# الشمردل (ا-ل-ش-م-ر-د-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ا - ل - ش - م - ر - د - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: الشَّمَرْدَل

## Sözlükler (1)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: الشَّمَرْدَل

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف وأوله شين)
فأوَّلُ ذلك: (الشَّرْجَب)، وهو الطّويل. فالراء فيه زائدةٌ، وقد قلنا إنَّ الشُّجوب أعمِدة البُيوت، فالطويل * مشبَّه بذلك العمودِ الطويل.‏
ومنه (الشَّوْقَب) والواو زائدة، وقد مضى ذكره.‏
ومن ذلك قولهم: (شَبْرَقْتُ) اللّحمَ، إِذا قَطّعته، فالقاف منه زائدة، كأنّك قَطّعتَه شِبراً شِبرا. وشَبْرَقْتُ الثّوبَ، إِذا مَزّقتَه.‏
ومن ذلك (الشَّفَلَّحُ): العظيم الشّفتين. وهذا ممّا يزيدون فيه للتقبيح والتّهويل. وإلاَّ فالأصل الشَّفَة، كما يقولون: الطِّرِمَّاح، وإِنّما هو من طرح، وقد ذكرنا مِثْله.‏
ومن ذلك (الشُّمْرُج): الرَّقيق من الثِّياب وغَيره في قول القائل(1):‏
* غَداةَ الشّمالِ الشُّمرُجُ المتنصَّحُ(2) *‏
فهذا مما زِيدت فيه الرّاء. وقد قلنا إِنّهم يقولون: شَمَجَ الثّوبَ، إِذا خاطَ خياطةً متباعدة. فهذا إذا رقَّ فكأنَّ سِلكَه يتباعد بعضُه عن بعض.‏
ومن ذلك (الشَّرَنْبث): الغليظ الكفَّين. والأصل الشَّرَثُ، وهو غِلظ الأصابعِ والكَفّينِ، وزيدت فيه الزِّيادات للتقبيح.‏
ومن ذلك (الشَّماريخ): رؤوس الجِبال، فالراء فيه زائدة، وإِنّما هو من شَمَخ، إِذا عَلا.‏
ومن ذلك (الشَّناعِيف)، الواحد شِنْعَاف، وهي رؤوسٌ تخرُج من الجبل. وهذا منحوتٌ من كلمتين، من شعَف ونعَف. فأمَّا الشَّعَفة فرأسُ الجبل، والنَّعْف: ما ينسدُّ بين الجبلين، وقد ذكر في النون.‏
ومن ذلك (الشُّرْسُوف)، والجمع الشَّراسِيف، وهي مَقَاطُّ الأضلاع حيث يكون الغُضْرُوف الدَّقيق. فالرَّاء في ذلك زائدة، وإِنّما هو شسف، وقد مرَّ.‏
ومن ذلك (الشِّرْذِمة)، وهي القليل من الناس، فالذّال زائدة، وإِنّما هي من شَرَمْتُ الشَّيء، إذا مَزَّقْتَه، فكأنَّها طائفةٌ انمزَقَت وانمارت عن الجماعة الكثيرة. ويقال ثوب (شَرَاذِمُ) أي قِطَعٌ.‏
ومن ذلك (الشَّمَيْذَر)، وهو الخفيف السَّريع. وهذا منحوتٌ من كلمتين من شمذ وشمر، وقد مر تفسيرهما.‏
ومن ذلك (الشِّنذارة): الرَّجل المتعرِّض لأعراض الناس بالوقيعة(3)، والنون فيه زائدة، والأصل التشذر الوَعيد، وقد مضى، ثمَّ أُبْدِلت الذَّالُ ظاءً فقيل (شِنْظِيرة)، وقد (شَنْظر شَنْظَرةً).‏
ومن ذلك (الشُّبْرُمُ) وهو القَصير من الرجال، والميم فيه زائدة كأنَّه في قدر الشِّبرْ.‏
ومن ذلك (الشَّمَرْدَل): وهو الرَّجل الخفيف في أمره، ويقال [الفتيُّ القويُّ من الإِبل(4)]. وأيَّ ذلك كانَ، فهو من شَمر.‏
فأمَّا ما يقال، أن (الشَّناتِر) الأصابعُ بلغة اليمانيِّين فلعل قياسهم غيرُ قياس سائر العرب، ولا معنى للشُّغْل بذلك.‏
ومما وُضعَ وضعاً (شَمَنصير)، وهو موضع، قال:‏
مستأرضاً بين بَطنِ اللَّيثِ أيمَنُهُ *** إلى شَمَنْصِيرَ غَيثاً مرسَلاً مَعِجا(5)‏
(تم كتاب الشين)‏
--------------ــ
(1) هو ابن مقبل: كما في ديوانه 36 واللسان والصحاح (شمرج)، واللسان والتاج (نصح).‏
(2) صدره:‏  * ويرعد إرعاد الهجين أضاعه *.‏
(3) فسر في اللسان بأنه الغيور، ويقابله في المجمل: "الشنظير: الفاحش". وفي القاموس: "رجل شنذارة: غيور أو فاحش، كشنذيرة".‏
(4) التكملة من المجمل.‏
(5) البيت لساعدة بن جُؤَيَّة الهذلي. اللسان (معج، شمصر). وقصيدته في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 37، وشرح السكري للهذليين 87. وسيأتي في (ليث).‏

كتاب الصَّاد:
ـ

##### Türkçe

(Üç harften fazla olup başı şin olan Arapların sözünden gelenler babı)
Bunun ilki: (**الشَّرْجَب**), o uzundur. Bu kelimedeki **الراء** ziyadedir; biz **الشُّجوب**’un evlerin direkleri olduğunu söylemiştik; uzun olan, o uzun direğe benzetilmiştir.
Bundan (**الشَّوْقَب**) da vardır; **الواو** ziyadedir; onun zikri geçmişti.
Bundan, onların şu sözü: eti, onu parçaladığın zaman, (**شَبْرَقْتُ**) (**اللّحمَ**); bunun **القاف**’ı ziyadedir; sanki onu bir karış bir karış parçaladın. Ve elbiseyi, onu yırttığın zaman, (**شَبْرَقْتُ**) (**الثّوبَ**).
Bundan (**الشَّفَلَّحُ**): dudakları büyük olan. Bu, çirkinleştirmek ve dehşetlendirmek için içine ziyade kattıkları şeylerdendir. Yoksa asıl **الشَّفَة**’dir; onların **الطِّرِمَّاح** dedikleri gibi; hâlbuki o **طرح**’tandır; biz onun benzerini zikretmiştik.
Bundan (**الشُّمْرُج**): söyleyenin sözünde, elbiselerden ve başkasından ince olan(1):
* **غَداةَ الشّمالِ الشُّمرُجُ المتنصَّحُ**(2) *
Bu, içine **الراء**’ın ziyade edildiği şeylerdendir. Biz, onların elbiseyi, aralıklı bir dikişle diktiğin zaman, **شَمَجَ الثّوبَ** dediklerini söylemiştik. Bu, inceldiği zaman, sanki ipliği, onun bir kısmı bir kısmından uzaklaşır.
Bundan (**الشَّرَنْبث**): avuçları kalın olan. Asıl **الشَّرَثُ**’tur; o, parmakların ve avuçların kalınlığıdır; çirkinleştirmek için içine ziyadeler katılmıştır.
Bundan (**الشَّماريخ**): dağların başları; bunun içindeki **الراء** ziyadedir; ancak o, yükseldiği zaman **شَمَخ**’tandır.
Bundan (**الشَّناعِيف**), teki **شِنْعَاف**; bunlar, dağdan çıkan başlardır. Bu, iki kelimeden yontulmuştur: **شعَف** ve **نعَف**’ten. **الشَّعَفة**’ye gelince: dağın başıdır; **النَّعْف**: iki dağ arasında tıkanan şeydir; **النون**’da zikredilmiştir.
Bundan (**الشُّرْسُوف**), çoğulu **الشَّراسِيف**; bunlar, ince kıkırdağın bulunduğu yerde kaburgaların kesim yerleridir. Bunun içindeki **الراء** ziyadedir; ancak o **شسف**’tir; geçmişti.
Bundan (**الشِّرْذِمة**): o, insanlardan az olan (topluluk)tur; **الذّال** ziyadedir; ancak o, onu parçaladığın zaman **شَرَمْتُ الشَّيء**’dendir; sanki o, çok cemaatten parçalanıp ayrılmış ve kopmuş bir taifedir. Ve (şöyle) denir: elbise (**شَرَاذِمُ**), yani parçalar.
Bundan (**الشَّمَيْذَر**): o, hafif hızlı olandır. Bu, iki kelimeden yontulmuştur: **شمذ** ve **شمر**’den; ikisinin tefsiri geçmişti.
Bundan (**الشِّنذارة**): insanların ırzlarına dil uzatmakla sataşan adam; bunun içindeki **النون** ziyadedir; asıl, tehdit olan **التشذر**’dir; geçmişti; sonra **الذَّالُ** **ظاءً**’a çevrildi de (**شِنْظِيرة**) denildi; ve (**شَنْظر شَنْظَرةً**) (yaptı).
Bundan (**الشُّبْرُمُ**): o, erkeklerden kısa olandır; bunun içindeki **الميم** ziyadedir; sanki o, karış miktarındadır.
Bundan (**الشَّمَرْدَل**): o, işinde hafif olan adamdır; ve [develerden delikanlı güçlü olan](4) denir. Hangisi olursa olsun, o **شَمر**’dendir.
Şu söylenene gelince: (**الشَّناتِر**) parmaklar, Yemenlilerin diliyle; onların kıyası, diğer Arapların kıyası gibi değildir; bununla meşgul olmanın bir manası yoktur.
Ve vaz‘an vaz‘edilmiş olanlardan (**شَمَنصير**) vardır; o bir yerdir; dedi ki:
مستأرضاً بين بَطنِ اللَّيثِ أيمَنُهُ *** إلى شَمَنْصِيرَ غَيثاً مرسَلاً مَعِجا(5)
(**تم كتاب الشين**)
--------------ــ
(1) O, İbn Mukbil’dir: divanında 36’da ve **اللسان** ve **الصحاح**’ta (**شمرج**), ve **اللسان** ve **التاج**’da (**نصح**) (maddelerinde) olduğu gibi.
(2) Onun صدر’ü:
* ويرعد إرعاد الهجين أضاعه *.
(3) **اللسان**’da, onun kıskanç olduğu şeklinde tefsir edilmiştir; ve **المجمل**’de ona karşılık: “**الشنظير**: çirkin sözlü.” **القاموس**’ta: “Adam **شنذارة**: kıskanç veya çirkin sözlü; **شنذيرة** gibi.”
(4) Tamamlama **المجمل**’dendir.
(5) Beyit, Sa‘ade b. Cüeyye el-Hüzelî’nindir. **اللسان** (**معج**، **شمصر**) (maddelerinde). Kasidesi, Hüzelîlerin şiirleri mecmuasının ikinci kısmında 37’de ve es-Sukkerî’nin Hüzelîler şerhinde 87’dedir. Ve (**ليث**)’te gelecektir.

**كتاب الصَّاد:**
ـ
