimetlerinde ve belâsında olmasın; onda hiçbir harf yoktur ki bir kavmin müddetinde ve ecellerinde olmasın.”
Dedi: Ve Îsâ b. Ömer dedi: “Şaşılır: O’nun isimlerini telaffuz ediyorlar ve O’nun rızkında yaşıyorlar; nasıl O’nu inkâr ediyorlar?; **الألف** O’nun ( **الله** ) isminin anahtarıdır; ve **لام** O’nun ( **لطيف** ) isminin anahtarıdır; ve **ميم** O’nun ( **مجيد** ) isminin anahtarıdır. Öyleyse **الألف** Allah’ın nimetleridir; ve **اللام** Allah’ın lütfudur; ve **الميم** Allah’ın yüceliğidir; ve **الألف** birdir; ve **اللام** otuzdur; ve **الميم** kırktır.”

Muhammed dedi: ve bize Ubeydullah b. Cerîr haber verdi: bize İbn Kesîr haber verdi; es-Sevrî’den; Abdüla‘lâ’dan; Ebû Abdurrahman es-Sülemî’den; dedi: **آلم**: bir âyettir; ve **حم**: bir âyettir.

Ve bana el-Münzirî haber verdi; Ebû Fehm’den; el-Eşrem’den; Ebû Ubeyde’den; onun şöyle dediğini: “Bu **الحروف المُقَطعة** hece harfleridir; ve o, sözün açılışıdır.”

El-Ahfeş de onun benzerini söyledi.

Bunun delili: sûreden önce zikredilen sözün tamamlanmış olmasıdır.

Kutreb zannetti ki **( الر )** ve **( المص )** ve **( الم )** ve **( كهيعص )** ve **( ص )** ve **( ق )** ve **( يس )** ve **( ن )** mu‘cem harfleridir; şu için: bu Kur’ân’ın, bu kesik harflerden—ki onlar **ا**، **ب**، **ت**، **ث** harfleridir—terkip edilmiş olduğunu göstersin; böylece bir kısmı kesik olarak geldi, ve tamamı da terkip edilmiş olarak geldi; Kur’ân’ın kendilerine indirildiği kavme, onun kendi anladıkları harfleriyle olduğunu, onda şüphe olmadığını göstermek için.

Kutreb’in **( الم )** hakkında başka bir sözü daha vardır: zannetti ki, kavim Kur’ân hakkında saçmalayıp onu anlamadıklarında, şu sözlerini söyledikleri vakit: **( كَفَرُواْ لاَ تَسْمَعُواْ لِهَاذَا الْقُرْءَانِ وَالْغَوْاْ )** (فصلت: 26), onlara bu harflerin zikri indirildi; çünkü onlar harfleri keserek hitaba alışmamışlardı; böylece sustular; harfleri işittiklerinde, sevdikleri şeye erişme ümidiyle; harflerden sonra Kur’ân’ı ve içindekini anlasınlar diye; böylece hüccet onların aleyhine daha sabit olsun; anlama ve öğrenmeden sonra inkâr ettiklerinde.

Ebû İshak dedi: Bu sözlerden seçilmiş olan, İbn Abbas’tan rivayet olunandır; o da **( الم )**’nin mânâsının: “Ben Allah’ım; bilirim” olmasıdır; ve onun her bir harfinin bir tefsiri vardır.
Dedi: Bunun delili, Arapların tek bir harfi telaffuz edip onunla, kendisinin ondan olduğu kelimeye delâlet etmeleridir; ve şu beyti okudu:

قُلت لها قِفي فقالت ق
Yalnız **ق** ile telaffuz etti; muradı: “Dur” dedi.

Ve yine okudu:

نادَيتهم أن أَلْجِمُوا ألاتا
قالُوا جميعاً كلّهم أَلاَفَا

Dedi: Tefsiri: “Onlara seslendim: gemleyin; ‘binmiyor musunuz?’ Dediler hepsi birden: ‘Haydi binin.’”
Şu halde yalnız **( تا )** ve **( فا )** ile telaffuz etti; ilkinin **( قاف )** ile telaffuz ettiği gibi.

Dedi: Bu harflerin mânâsında seçtiğim budur; Allah onların hakikatini daha iyi bilir.

Şa‘bî’den rivayet olundu: dedi ki: “Allah’ın her kitapta bir sırrı vardır; Kur’ân’daki sırrı, sûrelerin başlarında zikredilen hece harfleridir.”

Nahivciler icmâ ettiler ki teheccî harfleri—ki onlar **الألف** ve **الباء** ve **التاء** ve **الثاء** ve Kur’ân’da bunlardan olanların geri kalanıdır—vakıf üzere mebnîdir; ve i‘râb olunmaz.

**( الوقف )**’un mânâsı: onların her bir harfi üzerinde susmayı takdir etmendir; böylece onlarla telaffuz: **ألف لام ميم**.

Hece harflerinin, sayıların sükût üzere bina edilmesi gibi, sükût üzere mebnî olduğunun delili: iki sâkini bir araya getirerek vakıf ile onlarda söylemendir; tıpkı saydığında: “bir, iki, üç, dört” dediğin gibi; **( اثنين )**’in elifini kesersin; ve **( اثنين )**’in elifi vasl elifidir; ve **( ثلاثة )** ve **( أربعة )**’te **الهاء**’yı zikredersin. Eğer sükûtu takdir etmiyor olsaydın “üç” derdin; “üç, ey şu” dediğin gibi. İ‘râbdan onların hakkı, sonları sâkinler olmasıdır.

Bu harflerin şerhi ve tefsiri: bu harfler, i‘râbı gerekli olan, yerleşik isimler ve muzâri fiillerin yürüdüğü yolda yürümez; ancak onlar, i‘râbın ancak tamamıyla gerekli olduğu, terkip edilmiş ismin kesilmesidir; senin “Ca‘fer” demen gibi: ismi tamamlamadan, ondan **الجيم**’i ve **العين**’i ve **الفاء**’yı ve **الراء**’yı i‘râb etmen gerekmez.

Ancak o, bu harfler üzerine konulmuş bir hikâyedir; eğer onu isimler yoluna yürütür ve ondan haber verirsen dersin ki: “Bu güzel bir **كافٌ**,”
ve “Bu güzel bir **كافٌ**.”

Mu‘cem harflerinin geri kalanı da böyledir.

Kim “Bu **كاف**” derse, kelimenin mânâsı için müennes yapmıştır; kim müzekker yaparsa, harfin mânâsı içindir.

İ‘râb onda vâki oldu; çünkü onu hikâye babından çıkarırsın; şair dedi ki:

كافاً وميمَيْن وسيناً طاسِمَا

Bir başkası dedi ki:

كما بُيِّنت كافٌ تلُوح وميمُها

**( طاسما )**’yı müzekker yaptı; çünkü onu **السِّين** için sıfat kıldı; ve **السِّين**’i harf mânâsında kıldı.
Ve “**كاف** parıldar” dedi; böylece **( الكاف )**’ı müennes yaptı; çünkü onunla kelimeye gitti.

Bu harflerin bir kısmını bir kısmına atfettiğinde onları i‘râb edersin; böylece dersin: **ألف** ve **باء** ve **تاء** ve **ثاء**, sonuna kadar.

Sayı da böyledir: bir kısmını bir kısmına atfettiğinde onu i‘râb edersin; böylece dersin: “bir, iki,” sonuna kadar.
