# بأر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%A3%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بأر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بأر

البِئْرُ: القَلِيبُ، أُنثى، والجمع أَبْآرٌ، بهمزة بعد الباء، مقلوب عن يعقوب، ومن العرب من يقلب الهمزة فيقول: آبارٌ، فإِذا كُثِّرَتْ، فهي البِئارُ، وهي في القلة أَبْؤُرٌ. وفي حديث عائشة: اغْتَسِلي من ثلاث أَبْؤُرٍ يَمُدُّ بعضُها بعضاً؛ أَبْؤُرٌ: جمعُ قلة للبئر. ومدّ بعضها بعضاً: هو أَن مياهها تجتمع في واحدة كمياه القناة، وهي البِئْرَةُ، وحافرُها: الأَبَّارُ، مقلوب ولم يُسمع على وَجْهِهِ؛ وفي التهذيب: وحافِرُها بأْآر؛ ويقال: أَبَّارٌ؛ وقد بَأَرْتُ بِئْراً وبَأَرَها يَبْأَرُها وابْتَأَرَها: حَفَرَها. أَبو زيد: بَأَرْتُ أَبْأَرُ بَأْراً حَفْرتُ بُؤْرَةً يطبخ فيها، وهي الإِرَةُ. وفي الحديث: البِئْرُ جبارٌ قيل هي العادِيَّةُ القديمة لا يعلم لها حافر ولا مالك، فيقع فيها الإِنسان أَو غيره، فهو جُبار أَي هَدَرٌ، وقيل: هو الأَجير الذي ينزل البئر فينقيها أَو يخرج منها شيئاً وقع فيها فيموت.
والبُؤُرَةُ: كالزُّبْيَةِ من الأَرض، وقيل: هي موقد النار، والفعل كالفعل. وبَأَرَ الشيءَ يَبْأَرُه بَأْراً وابْتَأَرَه، كلاهما: خَبَأَهُ وادَّخَرَهُ؛ ومنه قيل للحُفرَةِ: البُؤُرَةُ. والبُؤْرَةُ والبِئْرَةُ والبَئِيرَةُ، على فَعِيلَةٍ: ما خُبِئَ وادُّخِرَ. وفي الحديث: أَن رجلاً آتاه الله مالاً فلم يَبْتَئْر خيراً: أَي لم يُقَدِّمْ لنفسه خَبِيئَةَ خَيْرٍ ولم يَدَّخِرْ. وابْتَأَرَ الخيرَ وبَأَرَهُ: قَدَّمَهُ، وقيل: عمله مستوراً. وقال الأُمَوِيُّ في معنى الحديث: هو من الشيء يُخْبَأُ كأَنه لم يُقدِّم لنفسه خيراً خَبَأَهُ لها.
ويقال للذَّخيرة يدّخرها الإِنسان: بَئِيرَةٌ. قال أَبو عبيد: في الابْتِئار لغتان: يقال ابْتَأَرْتُ وائْتَبَرْتُ ابْتِئاراً وائتِباراً؛ وقال القطامي:
فإِن لم تَأْتَبِرْ رَشَداً قُرَيْشٌ،
فليس لسائِر لناسِ ائتْبِارُ
يعني اصطناع الخير والمعروف وتقديمه. ويقال لإِرَةِ النارِ: يُؤْرَةٌ، وجمعه بُؤَرٌ.

### Türkçe

**البِئْرُ**: kuyu, **القَلِيبُ**; dişildir; çoğulu **أَبْآرٌ**dur, **الباء**’dan sonra bir hemze ile; **يعقوب**’dan kalb edilmiştir. Araplardan kimi hemzeyi kalb eder de **آبارٌ** der; çoğaltıldığı vakit, o **البِئارُ**dur; azlıkta ise **أَبْؤُرٌ**dur. **عائشة** hadîsinde: “Üç **أَبْؤُرٍ**’den yıkan; bazısı bazısını uzatır (destekler).” **أَبْؤُرٌ**: **البئر** için azlık çoğuludur. “Bazısı bazısını uzatır”: yani suları, kanal suları gibi birinde toplanır; o **البِئْرَةُ**’dir. Onu kazan: **الأَبَّارُ**; kalb edilmiştir ve aslî vechi üzere işitilmemiştir. **التهذيب**’de: “Onu kazan: **بأْآر**”; ve denir ki: **أَبَّارٌ**. “Ben bir kuyu kazdım”: **بَأَرْتُ بِئْراً**; ve “onu kazdı”: **بَأَرَها يَبْأَرُها**; ve “onu kazdı”: **ابْتَأَرَها**: onu kazdı. **أَبو زيد**: “Ben kazdım”: **بَأَرْتُ أَبْأَرُ بَأْراً**; içinde pişirilen bir **بُؤْرَةً** kazdım; o **الإِرَةُ**’dir. Hadîste: “**البِئْرُ** **جبارٌ**dur.” Denildi ki: o, kazıcısı ve sahibi bilinmeyen eski **العادِيَّةُ**’dir; içine insan yahut başkası düşer; o **جُبار**dır, yani hederdir. Ve denildi ki: o, kuyuya inip onu temizleyen yahut içine düşmüş bir şeyi ondan çıkaran ücretlidir; sonra ölür.

**والبُؤُرَةُ**: yerden **الزُّبْيَةِ** gibidir; ve denildi ki: o, ateşin ocağıdır; fiil de fiil gibidir. Ve “şeyi gizledi”: **بَأَرَ الشيءَ يَبْأَرُه بَأْراً**; ve **ابْتَأَرَه**; ikisi de: onu gizledi ve biriktirdi; bundan dolayı çukura **البُؤُرَةُ** denildi. **البُؤْرَةُ** ve **البِئْرَةُ** ve **البَئِيرَةُ**, **فَعِيلَةٍ** üzere: gizlenen ve biriktirilen şeydir. Hadîste: “Bir adama Allah mal verdi de bir hayır **يَبْتَئْر** etmedi”: yani kendisi için bir hayır gizlisi takdim etmedi ve biriktirmedi. Ve “hayrı takdim etti”: **ابْتَأَرَ الخيرَ** ve **بَأَرَهُ**; onu takdim etti; ve denildi ki: onu gizli olarak yaptı. **الأُمَوِيُّ** hadîsin mânâsında dedi ki: o, gizlenen şeydendir; sanki kendisi için, ona gizlediği bir hayrı takdim etmemiştir.

İnsanın biriktirdiği azığa denir ki: **بَئِيرَةٌ**. **أَبو عبيد** dedi ki: **الابْتِئار** hakkında iki lugat vardır: denir ki **ابْتَأَرْتُ** ve **ائْتَبَرْتُ**, **ابْتِئاراً** ve **ائتِباراً**. **القطامي** dedi ki:

فإِن لم تَأْتَبِرْ رَشَداً قُرَيْشٌ،
فليس لسائِر لناسِ ائتْبِارُ

Yani hayrı ve iyiliği edinmek ve onu takdim etmek. Ateşin **إِرَةِ**’sine denir ki: **يُؤْرَةٌ**; çoğulu **بُؤَرٌ**dur.
