# الفرقعة (ا-ل-ف-ر-ق-ع-ة) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%B9%D8%A9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%B9%D8%A9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ا - ل - ف - ر - ق - ع - ة
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: الفَرقَعة

## Sözlükler (1)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%B9%D8%A9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: الفَرقَعة

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوله فاء)
من ذلك (الفَرْزدقة): القِطعة من العجين. هذه كلمةٌ منحوتة من كلمتين(1)، من فَرَزَ ومن دَقَّ، لأنَّه دقيقٌ عُجِنَ(2) ثم أُفرِزَت منه قطعة، فهي من الفَرْز والدَّقّ.‏
ومن ذلك (الفَرقَعة): تنقيضُ الأصابع. وهذا ممَّا زيدت فيه الراء، وأصله فَقَع، وقد ذكر.‏
ومن ذلك قولهم (افْرَنقَعوا)، إذا تنحَّوا. وهي كلمةٌ منحوتة من فَرَق وفقَع، لأنَّهم يتفرَّقون فيكونُ لهم عند ذلك فَقْعةٌ وحَرَكة.‏
ومن ذلك قولهم (الفِرْشِطُ) و(الفِرشاط(3)): الواسع. وهذا مما زيدت فيه الطاء، والأصل فَرَش؛ ويكون ذلك من فرشت الشَّيء. ومن هذا الباب (فَرْشَط) البعير، لأنه ينفرِش ويَنْبَسِط.‏
ومن ذلك (الفَلْقَم): الواسع. وهذا من كلمتين: من فَلَق ولَقِم، كأنّه من سَعته يلْقَم الأشياء. والفَلْق: الفتح.‏
وقد ذكروا من ذلك (الفَلْحَس) الرَّجل الحريص والكلب الفَلْحَس(4) وهذا مما زيدت فيه الفاء، والأصل لَحِسَ كأنَّه من حرصه يَلْحَس الأشياء لحساً. والفلْحَس: المرأة الرسحاء، كأنَّ اللحم منها قد لُحِس حتَّى ذهب.‏
ومن ذلك (الفُرهُد): الحادر الغليظ. وهذه منحوتةٌ من كلمتين: من فَرِه ورَهَد. فالفَرَه: كثرة اللحم، والرَّهَد(5) : استرخاؤُه.‏
ومن ذلك (الفَرْشَحة)، وهو أن يفرِّج الإنسانُ بين رجلَيه ويُباعدَ إحداهما من الأُخرى، وهو المنهيُّ عنه في الصلاة. وهذا من كلمتين: من فَرَشَ وفَسَح، وقد مرَّ تفسيرُها.‏
ومن ذلك قولُهم: لقيت منه (الفُِـَتَكْرِينَ)، وهي الشَّدائد. وهذا من الفتك، وسائره زائد.‏
ومن ذلك (الفَدْغَم): الرجل العظيم الخَلْق، والميم فيه زائدة، وكأنَّه يَفْدَغ بخَلْقِه الأشياءَ فَدْغاً.‏
ومما وُضِع وضعاً ولعلّ لـه قياساً لا نعلمُه (الفَرْقد): ولدُ البَقَرة. و(الفَرقدانِ) : نجمان. و(فَقْعَسٌ) : حيٌّ من الأسَد(6) . و(الفِطَحْل) : زمنٌ لم يُخلَق الناس [فيه(7) ] بَعد. و(الفَلَنْقَس): الذي أُمُّه عربيّةٌ وأبوه عجَميّ. باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوّله فاء‏
و(الفِرصاد) : التُّوت. و(الفِرنِب) الفأرة(8). ويقولون:(الفُرْطُوم) : منقار الخُفّ. يقال خَفٌّ مُفَرْطَم. وأمّا قوله:‏
* عَكْفَ النَّبيط يَلعبون الفَنْزَجا(9) *‏
فيقال إنَّه فارسيٌّ(10) وإنَّه الدَّسْتَبَنْد(11) . و(الفُرْعُل) : ولد الضَّبُع على ما قالُوا، من كلام العرب، والله أعلم.‏
(تم كتاب الفاء والله أعلم بالصَّواب) .‏
---------------------ـــ
(1) كذا. والحق أن الكلمة معربة من الفارسية "برازده". انظر اللسان ومعجم استينجاس 239، إذا فسرها بقوله:(Lump of dough) . أي كتلة أو قطعة أو قرص من العجين.‏
(2) في الأصل: "عجين".‏
(3) الكلمة وسابقتها لم تردا في اللسان. وفي القاموس: "فرشط: قعد ففتح ما بين رجليه، وهو فرشط كزبرج وقرطاس".‏
(4) الذي في المجمل: "ويقال للكب فلحس".‏
(5) هذا المصدر مما لم يرد في المعاجم المتداولة.‏
(6) يقال أسد، والأسد. انظر اللسان. وفي المجمل: "حي من أسد".‏
(7)التكملة من اللسان.‏
(8) أنشد شاهداً له في اللسان:‏
كضيون دب إلى فرنب  *** يدب بالليل إلى جاره‏
(9) للعجاج في ديوانه 8 واللسان (فنزج) والمعرب للجواليقي 237 وأدب الكاتب 377.‏
(10) قالوا: هو معرب "بنجكان".‏
(11) في الألفاظ الفارسية المعربة لأدي شير 63: "الدستبند لعبة المجوس يدورون وقد أمسك بعضهم يد بعض كالرقص، مركب من دست، أي بند، ومن بند، أي رباط".‏

##### Türkçe

(Üç harften fazla olup başı **فاء** olan Arapların sözünden gelenler babı)
Bundan ( **الفَرْزدقة** ): hamurdan parça. Bu, iki kelimeden yontulmuş bir kelimedir(1): **فَرَزَ**’den ve **دَقَّ**’dan; çünkü o, yoğrulmuş ince undur(2), sonra ondan bir parça ayrılmıştır; o hâlde o, **الفَرْز** ve **الدَّقّ**’dandır.‏
Bundan ( **الفَرقَعة** ): parmakların çıtırdatılması. Bu, içinde **الراء** artırılmış olanlardandır; aslı **فَقَع**’dır; zikredilmiştir.‏
Bundan onların sözü ( **افْرَنقَعوا** ): çekildikleri zaman. Bu, **فَرَق** ve **فَقَع**’dan yontulmuş bir kelimedir; çünkü onlar ayrılırlar da o sırada onlar için bir **فَقْعة** ve bir hareket olur.‏
Bundan onların sözü ( **الفِرْشِطُ** ) ve ( **الفِرشاط**(3) ): geniş. Bu, içinde **الطاء** artırılmış olanlardandır; asıl **فَرَش**’tır; bu da “şeyi yaydım”dan olur. Bu babdandır: ( **فَرْشَط** ) deve; çünkü o yayılır ve genişler.‏
Bundan ( **الفَلْقَم** ): geniş. Bu, iki kelimedendir: **فَلَق**’tan ve **لَقِم**’den; sanki genişliğinden dolayı şeyleri yutar. **الفَلْق**: açmadır.‏
Onlar bundan ( **الفَلْحَس** )’ı zikrettiler: hırslı adam ve ( **الكلب الفَلْحَس** )(4). Bu, içinde **الفاء** artırılmış olanlardandır; asıl **لَحِسَ**’tır; sanki hırsından dolayı şeyleri yalamayı bir yalama ile yalar. **الفلْحَس**: gevşek etli kadın; sanki et ondan yalanmış da gidivermiştir.‏
Bundan ( **الفُرهُد** ): iri, kalın. Bu, iki kelimeden yontulmuştur: **فَرِه**’ten ve **رَهَد**’den. **الفَرَه**: etin çokluğu; **الرَّهَد**(5): onun gevşekliğidir.‏
Bundan ( **الفَرْشَحة** ): insanın iki bacağı arasını açması ve birini ötekinden uzaklaştırmasıdır; namazda yasaklanan odur. Bu, iki kelimedendir: **فَرَشَ**’tan ve **فَسَح**’tan; onun açıklaması geçmiştir.‏
Bundan onların sözü: ondan ( **الفُِـَتَكْرِينَ** ) ile karşılaştım; o, şiddetlerdir. Bu, **الفتك**’tendir; geri kalanı ziyadedir.‏
Bundan ( **الفَدْغَم** ): yaratılışı büyük adam; içindeki **الميم** ziyadedir; sanki yaratılışıyla şeyleri bir **فَدْغ** ile ezer.‏
Ve vaz‘an konulmuş olup belki bizim bilmediğimiz bir kıyası olanlardan ( **الفَرْقد** ): ineğin yavrusu. Ve ( **الفَرقدانِ** ): iki yıldız. Ve ( **فَقْعَسٌ** ): **الأسَد**’den bir kabile(6). Ve ( **الفِطَحْل** ): insanların henüz yaratılmadığı bir zaman[da(7)]. Ve ( **الفَلَنْقَس** ): annesi Arap, babası Acem olan. **فاء** ile başlayan üç harften fazla olan Arapların sözünden gelenler babı‏
Ve ( **الفِرصاد** ): dut. Ve ( **الفِرنِب** ): fare(8). Ve derler: ( **الفُرْطُوم** ): toynağın gagası; “**خَفٌّ مُفَرْطَم**” denir. Amma onun sözü:‏
* **عَكْفَ النَّبيط يَلعبون الفَنْزَجا**(9) *‏
hakkında, onun Farsça olduğu(10) ve onun **الدَّسْتَبَنْد**(11) olduğu söylenir. Ve ( **الفُرْعُل** ): onların söylediklerine göre sırtlan yavrusu; Arapların sözündendir; Allah daha iyi bilir.‏
( **كتاب الفاء** tamam oldu; Allah doğruyu daha iyi bilir) .‏
---------------------ـــ
(1) Böyledir. Doğrusu, kelime Farsçadan “برازده” olarak Arapçalaştırılmıştır. Lisân’a ve Steingass sözlüğüne 239’a bak; onu şu sözüyle açıklamıştır: (Lump of dough). Yani hamurdan bir kütle yahut parça yahut çörek.‏
(2) Asılda: “**عجين**”.‏
(3) Bu kelime ve ondan önceki Lisân’da gelmemiştir. Kāmûs’ta: “**فرشط**: oturdu da iki bacağı arasını açtı; o, **فرشط** ( **زبرج** ve **قرطاس** vezninde)” denmiştir.‏
(4) Mücmel’de olan: “Ve köpeğe **فلحس** denir.”‏
(5) Bu mastar, tedavüldeki sözlüklerde gelmemiş olanlardandır.‏
(6) “**أسد**” ve “**الأسد**” denir. Lisân’a bak. Mücmel’de: “**أسد**’den bir kabile” denmiştir.‏
(7) Tamamlama Lisân’dandır.‏
(8) Lisân’da ona şahit olarak şu beyit okunmuştur:‏
كضيون دب إلى فرنب  *** يدب بالليل إلى جاره‏
(9) A‘câc’ındır; divanında 8; Lisân’da ( **فنزج** ); Cevâlîkî’nin Mu‘arrab’ında 237; ve Edebü’l-kâtib’de 377.‏
(10) Dediler: o, “بنجكان”ın Arapçalaştırılmışıdır.‏
(11) Edî Şîr’in Arapçalaştırılmış Farsça lafızlarda 63’te: “**الدستبند** Mecûsîlerin bir oyunudur; dönerler ve bazısı bazısının elini tutmuştur, raks gibi; **دست**’ten mürekkeptir, yani **بند**; ve **بند**’den, yani bağ.” denmiştir.‏
