# الضبثم (ا-ل-ض-ب-ث-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D8%B6%D8%A8%D8%AB%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A7%D9%84%D8%B6%D8%A8%D8%AB%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ا - ل - ض - ب - ث - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: الضَّبْثَم

## Sözlükler (1)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D8%B6%D8%A8%D8%AB%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: الضَّبْثَم

(باب  ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوّله ضاد)
من ذلك الضِّرغام: الأسد، فهذا منحوتٌ من كلمتين: من ضغم، وضرم. كأنَّه يلتهب حتَّى يَضْغَم. وقد فسَّرنا الكلمتين. ويقال ضَرْغَم الأبطالُ بعضُهم بعضاً في الحرب.
من ذلك (الضُّبَارِك) و(الضِّبْراك)، وهو الرّجلُ الضخْم. وهذا مما زِيدت فيه الكاف، وأصله من الضَّبْر وهو الجمْع؛ وقد مضى.
ومن ذلك (الضَّرْزَمة)، وهو شدّة العضّ. وأفْعَى (ضِرْزِمٌ): شديدة العضّ. وهذا مما زيدت فيه الميم، وهو من ضرز، وهو أن يشتدَّ على الشيء. وقد فُسِّر.
ومن ذلك (الضّفندد)، وهو الضَّخْم، والدال فيه زائدة. وهو من الضفن. ومنه (الضِّبَطْر)، وهو الشديد. وهي منحوتةٌ من كلمتين، من ضبط وضطر.
ومنه (الضَّيْطَر)، وقد مضى ذكره([1]).
ومنه (الضُّبارِم): الأسد، والميم فيه زائدة، وهو من الضَّبر.
ومنه (الضَّبْثَم)، وهو الشديد، وهو ممّا زِيدت فيه الميم، وهو من ضَبَث على الشيء، إِذا قَبَضَ عليه.
ومن ذلك (الضَّبَغْطَى): كلمة يفزّع بها، وهو ممّا زِيدت فيه الباء، وهو من الضَّغْط.
ومن ذلك (الضَّبَنْطَى): القويّ، وقد زيدت فيه النون، وهو من ضبط.
ومن ذلك (المُضْرَغِطُّ): الضَّخم، والغضبان. وهو أيضاً ممّا زيدت فيه الراء.
ومن ذلك (الضِّرْسامة) وهو اللئيم، والميم فيه زائدة، وهو من الضّرس.
ومما وُضِعَ وضعاً ولا أظنُّ له قياساً (الضَّمْعَج)، وهو الضَّخمة من النوق، ولا يقال ذلك للبعير. وامرأةٍ ضَمعجٌ: ضخمة.
ومن ذلك (الضُّغْبُوس)، وهو الرَّجُل الضَّعيف. قال جرير:
قد جَرّبت عَرَكِي في كلِّ مُعْتَرَكٍ *** غُلْبُ الليوث فما بالُ الضَغابيسِ([2])والضَّغابيس: صِغار القِثّاء، وفي الحديث: "أنَّه أُهديت لرسول الله صلى الله عليه وآله وسلم ضَغَابيس". والسين فيه زائدة، والدليل على ذلك قولُهم للذي يأكلها كثيراً ضَغِْبٌ.
ومن ذلك (اضمحلَّ) الشَّيء: ذهب. واضمحلَّ السحاب: تقشع.
ومن ذلك (الضِّفْدِع([3]))، وهي معروفة.
ومن ذلك ما رواه الكسائيّ: (اضبَأكّت) الأرض و(اضمأكّت)، إِذا خَرَجَ نَبْتُها.
ومن ذلك (الضِّئبِل)، وهي الدَّاهية.
*ويقال (اضْفَأَدَّ)، إِذا انتفخَ من الغضب، اضفئداداً. والله أعلم.
(تم كتاب الضاد)
--------------ـــــ
([1]) انظر مادة (ضطر) ص 361.
([2]) ديوان جرير 324.  واللسان (ضغبس).
([3]) فيه لغات، كزبرج، وجعفر، وجندب، ودرهم. وهذا الأخير أقل، أو مردود.

كتاب الطاء:
ـ

##### Türkçe

(Üç harften fazla olup başı **ضاد** olan Arapların sözünden gelenler babı)
Bundan **الضِّرغام**: aslan; işte bu iki kelimeden yontulmuştur: **ضغم**’dan ve **ضرم**’dan. Sanki alevlenir de ta ki **يَضْغَم** edinceye kadar. İki kelimeyi açıklamıştık. Ve denilir: **ضَرْغَم** yiğitler savaşta birbirlerini.

Bundan (**الضُّبَارِك**) ve (**الضِّبْراك**), o iri adamdır. Bu, kendisinde **كاف** artırılmış olanlardandır; aslı **الضَّبْر**’dendir, o da toplama(dır); ve geçmiştir.
Ve bundan (**الضَّرْزَمة**), o ısırmanın şiddetidir. Ve (**ضِرْزِمٌ**) (dişi aslan): ısırması şiddetli. Bu, kendisinde **ميم** artırılmış olanlardandır; ve o **ضرز**’dendir; o da şeye karşı şiddetlenmektir. Ve açıklanmıştır.
Ve bundan (**الضّفندد**), o iridir; ve içindeki **دال** ziyadedir. Ve o **الضفن**’dendir. Ve ondan (**الضِّبَطْر**), o şiddetli olandır. O iki kelimeden yontulmuştur: **ضبط**’tan ve **ضطر**’dan.
Ve ondan (**الضَّيْطَر**), ve onun zikri geçmiştir([1]).
Ve ondan (**الضُّبارِم**): aslan; ve içindeki **ميم** ziyadedir; ve o **الضَّبر**’dendir.
Ve ondan (**الضَّبْثَم**), o şiddetli olandır; ve o, kendisinde **ميم** artırılmış olanlardandır; ve o, şeye **ضَبَث** ettiğinde, yani onu kavradığında(dır).
Ve bundan (**الضَّبَغْطَى**): kendisiyle korkutulan bir kelime; ve o, kendisinde **باء** artırılmış olanlardandır; ve o **الضَّغْط**’tandır.
Ve bundan (**الضَّبَنْطَى**): güçlü; ve kendisinde **نون** artırılmıştır; ve o **ضبط**’tandır.
Ve bundan (**المُضْرَغِطُّ**): iri ve öfkeli. Ve o da kendisinde **راء** artırılmış olanlardandır.
Ve bundan (**الضِّرْسامة**) ve o alçaktır; ve içindeki **ميم** ziyadedir; ve o **الضّرس**’tendir.
Ve vaz‘an konulmuş olup, ona bir kıyas olduğunu sanmadığım şeylerden (**الضَّمْعَج**): dişi develerden iri olan; ve bu erkek deve için söylenmez. Ve **ضَمعجٌ** bir kadın: iri.
Ve bundan (**الضُّغْبُوس**), o zayıf adamdır. Cerîr dedi ki:
قد جَرّبت عَرَكِي في كلِّ مُعْتَرَكٍ *** غُلْبُ الليوث فما بالُ الضَغابيسِ([2])
Ve **الضَّغابيس**: hıyarın küçükleri. Ve hadiste: “Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم’e **ضَغَابيس** hediye edildi.” İçindeki **سين** ziyadedir; bunun delili, onu çok yiyene **ضَغِْبٌ** demeleridir.
Ve bundan **اضمحلَّ** şey: gitti. Ve **اضمحلَّ** bulut: dağıldı.
Ve bundan (**الضِّفْدِع([3])**), o bilinen(dir).
Ve bundan, Kisâî’nin rivayet ettiği: (**اضبَأكّت**) yer ve (**اضمأكّت**), bitkisi çıktığında.
Ve bundan (**الضِّئبِل**), o musibettir.
Ve denilir (**اضْفَأَدَّ**), öfkeden şiştiğinde; **اضفئداداً**. Allah daha iyi bilir.
(**ضاد** kitabı tamamlandı)
--------------ـــــ
([1]) (ضطر) maddesine bak, s. 361.
([2]) Cerîr divanı 324. ve Lisân (**ضغبس**).
([3]) Onda lugatlar vardır; **زبرج** gibi, ve **جعفر** gibi, ve **جندب** gibi, ve **درهم** gibi. Ve bu sonuncusu daha azdır, yahut reddedilmiştir.

**طاء** kitabı:
ـ
