# بأر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%A3%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بأر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بأر

البئر، بالكسر: القليب، م معروف، أنثى، ج آبآر، بهمز بعد الباء، مقلوب، عن يعقوب، أي فوزنه أعفال. ومن العرب من يقلب الهمزة فيقول: آبار، على أصله. وهي في القلة أبؤر وآبر، مثال آمل، مقلوب، وزنه أعفل، عن الفراء. وفي الكثرة بئار، بالكسر، وفي حديث عائشة:  اغتسلي من ثلاثة أبؤر يمد بعضها بعضا  ، والمراد به أن مياهها تجتمع في واحدة كمياه القناة. والبآر ككتان: حافرها، كذا في التهذيب، والمشهور به أبو نصر إبراهيم بن الفضل بن إبراهيم الأصبهاني الحافظ، ويقال: أبار، وهو مقلوب، ولم يسمع على وجهه.
 وأبأر فلانا: جعل له بئرا، نقله الزجاج. وبأر بئرا كمنع يبأرها، وكذلك ابتأر: حفر.
 وعن أبي زيد: بأرت أبأر بأرا: حفرت بؤرة يطبخ فيها، وهي الإرة.
 وفي الحديث:  البئر جبار  ، قيل: هي العادية القديمة لا يعلم لها حافر ولا مالك، فيقع فيها الإنسان أو غيره فهو جبار، أي هدر، وقيل: هو الأجير الذي ينزل البئر فينقيها، أو يخرج منها شئا وقع فيها فيموت.
 بأر الشيء بأرا، وابتأره، كلاهما: خبأه أو ادخره، ومنه قيل للحفرة: البؤرة.
 ابتأر الخير: وبأره: قدمه، أو عمله مستورا، وفي الحديث:  أن رجلا آتاه الله مالا فلم يبتئر خيرا  ، أي لم يقدم لنفسه خبيئة خير، ولم يدخر، وقال الأموي في معناه: هو من الشيء يخبأ، كأنه لم يقدم لنفسه خيرا خبأه لها، وقال أبو عبيد: في الابتئار لغتان: ابتأرت وائتبرت ابتئارا وائتبارا، وقال القطامي:
  فإن لم تأتبر رشدا قريش                      فليس لسائر الناس ائتبار. يعني اصطناع الخير وتقديمه.
 والبؤرة بالضم: الحفرة يطبخ فيها، عن أبي زيد وهي كالزبية من الأرض، وقيل: هي موقد النار وهي الإرة، وجمعه بؤر.
 البؤرة أيضا: الذخيرة يدخرها الإنسان كالبئرة بالكسءر، والبئيرة، على فعيلة. وفي الأساس: بأر الفاسق من ابتأر، والفويسق من ابتهر، ياقل: ابتأرها: قال فعلتها وهو صادق، وابتهرتها: قاله وهو كاذب.

### Türkçe

**البئر**، kesre ile: **القليب**; bilinen bir isim, müennes; çoğulu **آبآر**; **الباء**’dan sonra hemze ile; maklûb; Ya‘kūb’dan (rivayetle); yani vezni **أعفال**’dır. Araplardan kimi hemzeyi kalbeder de **آبار** der; aslîsi üzere. O, azlıkta **أبؤر** ve **آبر**’dır; **آمل** misali; maklûb; vezni **أعفل**; Ferrâ’dan (rivayetle). Çoklukta **بئار**’dır, kesre ile. Âişe hadîsinde: “Üç **أبؤر**’dan yıkan; bazısı bazısını imdâd eder”; bununla murad, sularının kanal suları gibi birinde toplanmasıdır. **البآر** (keten gibi): onun kazıcısıdır; Tehzîb’de böyledir. Meşhur olan ise, hâfız Ebû Nasr İbrâhîm b. el-Fadl b. İbrâhîm el-İsfahânî’dir. Ve **أبار** denir; o maklûbdur; aslî vechi üzere işitilmemiştir.

**وأبأر** falanı: ona bir **بئر** yaptı; Zecâc nakletti. Ve **وبأر** bir **بئر**’i, **كمنع** (babı gibi) **يبأرها**; keza **ابتأر**: kazdı.

Ebû Zeyd’den: **بأرت أبأر بأرا**: içinde pişirilen bir **بؤرة** kazdım; o **الإرة**’dir.

Hadîste: “**البئر** cebbar’dır”; denildi ki: o, kazıcısı ve mâliki bilinmeyen eski âdî (kuyu)dur; insan yahut başkası ona düşerse o cebbar’dır; yani hederdir. Ve denildi ki: o, kuyuya inip onu temizleyen, yahut içine düşmüş bir şeyi çıkaran ücretli kimsedir de ölür.

**بأر** şeyi **بأرا**; ve **ابتأره**; ikisi de: onu gizledi yahut biriktirdi; bundan dolayı çukura **البؤرة** denildi.

**ابتأر** hayrı: ve **بأره**: onu öne aldı; yahut onu gizli olarak yaptı. Hadîste: “Allah’ın kendisine mal verdiği bir adam vardı da hayır **يبتئر** etmedi”; yani kendisi için bir hayır gizlisi öne almadı ve biriktirmedi. Ümevî onun mânasında dedi ki: o, gizlenen şeydendir; sanki kendisi için ona gizlediği bir hayrı öne almamış gibidir. Ebû Ubeyd dedi ki: **الابتئار**’da iki lugat vardır: **ابتأرت** ve **ائتبرت**; **ابتئارا** ve **ائتبارا**. Katamî dedi ki:

فإن لم تأتبر رشدا قريش                      فليس لسائر الناس ائتبار.

Yani hayrı yapma ve onu öne alma.

**البؤرة** zamme ile: içinde pişirilen çukur; Ebû Zeyd’den; o, yerden **الزبية** gibidir. Ve denildi ki: o, ateşin ocağıdır; o **الإرة**’dir. Çoğulu **بؤر**’dur.

**البؤرة** ayrıca: insanın biriktirdiği azık/erzak; kesre ile **البئرة** gibi; ve **البئيرة**; **فعيلة** üzere. Esâs’ta: **بأر** fâsık, **ابتأر**’dendir; ve **الفويسق** **ابتهر**’dendir. Denilir ki: **ابتأرها**: “onu yaptım” dedi ve o doğru söyleyendir; ve **ابتهرتها**: onu dedi ve o yalancıdır.
