# الكبريت (ا-ل-ك-ب-ر-ي-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ا - ل - ك - ب - ر - ي - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: الكِبريت

## Sözlükler (1)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: الكِبريت

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوله كاف)
من ذلك (الكَنْفَلِيلة): اللِّحية الضَّخمة. وهذا مما زيدت فيه النون مع الزيادة في حروفه، وهو من الكَفْل، وهو جَمْع الشَّيء، وقد ذكرناه.
ومن ذلك (الكَرْبَلَة): وهي رَخاوةٌ في القَدَمين. وجاء يمشي مُكَرْبِلاً، كأنَّه يمشِي في الطِّين. وهذهِ منحوتةٌ من كلمتين: من رَبَل وكَبَل. أمَّا ربل فاسترخاء اللَّحم، وقد مرّ. وأمَّا الكَِبْل فالقَيد، فكأنَّه إذا مشى ببطءٍ مقيّدٌ *مسترخِي الرِّجل.
ومن ذلك (الكَلْثَمة): اجتماعُ لحمِ الوَجْه من غير جُهُومة. وهذا مما زيدت فيه اللام، وإنَّما هو من كثم وهو الامتلاء، وقد مرَّ تفسيره.
ومن ذلك (الكَمْثَرة): اجتماعُ الشَّيء. وهذا مما زيدت فيه الميم، وهو من الكَثْرة.
ومن ذلك (تكَنْبَثَ) الشَّيءُ: تقبَّض. ورجلٌ كُنَابِثٌ: جَهم الوجه. وهذا من كَبِث، وقد مرّ، وهو اللحم المتغيِّر.
ومن ذلك (الكُنْدُر) و(الكُنَيدِر) و(الكُنَادِر): الرّجل الغليظ والحِمار الوحشيّ. وهذا مما زيدت فيه النون، والأصل الكَدَر، وقد ذكرناه.
ومن ذلك (كَرْدَم) الرّجل: أسرَعَ العَدْوَ. وهذا ممَّا زيدت فيه الميم، وهو من كرد، وقد مرَّ.
ومن ذلك (المُكْلَنْدِد): الشَّديد.
ومن ذلك (كَرْسَفْتُ) عُرقوبَ الدّابّة. وهذا مما زيدت فيه الراء، والأصل كَسَفْتُ، وقد مر.
ومن ذلك (الكُرْدُوس)، وهي الخيل العظيمة. وهذه منحوتةٌ من كَلمٍ ثلاث: من كرد، وكرس، وكدس، وكلُّها يدل على التجمُّع. والكَرْد: الطَّرد، ثم اشتُقَّ من ذلك فقيل لكلِّ عظمٍ عَظُمت نَحْضَتُه([1]): كُرْدوس. ومنه كُرْدِس الرّجُل: جُمِعت يداه ورجلاه.
ومما لعلَّه أن يكون موضوعاً وضعاً من غير قياس (الكِرْنافة): أصل السَّعَفَة الملتزقُ بجذع النَّخلة. يقولون: كَرْنَفَه، أي ضَرَبه، كأنَّه ضُرِب بالكِرنافة.
ويقولون: (الكِنْفِيرة): أرنبـة الأنـف. و(الكُرْتُوم): الصَّفاة. و(الكُمَّثْرى) معروف. و(الكِبريت): ليس بعربيّ. و(الكَمْتَرةُ([2])): مِشيةٌ فيها تقارب. و(الكَرْزَم) و(الكَرْزن): فأس. ويقولون إنَّ (الكَرَازِم): شدائد الدَّهر. وأنشد فيه الخليل:
* إنَّ الدُّهورَ علينا ذاتُ كِرزيمِ([3]) *
وأظنُّ هذا مما قد تُجُوِّز فيه، وأنَّه ليس من كلام العرب ومما لا يصلُح قَبولُه بَتَّةً.
وقالوا: (الكُنْدُش): العَقْعَق، يقولون "أخبَثُ من كُندش". وما أدري كيف يقبل العلماء هذا وأشباهَه. وكذلك قولهم: إنَّ (الكِربال): مِنْدَفُ القُطْن. ويُنشِدون:
* كالبُِرس طَيَّرهُ [ضربُ] الكَرابيلِ([4]) *
وكلُّ هذا قريبٌ في البُطلان بعضُه من بعض. والله أعلَم بالصّواب.
 (تم كتاب الكاف)
--------------ـــ
([1]) النحضة: القطعة الضخمة من اللحم. وفي الأصل: "لخصته"، وإنما اللخصة شحمة العين ولحم الثدي.
([2]) بالتاء المثناة، ويقال أيضاً "الكمثرة" بالثاء المثلثة.
([3]) صدره كما في اللسان (كرزم): * ماذا يريبك من خل علقت به *
([4]) التكملة من المجمل واللسان (برس، كربل). وصدره:
* ترمي اللثام على هاماتها قزعا *

كتاب اللاّم:
ـ

##### Türkçe

(Üç harften fazla olan, başı **كاف** olan şeylerden Arapların sözünden gelenler babı)
Bundan: (**الكَنْفَلِيلة**): iri sakal. Bu, harflerinde artışla birlikte **النون**’un artırıldığı şeylerdendir; ve o, **الكَفْل**’dendir; o da şeyin toplanmasıdır; onu zikretmiştik.
Bundan: (**الكَرْبَلَة**): ve o, iki ayakta bir gevşekliktir. Ve **مُكَرْبِلاً** yürür hâlde geldi; sanki çamurda yürür. Ve bu, iki kelimeden yontulmuştur: **رَبَل**’den ve **كَبَل**’den. **ربل**’e gelince: etin gevşemesi; ve geçmiştir. **الكَِبْل**’e gelince: bağdır; sanki o, yavaşça yürüdüğünde bağlıdır; *ayağı gevşek.
Bundan: (**الكَلْثَمة**): yüz etinin, somurtma olmaksızın toplanması. Bu, **اللام**’ın artırıldığı şeylerdendir; o ancak **كثم**’dendir; o da doluluktur; onun tefsiri geçmiştir.
Bundan: (**الكَمْثَرة**): şeyin toplanması. Bu, **الميم**’in artırıldığı şeylerdendir; ve o, **الكَثْرة**’dendir.
Bundan: (**تكَنْبَثَ**) şey: büzüldü. Ve **كُنَابِثٌ** adam: yüzü somurtkan. Bu, **كَبِث**’dendir; ve geçmiştir; ve o, değişmiş ettir.
Bundan: (**الكُنْدُر**) ve (**الكُنَيدِر**) ve (**الكُنَادِر**): kalın adam ve yaban eşeği. Bu, **النون**’un artırıldığı şeylerdendir; asıl **الكَدَر**’dir; onu zikretmiştik.
Bundan: (**كَرْدَم**) adam: koşuyu hızlandırdı. Bu, **الميم**’in artırıldığı şeylerdendir; ve o, **كرد**’dendir; ve geçmiştir.
Bundan: (**المُكْلَنْدِد**): şiddetli.
Bundan: (**كَرْسَفْتُ**) binek hayvanının aşilini. Bu, **الراء**’ın artırıldığı şeylerdendir; asıl **كَسَفْتُ**’tur; ve geçmiştir.
Bundan: (**الكُرْدُوس**), ve o, büyük atlardır. Ve bu, üç kelimeden yontulmuştur: **كرد**’den, ve **كرس**’ten, ve **كدس**’ten; ve hepsi toplanmaya delâlet eder. Ve **الكَرْد**: kovmadır; sonra bundan türetildi de, **نَحْضَتُه** büyüyen her kemik için: **كُرْدوس** denildi. Ondan: **كُرْدِس** adam: iki eli ve iki ayağı toplandı.
Ve kıyassız bir vaz‘ ile vaz‘ olunmuş olması umulan şeylerden: (**الكِرْنافة**): hurma ağacının gövdesine yapışık olan yaprak sapının kökü. Derler: **كَرْنَفَه**; yani onu dövdü; sanki **الكِرنافة** ile dövüldü.
Ve derler: (**الكِنْفِيرة**): burnun tavşanı. Ve (**الكُرْتُوم**): düz kaya. Ve (**الكُمَّثْرى**) bilinen. Ve (**الكِبريت**): Arapça değildir. Ve (**الكَمْتَرةُ([2])**): içinde yakınlık bulunan bir yürüyüş. Ve (**الكَرْزَم**) ve (**الكَرْزن**): balta. Ve derler ki: (**الكَرَازِم**): zamanın şiddetleri. Ve bunun hakkında Halîl inşâd etti:
* Şüphesiz devirler bize karşı **كِرزيمِ** sahibi (olarak)dır([3]) *
Ve ben zannediyorum ki bu, içinde cevaz verilmiş şeylerdendir; ve onun Arapların sözünden olmadığını ve onun kabulünün asla uygun olmadığını.
Ve dediler: (**الكُنْدُش**): saksağan; derler: “**كُندش**’ten daha habis.” Bilmiyorum âlimler bunu ve benzerlerini nasıl kabul eder. Yine onların sözü: (**الكِربال**): pamuğun yayı. Ve inşâd ederler:
* **البُِرس** gibi; onu **الكَرابيلِ**’in [vurması] uçurdu([4]) *
Ve bütün bu, bâtıllıkta birbirine yakındır; bazısı bazısına. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
 ( **الكاف** kitabı tamam oldu)
--------------ـــ
([1]) **النحضة**: etten büyük parça. Asılda: “لخصته”; hâlbuki **اللخصة** gözün iç yağı ve göğüs etidir.
([2]) **التاء المثناة** ile; ayrıca **الثاء المثلثة** ile “**الكمثرة**” de denir.
([3]) Sadrı, Lisân’da (**كرزم**)’de olduğu gibi: * Seni, ona iliştiğin bir dosttan ne kuşkulandırır *
([4]) Tekmile, Mücmel ve Lisân’dan (**برس**، **كربل**). Ve sadrı:
* Başlarına parça parça (bulut gibi) peçeyi atar *

**كتاب اللاّم**:
ـ
