# الكمثرة (ا-ل-ك-م-ث-ر-ة) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%85%D8%AB%D8%B1%D8%A9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%85%D8%AB%D8%B1%D8%A9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ا - ل - ك - م - ث - ر - ة
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: الكَمْثَرة

## Sözlükler (1)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%85%D8%AB%D8%B1%D8%A9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: الكَمْثَرة

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوله كاف)
من ذلك (الكَنْفَلِيلة): اللِّحية الضَّخمة. وهذا مما زيدت فيه النون مع الزيادة في حروفه، وهو من الكَفْل، وهو جَمْع الشَّيء، وقد ذكرناه.
ومن ذلك (الكَرْبَلَة): وهي رَخاوةٌ في القَدَمين. وجاء يمشي مُكَرْبِلاً، كأنَّه يمشِي في الطِّين. وهذهِ منحوتةٌ من كلمتين: من رَبَل وكَبَل. أمَّا ربل فاسترخاء اللَّحم، وقد مرّ. وأمَّا الكَِبْل فالقَيد، فكأنَّه إذا مشى ببطءٍ مقيّدٌ *مسترخِي الرِّجل.
ومن ذلك (الكَلْثَمة): اجتماعُ لحمِ الوَجْه من غير جُهُومة. وهذا مما زيدت فيه اللام، وإنَّما هو من كثم وهو الامتلاء، وقد مرَّ تفسيره.
ومن ذلك (الكَمْثَرة): اجتماعُ الشَّيء. وهذا مما زيدت فيه الميم، وهو من الكَثْرة.
ومن ذلك (تكَنْبَثَ) الشَّيءُ: تقبَّض. ورجلٌ كُنَابِثٌ: جَهم الوجه. وهذا من كَبِث، وقد مرّ، وهو اللحم المتغيِّر.
ومن ذلك (الكُنْدُر) و(الكُنَيدِر) و(الكُنَادِر): الرّجل الغليظ والحِمار الوحشيّ. وهذا مما زيدت فيه النون، والأصل الكَدَر، وقد ذكرناه.
ومن ذلك (كَرْدَم) الرّجل: أسرَعَ العَدْوَ. وهذا ممَّا زيدت فيه الميم، وهو من كرد، وقد مرَّ.
ومن ذلك (المُكْلَنْدِد): الشَّديد.
ومن ذلك (كَرْسَفْتُ) عُرقوبَ الدّابّة. وهذا مما زيدت فيه الراء، والأصل كَسَفْتُ، وقد مر.
ومن ذلك (الكُرْدُوس)، وهي الخيل العظيمة. وهذه منحوتةٌ من كَلمٍ ثلاث: من كرد، وكرس، وكدس، وكلُّها يدل على التجمُّع. والكَرْد: الطَّرد، ثم اشتُقَّ من ذلك فقيل لكلِّ عظمٍ عَظُمت نَحْضَتُه([1]): كُرْدوس. ومنه كُرْدِس الرّجُل: جُمِعت يداه ورجلاه.
ومما لعلَّه أن يكون موضوعاً وضعاً من غير قياس (الكِرْنافة): أصل السَّعَفَة الملتزقُ بجذع النَّخلة. يقولون: كَرْنَفَه، أي ضَرَبه، كأنَّه ضُرِب بالكِرنافة.
ويقولون: (الكِنْفِيرة): أرنبـة الأنـف. و(الكُرْتُوم): الصَّفاة. و(الكُمَّثْرى) معروف. و(الكِبريت): ليس بعربيّ. و(الكَمْتَرةُ([2])): مِشيةٌ فيها تقارب. و(الكَرْزَم) و(الكَرْزن): فأس. ويقولون إنَّ (الكَرَازِم): شدائد الدَّهر. وأنشد فيه الخليل:
* إنَّ الدُّهورَ علينا ذاتُ كِرزيمِ([3]) *
وأظنُّ هذا مما قد تُجُوِّز فيه، وأنَّه ليس من كلام العرب ومما لا يصلُح قَبولُه بَتَّةً.
وقالوا: (الكُنْدُش): العَقْعَق، يقولون "أخبَثُ من كُندش". وما أدري كيف يقبل العلماء هذا وأشباهَه. وكذلك قولهم: إنَّ (الكِربال): مِنْدَفُ القُطْن. ويُنشِدون:
* كالبُِرس طَيَّرهُ [ضربُ] الكَرابيلِ([4]) *
وكلُّ هذا قريبٌ في البُطلان بعضُه من بعض. والله أعلَم بالصّواب.
 (تم كتاب الكاف)
--------------ـــ
([1]) النحضة: القطعة الضخمة من اللحم. وفي الأصل: "لخصته"، وإنما اللخصة شحمة العين ولحم الثدي.
([2]) بالتاء المثناة، ويقال أيضاً "الكمثرة" بالثاء المثلثة.
([3]) صدره كما في اللسان (كرزم): * ماذا يريبك من خل علقت به *
([4]) التكملة من المجمل واللسان (برس، كربل). وصدره:
* ترمي اللثام على هاماتها قزعا *

كتاب اللاّم:
ـ

##### Türkçe

(Üç harften fazla olup başı **كاف** olan Arapların sözünden gelenler babı)
Bundan ( **الكَنْفَلِيلة** ): iri sakal. Bu, harflerinde artışla birlikte **النون**’un artırıldığı şeylerdendir; ve o, **الكَفْل**’dendir; o da şeyin toplanmasıdır; onu zikretmiştik.

Bundan ( **الكَرْبَلَة** ): o, iki ayakta bir gevşekliktir. **مُكَرْبِلاً** yürüyerek geldi; sanki çamurda yürür. Bu, iki kelimeden yontulmuştur: **رَبَل** ve **كَبَل**’den. **ربل**’e gelince: etin gevşemesi; geçmişti. **الكَِبْل**’e gelince: bağdır; sanki o, yavaşça yürüdüğünde bağlıdır; *bacağı gevşek.

Bundan ( **الكَلْثَمة** ): yüz etinin, asıklık olmaksızın toplanması. Bu, **اللام**’ın artırıldığı şeylerdendir; o ancak **كثم**’dendir; o da doluluktur; onun tefsiri geçmişti.

Bundan ( **الكَمْثَرة** ): şeyin toplanması. Bu, **الميم**’in artırıldığı şeylerdendir; ve o, **الكَثْرة**’dendir.

Bundan ( **تكَنْبَثَ** ) şey: büzüldü. Ve **كُنَابِثٌ** adam: yüzü asık. Bu, **كَبِث**’dendir; geçmişti; ve o, değişmiş ettir.

Bundan ( **الكُنْدُر** ) ve( **الكُنَيدِر** ) ve( **الكُنَادِر** ): kalın adam ve yaban eşeği. Bu, **النون**’un artırıldığı şeylerdendir; asıl **الكَدَر**’dir; onu zikretmiştik.

Bundan ( **كَرْدَم** ) adam: koşuyu hızlandırdı. Bu, **الميم**’in artırıldığı şeylerdendir; ve o, **كرد**’dendir; geçmişti.

Bundan ( **المُكْلَنْدِد** ): şiddetli.

Bundan ( **كَرْسَفْتُ** ) binitin aşilini. Bu, **الراء**’ın artırıldığı şeylerdendir; asıl **كَسَفْتُ**’tur; geçmişti.

Bundan ( **الكُرْدُوس** ), ve o, iri atlardır. Bu, üç kelimeden yontulmuştur: **كرد**’den, ve **كرس**’ten, ve **كدس**’ten; hepsi toplanmaya delalet eder. Ve **الكَرْد**: kovmadır; sonra bundan türetildi de, **نَحْضَتُه** büyüyen her kemik için “**كُرْدوس**” denildi. Ondan: **كُرْدِس** adam: iki eli ve iki ayağı toplandı.

Ve belki de kıyassız bir vaz‘ ile vaz‘ olunmuş olması muhtemel olanlardan ( **الكِرْنافة** ): hurma ağacının gövdesine yapışık olan yaprak sapının kökü. Derler ki: **كَرْنَفَه**; yani onu vurdu; sanki **الكِرنافة** ile vuruldu.

Ve derler ki: ( **الكِنْفِيرة** ): burnun ucu. Ve( **الكُرْتُوم** ): düz kaya. Ve( **الكُمَّثْرى** ) bilinir. Ve( **الكِبريت** ): Arapça değildir. Ve( **الكَمْتَرةُ**([2]) ): içinde yakınlaştırma bulunan bir yürüyüş. Ve( **الكَرْزَم** ) ve( **الكَرْزن** ): balta. Ve derler ki: ( **الكَرَازِم** ): zamanın şiddetleri. Ve bunun hakkında Halîl inşad etti:
* إنَّ الدُّهورَ علينا ذاتُ كِرزيمِ([3]) *

Ve ben bunu, içinde cevaz verilmiş şeylerden sanıyorum; ve onun Arapların sözünden olmadığını ve kabulü asla uygun olmayan şeylerden olduğunu.

Ve dediler ki: ( **الكُنْدُش** ): saksağan; derler ki: “**كُندش**’ten daha habis.” Âlimler bunun ve benzerlerinin nasıl kabul edildiğini bilmiyorum. Yine onların sözü: ( **الكِربال** ): pamuğun didikleyicisi. Ve inşad ederler:
* كالبُِرس طَيَّرهُ [ضربُ] الكَرابيلِ([4]) *

Bütün bunlar, bâtıllıkta birbirine yakın; bazısı bazısındandır. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
(**كاف** kitabı tamam oldu)
--------------ـــ
([1]) **النحضة**: etin iri parçası. Asılda: “لخصته”dir; hâlbuki **اللخصة** gözün iç yağı ve göğüs etidir.
([2]) **التاء** **المثناة** iledir; ayrıca “**الكمثرة**” **بالثاء المثلثة** de denir.
([3]) Sadrı, Lisân’da (**كرزم**)’de olduğu üzere: * ماذا يريبك من خل علقت به *
([4]) Tekmile, Mücmel ve Lisân’dan (**برس**، **كربل**). Sadrı:
* ترمي اللثام على هاماتها قزعا *

**اللاّم** kitabı:
ـ
