# بأ (ب-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَأْبَأَهُ
R. Q. 1 بَأْبَأَهُ ذ , (Lth, T, S, M, K,) and بأبأ بِهِ, (Fr, M, K,) inf. n. بَأْبَآَةُ (Lth, T, M) and بَئْبَآءٌ; (Fr, M;) [as also بأَبِى; see art. بِأَبِى أَنْتَ;] He said to him, بِأَبِي, (Fr, M,) or بأَبَا, (M,) or بِأَبِى أَنْتَ, (Lth, T, K,) [all meaning With my father mayest thou be ransomed! or] meaning أَفْدِيكَ بِأَبِى [I will ransom thee with my father]; (Lth, T;) or he said to him, بِأَبِى أَنْتَ وَأُمِّى [With my father mayest thou be ransomed, and with my mother! or I will ransom thee &c.; see art. ابو]; (S;) the current phrase of the Arabs being that which includes both parents: (TA:) i. e., a man said so to another man, (Lth, T, M,) or to a child; (Fr, S, M;) and in like manner to his horse, for having saved him from some accident: (IAar, T:) the verb is derived from بِأَبِى. (Lth, T, M.) Hence البِأَبْ, in an ex. cited voce أَبٌ, in art. ابو, q. v.; (M;) or البِئَبْ; (TA in art. ابو;) or البِيَبْ. (S in that art.) ― -b2- And [hence,] بَأبَؤُوهُ They made a show of treating him with graciousness, courtesy, or blandishment; as also عَلَيْهِ ↓ تَبَأْبَؤُوا. (M.) ― -b3- [Hence also,] ↓ بَأْبَآءٌ, with medd, [used as an inf. n.,] A woman's dandling, or dancing, of her child. (AA, T.) -A2- بَأْبَأَ also signifies He (a child) said ↓ بَأْبَأْ (M, K) [in some copies of the K written بَابَا, both meaning Papa, or Father,] to his father. (M.) [Accord. to the TA, the verb is trans. in this sense, as in the senses before explained; but I think that بَأْبَأَهُ has been there erroneously put for بَأْبَأَ.] ― -b2- And He (a stallion [meaning a stallion-camel]) reiterated the sound of the letter ب [or b] in his braying. (M.) ― -b3- [And hence, perhaps,] ↓ بَأْبَأٌ [or, more probably, ↓ بَأْبَآءٌ, with medd, agreeably with analogy, used as an inf. n.,] The chiding of the cat, or act of chiding the cat; (AA, T, Sgh;) also termed غَسٌّ. (AA, T.) -A3- Also He hastened, made haste, or sped: and ↓ تَبَأْبَأْنَا we hastened, &c.: (marginal note in a copy of the S:) or ↓ تَبَأْبَأَ signifies he ran. (ElUmawee, T, K.)

R. Q. 2  see above, in three places.

بَأْبأْ
بَأْبأْ ذ and بَأْبَأٌ: see R. Q. 1, in two places.

بُؤْبُؤٌ
بُؤْبُؤٌ ذ The source, origin, race, root, or stock, syn. أَصْلٌ, (AA, Sh, T, S, M, K,) of a man, (Sh, T,) whether noble or base. (AA, T.) You say, هُوَ كَرِيمُ البُؤْبُؤِ He is of generous, or noble, origin; lit., generous, or noble, of origin. (TK.) And فُلَانٌ فِىبُؤْبُؤِ الكَرَمِ Such a one is of [a race] the source (أَصْل) of generosity, or nobleness. (S. [In the PS, من is here put in the place of فى: but فى is often used in phrases of the same kind and meaning as that above, in the sense of مِنْ.]) IKh cites from Jereer,
فِى يُؤْبُؤِ المَجْدِ وَبُحْبُوحِ الكَرَمْ
[Of a race the source of glory, and the very heart of generosity, or nobleness]: but Aboo-'Alee El- Kálee quotes the words thus;
فِى ضِئْضِئِ المَجْدِ وَ بُؤْبُوْءِ الكَرَمْ
[which may be rendered, of a race the source of glory, and the very root of generosity]; whence it appears that بُؤْبُوءٌ is a dial. var. of بُؤْبُؤٌ in the sense here given. (TA.) ― -b2- The middle of a thing; (K;) [and app. the heart, or very heart, thereof; the middle as being the best part of a thing;] like بُحْبُوحٌ. (TA.) ― -b3- [Hence, perhaps,] The pupil, or apple, or the image that is seen reflected in the black, (عَيْر AA, T, or اـِنْسَان K,) of the eye. (AA, T, K.) Whence the saying, هُوَ أَعَزُّ عَلَىِّ مِنْ بُؤْبُؤِ عَيْنِى [He is dearer to me than the apple of my eye; a saying common in the present day, with the substitution of اـِنْسَان for بُؤْبُؤ]. (TA.) ― -b4- A generous, or noble, (ISk, T,) or a clever, an ingenious, or an accomplished, or a well-bred, or an elegant, (M, K,) and a light, an active, or a sprightly, (M,) lord, master, chief, or personage: (ISk, T, M, K:) fem. with ة. (IKh, TA.) ― -b5- Also, (AA, T, S, * [but I find it only in one of three copies of the S,]) or ↓ بُؤْبُؤْءٌ, and ↓ بَأْبَآءٌ, (K,) the last from the M, (TA, [but it is not in the M as transcribed in the TT,]) A learned man (AA, T, S, K) who teaches; (AA, T;) but the teaching of others is not a condition required in the application of the epithet; (TA;) like سَرْسُورٌ. (S [in which this last word is evidently given as a syn.: but in the K it is given to show the form, only, of بُؤْبُوْءٌ].) ― -b6- Also The body of a locust, (K,) without the head and legs. (TA.) ― -b7- And, accord. to the K, The head, or uppermost part, of a vessel in which [the collyrium called] كُحْل is kept: but it will appear, in art. يأ, that this is [perhaps] a mistranscription for يُؤْيُؤٌ. (TA.)

بَأْبَآءٌ
بَأْبَآءٌ ذ : see R. Q. 1, in two places: -A2- and see بُؤْبُؤٌ.

بُؤْبُوءٌ
بُؤْبُوءٌ ذ : see بُؤْبُؤٌ, in two places.

##### Türkçe

**بَأْبَأَهُ**
R. Q. 1 **بَأْبَأَهُ** ذ, (Lth, T, S, M, K,) ve **بأبأ بِهِ**, (Fr, M, K,) mastar ismi **بَأْبَآَةُ** (Lth, T, M) ve **بَئْبَآءٌ**; (Fr, M;) [**بأَبِى** da böyledir; **بِأَبِى أَنْتَ** maddesine bak;] ona **بِأَبِي**, (Fr, M,) yahut **بأَبَا**, (M,) yahut **بِأَبِى أَنْتَ**, (Lth, T, K,) dedi; [hepsi “Babamla sana fidye olunsun!” mânâsında; yahut] **أَفْدِيكَ بِأَبِى** mânâsında [“Seni babamla fidye ederim”]; (Lth, T;) yahut ona **بِأَبِى أَنْتَ وَأُمِّى** dedi [“Babamla sana fidye olunsun, ve annemle!” yahut “Seni … ile fidye ederim”; **ابو** maddesine bak]; (S;) Arapların cari ibaresi, iki ebeveyni bir araya getiren ibaredir: (TA:) yani bir adam bunu başka bir adama, (Lth, T, M,) yahut bir çocuğa; (Fr, S, M;) ve aynı şekilde, bir kazadan onu kurtardığı için atına (da) söylerdi: (IAar, T:) fiil **بِأَبِى**’den türetilmiştir. (Lth, T, M.) Bundan dolayı **البِأَبْ**, **أَبٌ** lafzı altında, **ابو** maddesinde zikredilen bir örnekte, ona bak; (M;) yahut **البِئَبْ**; (TA, **ابو** maddesinde;) yahut **البِيَبْ**. (**ابو** maddesinde S.) ― -b2- Ve [bundan dolayı] **بَأبَؤُوهُ**: Ona lütufkârlık, nezaket, yahut yumuşaklık gösterisi yaptılar; **عَلَيْهِ ↓ تَبَأْبَؤُوا** da böyledir. (M.) ― -b3- [Yine bundan dolayı] ↓ **بَأْبَآءٌ**, medd ile, [mastar ismi olarak kullanılır,] kadının çocuğunu kucakta hoplatması yahut sallaması. (AA, T.) -A2- **بَأْبَأَ** ayrıca şu mânâya gelir: O (bir çocuk) babasına ↓ **بَأْبَأْ** (M, K) dedi; [K’nın bazı nüshalarında **بَابَا** yazılmıştır; ikisi de “baba” mânâsındadır.] (M.) [TA’ya göre fiil bu mânâda, önce açıklanan mânâlarda olduğu gibi müteaddîdir; fakat ben, orada **بَأْبَأَهُ**’nun yanlışlıkla **بَأْبَأَ** yerine konulduğunu düşünüyorum.] ― -b2- Ve o (bir aygır [yani aygır-deve]) anırmasında **ب** harfinin sesini tekrarladı. (M.) ― -b3- [Ve belki bundan dolayı] ↓ **بَأْبَأٌ** [yahut, daha muhtemel olarak, kıyasa uygun biçimde medd ile ↓ **بَأْبَآءٌ**, mastar ismi olarak kullanılır,] kediyi azarlama yahut kediyi azarlama fiili; (AA, T, Sgh;) **غَسٌّ** diye de adlandırılır. (AA, T.) -A3- Ayrıca: Acele etti, çabuk davrandı, yahut süratle gitti: ve ↓ **تَبَأْبَأْنَا** acele ettik, vb.: (S’nin bir nüshasının kenar notu:) yahut ↓ **تَبَأْبَأَ** “koştu” mânâsına gelir. (ElUmawee, T, K.)

R. Q. 2  yukarıya, üç yerde, bak.

**بَأْبأْ**
**بَأْبأْ** ذ ve **بَأْبَأٌ**: R. Q. 1’e, iki yerde, bak.

**بُؤْبُؤٌ**
**بُؤْبُؤٌ** ذ Bir adamın kaynağı, menşei, soyu, kökü, yahut aslı; eş anlamlısı **أَصْلٌ**, (AA, Sh, T, S, M, K,) (Sh, T,) ister soylu ister aşağı olsun. (AA, T.) Şöyle dersin: **هُوَ كَرِيمُ البُؤْبُؤِ**: O, cömert yahut soylu menşelidir; lafzen, menşe bakımından cömert yahut soyludur. (TK.) Ve **فُلَانٌ فِىبُؤْبُؤِ الكَرَمِ**: Falan kimse, cömertliğin yahut soyluluğun kaynağı ( **أَصْل** ) olan [bir soy]dandır. (S. [PS’de burada **من**, **فى** yerine konulmuştur: fakat **فى**, yukarıdaki gibi aynı tür ve mânâdaki ibarelerde, **مِنْ** mânâsında çokça kullanılır.]) IKh, Jereer’den şu beyti nakleder:
فِى يُؤْبُؤِ المَجْدِ وَبُحْبُوحِ الكَرَمْ
[Şan kaynağı olan bir soydan, ve cömertliğin yahut soyluluğun tam kalbinden]: fakat Aboo-’Alee El-Kálee sözleri şöyle nakleder;
فِى ضِئْضِئِ المَجْدِ وَ بُؤْبُوْءِ الكَرَمْ
[şöyle tercüme edilebilir: şan kaynağı olan bir soydan, ve cömertliğin tam kökünden]; buradan, **بُؤْبُوءٌ**’un burada verilen mânâda **بُؤْبُؤٌ**’un lehçe varyantı olduğu anlaşılır. (TA.) ― -b2- Bir şeyin ortası; (K;) [ve görünüşe göre onun kalbi yahut tam kalbi; ortanın, bir şeyin en iyi kısmı olması bakımından;] **بُحْبُوحٌ** gibi. (TA.) ― -b3- [Belki bundan dolayı] gözün siyahında ( **عَيْر** AA, T, yahut **اـِنْسَان** K,) görülen gözbebeği, yahut gözbebeği (elma kısmı), yahut yansıyan suret. (AA, T, K.) Buradan şu söz gelir: **هُوَ أَعَزُّ عَلَىِّ مِنْ بُؤْبُؤِ عَيْنِى** [“O, bana gözümün bebeğinden daha azizdir”; günümüzde yaygın bir söz; **بُؤْبُؤ** yerine **اـِنْسَان** konulmasıyla]. (TA.) ― -b4- Cömert yahut soylu, (ISk, T,) yahut zeki, ince anlayışlı, yahut olgun, yahut terbiyeli, yahut zarif, (M, K,) ve hafif, çevik, yahut atik, (M,) bir efendi, sahip, reis, yahut şahsiyet: (ISk, T, M, K:) müennesi ة iledir. (IKh, TA.) ― -b5- Ayrıca, (AA, T, S, * [fakat ben onu S’nin üç nüshasından yalnız birinde buluyorum,]) yahut ↓ **بُؤْبُؤْءٌ**, ve ↓ **بَأْبَآءٌ**, (K,) sonuncusu M’den (TA, [fakat TT’de nakledildiği şekliyle M’de yoktur,]) Öğreten âlim. (AA, T, S, K) (AA, T;) fakat başkalarına öğretmek, bu sıfatın uygulanmasında şart değildir; (TA;) **سَرْسُورٌ** gibi. (S [bu son kelime, açıkça bir eş anlamlı olarak verilmiştir: fakat K’da yalnızca **بُؤْبُوْءٌ**’un veznini göstermek için verilmiştir].) ― -b6- Ayrıca çekirgenin gövdesi; (K;) baş ve bacaklar olmaksızın. (TA.) ― -b7- Ve K’ya göre: [**كُحْل** denilen] sürmenin konulduğu kabın başı yahut en üst kısmı: fakat **يأ** maddesinde bunun [belki] **يُؤْيُؤٌ** için bir yanlış yazım olduğu görünecektir. (TA.)

**بَأْبَآءٌ**
**بَأْبَآءٌ** ذ : R. Q. 1’e, iki yerde, bak: -A2- ve **بُؤْبُؤٌ**’a bak.

**بُؤْبُوءٌ**
**بُؤْبُوءٌ** ذ : **بُؤْبُؤٌ**’a, iki yerde, bak.
