# الكرزن (ا-ل-ك-ر-ز-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%B2%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%B2%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ا - ل - ك - ر - ز - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: الكَرْزن

## Sözlükler (1)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%B2%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: الكَرْزن

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوله كاف)
من ذلك (الكَنْفَلِيلة): اللِّحية الضَّخمة. وهذا مما زيدت فيه النون مع الزيادة في حروفه، وهو من الكَفْل، وهو جَمْع الشَّيء، وقد ذكرناه.
ومن ذلك (الكَرْبَلَة): وهي رَخاوةٌ في القَدَمين. وجاء يمشي مُكَرْبِلاً، كأنَّه يمشِي في الطِّين. وهذهِ منحوتةٌ من كلمتين: من رَبَل وكَبَل. أمَّا ربل فاسترخاء اللَّحم، وقد مرّ. وأمَّا الكَِبْل فالقَيد، فكأنَّه إذا مشى ببطءٍ مقيّدٌ *مسترخِي الرِّجل.
ومن ذلك (الكَلْثَمة): اجتماعُ لحمِ الوَجْه من غير جُهُومة. وهذا مما زيدت فيه اللام، وإنَّما هو من كثم وهو الامتلاء، وقد مرَّ تفسيره.
ومن ذلك (الكَمْثَرة): اجتماعُ الشَّيء. وهذا مما زيدت فيه الميم، وهو من الكَثْرة.
ومن ذلك (تكَنْبَثَ) الشَّيءُ: تقبَّض. ورجلٌ كُنَابِثٌ: جَهم الوجه. وهذا من كَبِث، وقد مرّ، وهو اللحم المتغيِّر.
ومن ذلك (الكُنْدُر) و(الكُنَيدِر) و(الكُنَادِر): الرّجل الغليظ والحِمار الوحشيّ. وهذا مما زيدت فيه النون، والأصل الكَدَر، وقد ذكرناه.
ومن ذلك (كَرْدَم) الرّجل: أسرَعَ العَدْوَ. وهذا ممَّا زيدت فيه الميم، وهو من كرد، وقد مرَّ.
ومن ذلك (المُكْلَنْدِد): الشَّديد.
ومن ذلك (كَرْسَفْتُ) عُرقوبَ الدّابّة. وهذا مما زيدت فيه الراء، والأصل كَسَفْتُ، وقد مر.
ومن ذلك (الكُرْدُوس)، وهي الخيل العظيمة. وهذه منحوتةٌ من كَلمٍ ثلاث: من كرد، وكرس، وكدس، وكلُّها يدل على التجمُّع. والكَرْد: الطَّرد، ثم اشتُقَّ من ذلك فقيل لكلِّ عظمٍ عَظُمت نَحْضَتُه([1]): كُرْدوس. ومنه كُرْدِس الرّجُل: جُمِعت يداه ورجلاه.
ومما لعلَّه أن يكون موضوعاً وضعاً من غير قياس (الكِرْنافة): أصل السَّعَفَة الملتزقُ بجذع النَّخلة. يقولون: كَرْنَفَه، أي ضَرَبه، كأنَّه ضُرِب بالكِرنافة.
ويقولون: (الكِنْفِيرة): أرنبـة الأنـف. و(الكُرْتُوم): الصَّفاة. و(الكُمَّثْرى) معروف. و(الكِبريت): ليس بعربيّ. و(الكَمْتَرةُ([2])): مِشيةٌ فيها تقارب. و(الكَرْزَم) و(الكَرْزن): فأس. ويقولون إنَّ (الكَرَازِم): شدائد الدَّهر. وأنشد فيه الخليل:
* إنَّ الدُّهورَ علينا ذاتُ كِرزيمِ([3]) *
وأظنُّ هذا مما قد تُجُوِّز فيه، وأنَّه ليس من كلام العرب ومما لا يصلُح قَبولُه بَتَّةً.
وقالوا: (الكُنْدُش): العَقْعَق، يقولون "أخبَثُ من كُندش". وما أدري كيف يقبل العلماء هذا وأشباهَه. وكذلك قولهم: إنَّ (الكِربال): مِنْدَفُ القُطْن. ويُنشِدون:
* كالبُِرس طَيَّرهُ [ضربُ] الكَرابيلِ([4]) *
وكلُّ هذا قريبٌ في البُطلان بعضُه من بعض. والله أعلَم بالصّواب.
 (تم كتاب الكاف)
--------------ـــ
([1]) النحضة: القطعة الضخمة من اللحم. وفي الأصل: "لخصته"، وإنما اللخصة شحمة العين ولحم الثدي.
([2]) بالتاء المثناة، ويقال أيضاً "الكمثرة" بالثاء المثلثة.
([3]) صدره كما في اللسان (كرزم): * ماذا يريبك من خل علقت به *
([4]) التكملة من المجمل واللسان (برس، كربل). وصدره:
* ترمي اللثام على هاماتها قزعا *

كتاب اللاّم:
ـ

##### Türkçe

(Üç harften fazla olan, başı **كاف** olan Arapların sözünden gelenler babı)
Bundan: (**الكَنْفَلِيلة**): iri sakal. Bu, harflerinde artışla birlikte içine **النون** artırılmış olanlardandır; **الكَفْل**’dendir; o, şeyin toplanmasıdır; onu zikretmiştik.
Bundan: (**الكَرْبَلَة**): o, iki ayakta bir gevşekliktir. **مُكَرْبِلاً** yürüyerek geldi; sanki çamurda yürür. Bu, iki kelimeden yontulmuştur: **رَبَل**’den ve **كَبَل**’den. **ربل**’e gelince: etin gevşemesi; geçmişti. **الكَِبْل**’e gelince: bağdır; sanki yavaşça yürüdüğünde bağlıdır; *ayağı gevşek.
Bundan: (**الكَلْثَمة**): yüz etinin, surat asıklığı olmaksızın toplanması. Bu, içine **اللام** artırılmış olanlardandır; ancak o, doluluk olan **كثم**’dendir; onun tefsiri geçmişti.
Bundan: (**الكَمْثَرة**): şeyin toplanması. Bu, içine **الميم** artırılmış olanlardandır; **الكَثْرة**’dendir.
Bundan: (**تكَنْبَثَ**) şey: büzüldü. Ve **كُنَابِثٌ** adam: yüzü asık. Bu, **كَبِث**’dendir; geçmişti; o, değişmiş ettir.
Bundan: (**الكُنْدُر**) ve (**الكُنَيدِر**) ve (**الكُنَادِر**): kalın adam ve yaban eşeği. Bu, içine **النون** artırılmış olanlardandır; asıl **الكَدَر**’dir; onu zikretmiştik.
Bundan: (**كَرْدَم**) adam: koşmayı hızlandırdı. Bu, içine **الميم** artırılmış olanlardandır; **كرد**’dendir; geçmişti.
Bundan: (**المُكْلَنْدِد**): şiddetli.
Bundan: (**كَرْسَفْتُ**) binitin aşilini. Bu, içine **الراء** artırılmış olanlardandır; asıl **كَسَفْتُ**’tur; geçmişti.
Bundan: (**الكُرْدُوس**), ve o büyük atlardır. Bu, üç kelimeden yontulmuştur: **كرد**’den, **كرس**’ten, **كدس**’ten; hepsi toplanmaya delalet eder. **الكَرْد**: kovmadır; sonra bundan türetildi de, her kemiğe ki onun **نَحْضَتُه** büyüdü, **كُرْدوس** denildi. Ondan: **كُرْدِس** adam: iki eli ve iki ayağı toplandı.
Ve kıyassız bir vaz‘ ile vaz‘ olunmuş olması umulan şeylerden: (**الكِرْنافة**): hurma ağacının gövdesine yapışık olan yaprak sapının aslı. Derler: **كَرْنَفَه**; yani onu vurdu; sanki **الكِرنافة** ile vuruldu.
Ve derler: (**الكِنْفِيرة**): burnun tavşanı. Ve (**الكُرْتُوم**): düz kaya. Ve (**الكُمَّثْرى**) bilinen. Ve (**الكِبريت**): Arapça değildir. Ve (**الكَمْتَرةُ**): içinde yakınlık bulunan bir yürüyüş. Ve (**الكَرْزَم**) ve (**الكَرْزن**): balta. Ve derler ki: (**الكَرَازِم**): zamanın şiddetleri. Bunun hakkında Halîl inşâd etti:
* Şüphesiz devirler bize karşı **كِرزيمِ** sahibi(dir) *
Ve ben bunu, içinde cevaz verilmiş olan şeylerden sanıyorum; ve onun Arapların sözünden olmadığını ve kabulü asla uygun olmayan şeylerden olduğunu (sanıyorum).
Ve dediler: (**الكُنْدُش**): saksağan; derler: “**كُندش**’ten daha habis.” Âlimler bunun ve benzerlerinin nasıl kabul edildiğini bilmiyorum. Yine onların sözü: (**الكِربال**): pamuğun yayı. Ve inşâd ederler:
* **البُِرس** gibi, onu **الكَرابيلِ**’in [vurması] uçurdu *
Bütün bu, bâtıllıkta birbirine yakın; bazısı bazısına. Allah doğruyu daha iyi bilendir.
(**كاف** kitabı tamam oldu)
--------------ـــ
([1]) **النحضة**: etten büyük parça. Asılda: “لخصته”; ancak **اللخصة** gözün iç yağı ve göğüs etidir.
([2]) iki noktalı **التاء** ile; ayrıca üç noktalı **الثاء** ile “**الكمثرة**” de denir.
([3]) صدره, **اللسان**’da (**كرزم**)’de olduğu gibi: * ماذا يريبك من خل علقت به *
([4]) **المجمل** ve **اللسان**’dan (**برس**، **كربل**) tekmile. Ve صدره:
* ترمي اللثام على هاماتها قزعا *

**كتاب اللاّم**:
ـ
