# اهرمع (ا-ه-ر-م-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ا - ه - ر - م - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: اهْرَمَّعَ

## Sözlükler (1)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: اهْرَمَّعَ

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوله هاءٌ)
من ذلك الرجل (الهِبْلع): الأكُول. وهذه منحوتةٌ من كلمتين: هلع وبلع. فالهَلَع: الحرص، والبَلْع: بلْع المأكول.‏
ومنه (الهِدْلِقُ): المسترخِي، وهي منحوتة من هَدِل، أي استرخَى واستَرْسَلَ؛ *ودَلَق، إذا خَرَج من المكان الذي كان به.‏
ومنه (الهِبْرِقيّ): الحدّاد أو الصَّائغ(1)، وهي منحوتة من هَبَر وبَرَق، كأنّه يَهْبِرُ الحديد، أي يقطعه ويُصْلِحه حتى يبرُق.‏
ومنه (الهِلْقام): الضَّخم الواسع البَطْن، وهو من هقم، من البحر الهَيْقَم: الواسع، ولَقم من لَقْم الشَّيء.‏
ومنه (الهزرقة): أسْوَأُ الضَّحِك، وهو مما زيدت فيه الراء، وإنما هو من هَزِق إذا ضَحِك، وقد فُسِّر.‏
ومنه (الهَبْرَكَة) النَّاعمة، والكاف زائدة من هَبْر اللَّحم. يقول: لحمها كثير.‏
ومنه (الهَمْرَجَة): الاختلاط، وهو من ثلاث كلمات: هَمَج، وهرج، ومرج، قد فسّرت كلها. وهَمْرَجْتُ عليه الخبرَ همرجَةً، مثل خلّطته.‏
ومنه (الهِلْباجة): الأحمق، واللام فيه زائدة، وإنَّما هو من الهَبَج. وقد قلنا: التهبُّج: الاختلاط والثِّقل.‏
ومنه (الهِزْلاج): الذِّئب الخفيف وزيدت فيه الهاء، من زَلَج كما يزلج السَّهم ومن الأزلِّ أيضاً، وهو الأرسح الخفيف المؤخر.‏
ومنه عجوز (هَمَّرِشٌ) من همَّ وهرش، أي هِمَّةٌ سيّئة الخلق، تهارش. ومنه (الهِرْشَمّ): الحجر الرّخو، والراء فيه زائدة، من الهشم، كأنّه ينهشم سريعاً.‏
ومنه (الهِرماس): الأسد، والميم فيه زائدة، وإنَّما هو من هَرسَ، كأنّه يحطِّم ما لقي.‏
ومنه (الهِزَبْر): الأسد، زيدت فيه الهاء، من برز أي إنَّه مبارِز(2).‏
ومنه (الهَذْرمة): سُرعة الكلام من هَذر وهَذَم، وقد فُسِّرا.‏
ومنه (الهَمَرْجَلُ): الفرس الجوادُ، من هَمَر وهَجَل، كأنَّه يَهْمِرُ في جَريِه ويَهجل.‏
ومنه (الهِرجاب): الطَّويل، والباء فيه زائدة، من هَرَج. وقد قلنا إنَّ هذا بناء يدل على اضطراب.‏
ومنه (الهِجْرِع): الخفيف الأحمق، من هرع وهجع. والهَرِع: المتسرِّع. والهجع(3): الأحمق.‏
ومنه (الهَجَنَّع): الشَّيخ، والجيم زائدة، من الهَنَع، وهو التَّطامُن، كأنَّه خلُقه قد تطامَنَ. ويوصف به الظَّليمُ(4) وغيره.‏
ومنه (الهَطَّلع): الرَّجُل الطويل، زيدت فيه الهاء، من طلع.‏
ومنه (اهْرَمَّعَ) الماءُ. سال، من هَمَع وهَرِع، وكلاهما سال. وكذا اهْرَمَّعَ الرَّجُل: أسرَعَ.‏
ومما وضع وضعاً ولا نعلم له قياساً(5): (الهَمَلَّع): الذي توقع خُطاه توقيعاً شديداً.‏
و(الهَبَنْقَع): الأحمقُ يجلِسُ على أطراف أصابِعِه يَسأل. وقد قَعَدَ الهَبَنْقَعةَ.‏
و(هَبَنَّقَة): رجلٌ يُضرَب به المثلُ في الحمق. والهِبْنيق(6): الوَصيف.‏
[و] (الهِرْكَوْلَة): المرأة الجَسيمة.‏
و(الهِلكسُ(7)) الذي حكاه ابنُ دريد(8) وهو الرجُل الدنيّ الأخلاق.‏
و(الهِجْرس): ولـد الثَّعلب(9). و(الهيْجُمانَة): الذَّرَّة. و(الهِرْشَفَّة): العجوز البالية، والدَّلو الخَلَق(10). و[لَيْسَ(11)] له (هَلْبَسيسٌ)، أي شيء.‏
و(الهِرْطال): الطويل. و(الهِرْدَبُّ(12)): الجَبَان. و(الهِدَمْلَة): رملة. و(هَرْثَمَة) الأسد: أنْفُه وخَطْمُه. وشعرُهُ (هَرَاميلُ)، إذا سقَطَ. و(الهَنابث): الأُمور الشَّدائد.‏
والله أعلمُ بحقائق الأمور.‏
(تم كتاب الهاء، والله أعلم بالصَّواب)‏
--------------ــ
(1) في الأصل: "الصانع"، صوابه من اللسان والقاموس. وفي اللسان أيضاً: "وقيل هو كل من عالج صنعة بالنار".‏
(2) كذا، وهو سهو، إذ حقه أن يكون من (زبر).‏
(3) هو بالكسر، وكصرد، وكتف.‏
(4) في الأصل: "الظلم".‏
(5) في الأصل: "وبالعلم له قياساً".‏
(6) في القاموس: "الهبنق كقنفذ وزنبور وقنديل ويفتح، وكسميدع وعلابط: الوصيف من الغلمان".‏
(7) يقال هلكس كزبرج، وهلكس كجردحل، وكلاهما حكاه ابن دريد في الجمهرة. وذكرا أيضاً في القاموس، واقتصر في اللسان على الضبط الأخير.‏
(8) الجمهرة (3: 343).‏
(9) في القاموس: "القرد، والثعلب أو ولده، واللئيم، والدب، أو كل ما يعسعس بالليل مما كان دون الثعلب وفوق اليربوع".‏
(10) ذكر هذا المعنى الأخير في اللسان، ولم يذكر في القاموس.‏
(11) التكملة من المجمل واللسان، وليس يتكلم به إلا مع النفي.‏
(12) يقال للجبان هردب وهردبة، كما في اللسان. واقتصر في القاموس على الأخير.‏

كتاب الواو: ـ

##### Türkçe

(**هاء** ile başlayan, üç harften fazla olan Arapların sözünden gelenler babı)
Bundan: adam (**الهِبْلع**): obur. Bu, iki kelimeden yontulmuştur: **هلع** ve **بلع**. Şu hâlde **الهَلَع**: hırs; **البَلْع**: yenilenin yutulmasıdır.‏
Ve ondan (**الهِدْلِقُ**): gevşek olan; ve o, **هَدِل**’den yontulmuştur; yani gevşedi ve salındı; ve **دَلَق**’tan: bulunduğu yerden çıktığı zaman.‏
Ve ondan (**الهِبْرِقيّ**): demirci yahut kuyumcu(1); ve o, **هَبَر** ve **بَرَق**’tan yontulmuştur; sanki demiri **يَهْبِرُ**; yani onu keser ve düzeltir, ta ki parıldasın.‏
Ve ondan (**الهِلْقام**): iri, geniş karınlı; ve o, **هقم**’dendir; **البحر الهَيْقَم**’dan: geniş olan; ve **لَقم** da şeyin lokma alınmasındandır.‏
Ve ondan (**الهزرقة**): gülmenin en kötüsü; ve o, kendisine **الراء** artırılmış olanlardandır; ancak o, güldüğü zaman **هَزِق**’tendir; ve açıklanmıştır.‏
Ve ondan (**الهَبْرَكَة**) yumuşak olan; ve **الكاف** fazladır; **هَبْر اللَّحم**’dan. Der ki: eti çoktur.‏
Ve ondan (**الهَمْرَجَة**): karışıklık; ve o, üç kelimedendir: **هَمَج** ve **هرج** ve **مرج**; hepsi açıklanmıştır. Ve ona haberi **هَمْرَجْتُ**; **همرجَةً** (olarak), onu karıştırdım gibi.‏
Ve ondan (**الهِلْباجة**): ahmak; ve içindeki **اللام** fazladır; ancak o, **الهَبَج**’dendir. Ve demiştik: **التهبُّج**: karışıklık ve ağırlık.‏
Ve ondan (**الهِزْلاج**): hafif kurt; ve kendisine **الهاء** artırılmıştır; okun kaydığı gibi **زَلَج**’den ve **الأزلِّ**’den de; ve o, arka tarafı hafif olan, arka ayakları çarpık olandır.‏
Ve ondan: yaşlı kadın (**هَمَّرِشٌ**), **همَّ** ve **هرش**’ten; yani kötü huylu bir himmet; **تهارش** eder. Ve ondan (**الهِرْشَمّ**): yumuşak taş; ve içindeki **الراء** fazladır; **الهشم**’dendir; sanki çabucak parçalanır.‏
Ve ondan (**الهِرماس**): aslan; ve içindeki **الميم** fazladır; ancak o, **هَرسَ**’tendir; sanki karşılaştığını kırıp geçirir.‏
Ve ondan (**الهِزَبْر**): aslan; kendisine **الهاء** artırılmıştır; **برز**’den; yani o, (**مبارِز**)(2)dir.‏
Ve ondan (**الهَذْرمة**): sözün sürati; **هَذر** ve **هَذَم**’dan; ikisi de açıklanmıştır.‏
Ve ondan (**الهَمَرْجَلُ**): iyi at; **هَمَر** ve **هَجَل**’den; sanki koşusunda **يَهْمِرُ** ve **يَهجل** eder.‏
Ve ondan (**الهِرجاب**): uzun; ve içindeki **الباء** fazladır; **هَرَج**’den. Ve demiştik ki bu bina, çalkantıya delalet eder.‏
Ve ondan (**الهِجْرِع**): hafif ahmak; **هرع** ve **هجع**’dan. Ve **الهَرِع**: aceleci olandır. Ve **الهجع**(3): ahmaktır.‏
Ve ondan (**الهَجَنَّع**): ihtiyar; ve **الجيم** fazladır; **الهَنَع**’dan; ve o, alçalma (boyun eğme)dir; sanki onun huyu alçalmıştır. Ve onunla **الظَّليمُ**(4) ve başkası vasfedilir.‏
Ve ondan (**الهَطَّلع**): uzun adam; kendisine **الهاء** artırılmıştır; **طلع**’dan.‏
Ve ondan: (**اهْرَمَّعَ**) su. Aktı; **هَمَع** ve **هَرِع**’den; ve ikisi de aktı. Ve yine: (**اهْرَمَّعَ**) adam: hızlandı.‏
Ve vaz‘an vaz‘ olunanlardan, ve onun için bir kıyas bilmeyiz(5): (**الهَمَلَّع**): adımlarını şiddetli bir vuruşla vuran kimse.‏
Ve (**الهَبَنْقَع**): ahmak; parmaklarının uçları üzerinde oturur, sorar. Ve (**الهَبَنْقَعةَ**) oturmuştur.‏
Ve (**هَبَنَّقَة**): ahmaklıkta kendisiyle darb-ı mesel vurulan bir adam. Ve **الهِبْنيق**(6): hizmetçi oğlan.‏
Ve (**الهِرْكَوْلَة**): iri kadın.‏
Ve (**الهِلكسُ**(7)): İbn Düreyd’in(8) rivayet ettiği; ve o, ahlâkı aşağı olan adamdır.‏
Ve (**الهِجْرس**): tilkinin yavrusu(9). Ve (**الهيْجُمانَة**): darı. Ve (**الهِرْشَفَّة**): yıpranmış kocakarı; ve eski kova(10). Ve onun (**هَلْبَسيسٌ**)u yoktur(11); yani bir şey.‏
Ve (**الهِرْطال**): uzun. Ve (**الهِرْدَبُّ**(12)): korkak. Ve (**الهِدَمْلَة**): kumluk. Ve aslanın (**هَرْثَمَة**)si: burnu ve ağzı. Ve saçı (**هَرَاميلُ**)dür; düştüğü zaman. Ve (**الهَنابث**): şiddetli işlerdir.‏
Ve Allah, işlerin hakikatlerini daha iyi bilendir.‏
(**هاء** kitabı tamam oldu; ve Allah doğruyu daha iyi bilendir)‏
--------------ــ
(1) Asılda: “**الصانع**”; doğrusu **اللسان** ve **القاموس**’tandır. Ve **اللسان**’da da: “Ve denildi ki o, ateşle bir sanat işleyen herkesdir”.‏
(2) Böyle; ve o, bir yanılmadır; zira hakkı, (**زبر**)’den olmasıdır.‏
(3) O, kesre iledir; ve **صرد** gibi, ve **كتف** gibi.‏
(4) Asılda: “**الظلم**”.‏
(5) Asılda: “Ve onun için bir kıyas bilmekle”.‏
(6) **القاموس**’ta: “**الهبنق**; **قنفذ** ve **زنبور** ve **قنديل** gibi ve fetha ile; ve **كسميدع** ve **علابط** gibi: oğlanlardan hizmetçi”.‏
(7) Denilir: **هلكس**; **زبرج** gibi; ve **هلكس**; **جردحل** gibi; ve ikisini de İbn Düreyd **الجمهرة**’de rivayet etmiştir. Ve ikisi de **القاموس**’ta da zikredilmiştir; ve **اللسان**’da son harekeleme ile yetinilmiştir.‏
(8) **الجمهرة** (3: 343).‏
(9) **القاموس**’ta: “Maymun; ve tilki yahut yavrusu; ve alçak; ve ayı; yahut geceleyin dolaşan, tilkiden aşağı ve yerboğazından yukarı olan her şey”.‏
(10) Bu son mânayı **اللسان**’da zikretti; **القاموس**’ta zikretmedi.‏
(11) Tamamlama **المجمل** ve **اللسان**’dandır; ve ancak nefy ile beraber onunla konuşulur.‏
(12) Korkağa **هردب** ve **هردبة** denilir; **اللسان**’da olduğu gibi. Ve **القاموس**’ta sonuncu ile yetinilmiştir.‏

**الواو** kitabı: ـ
