# الكمثرى (ا-ل-ك-م-ث-ر-ى) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%85%D8%AB%D8%B1%D9%89
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%85%D8%AB%D8%B1%D9%89

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ا - ل - ك - م - ث - ر - ى
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: الكُمَّثْرى

## Sözlükler (1)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%85%D8%AB%D8%B1%D9%89/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: الكُمَّثْرى

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوله كاف)
من ذلك (الكَنْفَلِيلة): اللِّحية الضَّخمة. وهذا مما زيدت فيه النون مع الزيادة في حروفه، وهو من الكَفْل، وهو جَمْع الشَّيء، وقد ذكرناه.
ومن ذلك (الكَرْبَلَة): وهي رَخاوةٌ في القَدَمين. وجاء يمشي مُكَرْبِلاً، كأنَّه يمشِي في الطِّين. وهذهِ منحوتةٌ من كلمتين: من رَبَل وكَبَل. أمَّا ربل فاسترخاء اللَّحم، وقد مرّ. وأمَّا الكَِبْل فالقَيد، فكأنَّه إذا مشى ببطءٍ مقيّدٌ *مسترخِي الرِّجل.
ومن ذلك (الكَلْثَمة): اجتماعُ لحمِ الوَجْه من غير جُهُومة. وهذا مما زيدت فيه اللام، وإنَّما هو من كثم وهو الامتلاء، وقد مرَّ تفسيره.
ومن ذلك (الكَمْثَرة): اجتماعُ الشَّيء. وهذا مما زيدت فيه الميم، وهو من الكَثْرة.
ومن ذلك (تكَنْبَثَ) الشَّيءُ: تقبَّض. ورجلٌ كُنَابِثٌ: جَهم الوجه. وهذا من كَبِث، وقد مرّ، وهو اللحم المتغيِّر.
ومن ذلك (الكُنْدُر) و(الكُنَيدِر) و(الكُنَادِر): الرّجل الغليظ والحِمار الوحشيّ. وهذا مما زيدت فيه النون، والأصل الكَدَر، وقد ذكرناه.
ومن ذلك (كَرْدَم) الرّجل: أسرَعَ العَدْوَ. وهذا ممَّا زيدت فيه الميم، وهو من كرد، وقد مرَّ.
ومن ذلك (المُكْلَنْدِد): الشَّديد.
ومن ذلك (كَرْسَفْتُ) عُرقوبَ الدّابّة. وهذا مما زيدت فيه الراء، والأصل كَسَفْتُ، وقد مر.
ومن ذلك (الكُرْدُوس)، وهي الخيل العظيمة. وهذه منحوتةٌ من كَلمٍ ثلاث: من كرد، وكرس، وكدس، وكلُّها يدل على التجمُّع. والكَرْد: الطَّرد، ثم اشتُقَّ من ذلك فقيل لكلِّ عظمٍ عَظُمت نَحْضَتُه([1]): كُرْدوس. ومنه كُرْدِس الرّجُل: جُمِعت يداه ورجلاه.
ومما لعلَّه أن يكون موضوعاً وضعاً من غير قياس (الكِرْنافة): أصل السَّعَفَة الملتزقُ بجذع النَّخلة. يقولون: كَرْنَفَه، أي ضَرَبه، كأنَّه ضُرِب بالكِرنافة.
ويقولون: (الكِنْفِيرة): أرنبـة الأنـف. و(الكُرْتُوم): الصَّفاة. و(الكُمَّثْرى) معروف. و(الكِبريت): ليس بعربيّ. و(الكَمْتَرةُ([2])): مِشيةٌ فيها تقارب. و(الكَرْزَم) و(الكَرْزن): فأس. ويقولون إنَّ (الكَرَازِم): شدائد الدَّهر. وأنشد فيه الخليل:
* إنَّ الدُّهورَ علينا ذاتُ كِرزيمِ([3]) *
وأظنُّ هذا مما قد تُجُوِّز فيه، وأنَّه ليس من كلام العرب ومما لا يصلُح قَبولُه بَتَّةً.
وقالوا: (الكُنْدُش): العَقْعَق، يقولون "أخبَثُ من كُندش". وما أدري كيف يقبل العلماء هذا وأشباهَه. وكذلك قولهم: إنَّ (الكِربال): مِنْدَفُ القُطْن. ويُنشِدون:
* كالبُِرس طَيَّرهُ [ضربُ] الكَرابيلِ([4]) *
وكلُّ هذا قريبٌ في البُطلان بعضُه من بعض. والله أعلَم بالصّواب.
 (تم كتاب الكاف)
--------------ـــ
([1]) النحضة: القطعة الضخمة من اللحم. وفي الأصل: "لخصته"، وإنما اللخصة شحمة العين ولحم الثدي.
([2]) بالتاء المثناة، ويقال أيضاً "الكمثرة" بالثاء المثلثة.
([3]) صدره كما في اللسان (كرزم): * ماذا يريبك من خل علقت به *
([4]) التكملة من المجمل واللسان (برس، كربل). وصدره:
* ترمي اللثام على هاماتها قزعا *

كتاب اللاّم:
ـ

##### Türkçe

(Üç harften fazla olup başı **كاف** olan Arapların sözünden gelenler babı)
Bunlardan (**الكَنْفَلِيلة**): iri sakal. Bu, harflerinde artışla birlikte **النون**’un artırıldığı şeylerdendir; o, **الكَفْل**’dendir; o da şeyin toplanmasıdır; onu zikretmiştik.
Bunlardan (**الكَرْبَلَة**): o, iki ayakta bir gevşekliktir. “**مُكَرْبِلاً**” yürüyerek geldi; sanki çamurda yürür. Bu, iki kelimeden yontulmuştur: **رَبَل** ve **كَبَل**’den. **ربل**’e gelince: etin gevşemesi; geçmişti. **الكَِبْل**’e gelince: bağdır; sanki o, yavaşça yürüdüğünde, bağlıdır; *bacağı gevşek.
Bunlardan (**الكَلْثَمة**): yüz etinin, asıklık olmaksızın toplanması. Bu, **اللام**’ın artırıldığı şeylerdendir; o ancak **كثم**’dendir; o da doluluktur; onun tefsiri geçmişti.
Bunlardan (**الكَمْثَرة**): şeyin toplanması. Bu, **الميم**’in artırıldığı şeylerdendir; o, **الكَثْرة**’dendir.
Bunlardan (**تكَنْبَثَ**) şey: büzüldü. Ve **كُنَابِثٌ** adam: yüzü asık. Bu, **كَبِث**’dendir; geçmişti; o da değişmiş ettir.
Bunlardan (**الكُنْدُر**) ve (**الكُنَيدِر**) ve (**الكُنَادِر**): kalın adam ve yaban eşeği. Bu, **النون**’un artırıldığı şeylerdendir; asıl **الكَدَر**’dir; onu zikretmiştik.
Bunlardan (**كَرْدَم**) adam: koşmayı hızlandırdı. Bu, **الميم**’in artırıldığı şeylerdendir; o, **كرد**’dendir; geçmişti.
Bunlardan (**المُكْلَنْدِد**): şiddetli.
Bunlardan (**كَرْسَفْتُ**) binitin aşilini. Bu, **الراء**’ın artırıldığı şeylerdendir; asıl **كَسَفْتُ**’tur; geçmişti.
Bunlardan (**الكُرْدُوس**), ve o, büyük atlardır. Bu, üç kelimeden yontulmuştur: **كرد**’den, **كرس**’ten, **كدس**’ten; hepsi toplanmaya delalet eder. Ve **الكَرْد**: kovmadır; sonra bundan türetildi de, **نَحْضَتُه** büyüyen her kemik için “**كُرْدوس**” denildi. Ondan: **كُرْدِس** adam: iki eli ve iki ayağı toplandı.
Ve belki de kıyassız bir vaz‘ ile vaz‘ olunmuş olması muhtemel olanlardan (**الكِرْنافة**): hurma ağacının gövdesine yapışık olan yaprak sapının dibi. Derler: “**كَرْنَفَه**”, yani onu dövdü; sanki **الكِرنافة** ile dövüldü.
Ve derler: (**الكِنْفِيرة**): burnun ucu. Ve (**الكُرْتُوم**): düz kaya. Ve (**الكُمَّثْرى**) bilinen(şey)dir. Ve (**الكِبريت**): Arapça değildir. Ve (**الكَمْتَرةُ**): içinde yakınlaştırma bulunan bir yürüyüştür. Ve (**الكَرْزَم**) ve (**الكَرْزن**): balta. Ve derler ki (**الكَرَازِم**): zamanın şiddetleri. Ve Halîl onda şu beyti okudu:
* Şüphesiz devirler bize karşı **كِرزيمِ** sahibi(olarak)dır *
Ve ben zannederim ki bu, içinde cevaz verilmiş olanlardandır; ve o, Arapların sözünden değildir ve onun kabulü asla uygun olmayanlardandır.
Ve dediler: (**الكُنْدُش**): saksağan; derler: “**كُندش**’ten daha habis.” Âlimler bunun ve benzerlerinin nasıl kabul edildiğini bilmiyorum. Yine onların sözü: (**الكِربال**): pamuğun yayı. Ve okurlar:
* **الكَرابيلِ**’in [vuruşu] onu uçurdu, **البُِرس** gibi *
Ve bütün bunlar, bâtıllıkta birbirine yakın; bazısı bazısına. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
(**كاف** kitabı tamam oldu)
--------------ـــ
([1]) **النحضة**: etin büyük parçası. Asılda: “لخصته”; hâlbuki **اللخصة** gözün yağı ve memenin etidir.
([2]) **التاء** **المثناة** ile; ayrıca **الثاء** **المثلثة** ile “**الكمثرة**” de denir.
([3]) Sadrı, Lisân’da (**كرزم**)’de olduğu gibi: * Seni, ona iliştiğin bir dosttan ne kuşkulandırır *
([4]) Tekmile, el-Mücmel ve Lisân’dan (**برس**، **كربل**). Sadrı:
* Başlarının tepelerine parça parça(şeyler) olarak örtüyü atar *

**كتاب اللاّم**:
ـ
