# بتت — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AA%D8%AA/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AA%D8%AA/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بتت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AA%D8%AA.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بتت

باب التاء والباء
ب ت، ت ب يستعملان
بت:
البَتُّ من الطَّيالِسة يُسَمَّى الساج، مُرَبَّع غليظ، لونه أخضَرُ والجميع البُتُوتُ.
والبَتُّ: القطع المُستَأصِلُ، يقال: بَتَتُّ الحَبلَ فانْبَتَّ أي قطعتُه.
وتقول: أعطيتُه هذه القُطَيعة بَتاً بَتلاً.
والبَتَّةُ اشتِقاقُها من القَطع، غير أنه مستعمل في كل أمرٍ لا رجعةَ فيه ولا التِواء.
وأَبَتَّ فلانٌ طلاقَ فلانة، أي طلَقها طَلاقاً باتّاً. والمُجاوز منه الابتات في كلِّ شيءٍ من هذا.
ورجل أحمقُ باتٌّ: شديد الحُمْق.
وانقَطَعَ فلانٌ عن فلانٍ فانْبَتَّ وانْقَبَضَ.
وانبَتَّ حَبْلُه عنه أي انقطع وِصاله وانقَبَضَ، أنشدَ:
فحَلَّ في جُشَمٍ وانبَتَّ مُنقَبضـاً		بحَبلِه من ذوي العِزِّ الغَطاريف
وفي الحديث انه -عليه السلام- كَتَبَ لحارثةَ بنِ قَطَنٍ ومَن بدُومَة الجَنْدَل من كَلْب: أَن لنا الضاحية من البَعل ولكم الضامِنة من النَّخل، ولا يُؤْخَذُ منكم عُشرُ البَتاتِ.
والبَتاتُ يعني مَتاع البيت.
وفي الحديث: أن المُنبَتَّ لا أرضاً قَطَعَ ولا ظهْراً أبْقَى"، فالمُنْبَتُّ الذي عَطِبَ ظهرُه وبقي مُنْقَطَعِاً به.
والبَتات: الزّادِ بَتَّتَه أهلهُ أي زَوَّدوه تَبْتيتاً، وتَبَتَّتنا أي تَزَوَّدْنا.
تب:
التَّبُّ الخَسارُ، وتَبّأ به، نُصِبَ لأنه مصدرٌ محمول على فِعْله كما تقول: سقياً لفلان، معناه: سُقِيَ فلانٌ سقياً، وتَبَّ يَتِبُّ تَباباً وتَبّاً، ونم يُجمَع اسماً مسنداً إلى ما قبلَه.
وتَبَبْتُ القومَ أي قلت لهم: تَبّاً لكم. وتَبّاً لفلان تَتْبيباً، ويقال: تَبّاً لفلان تبيباً، والتَبابُ الهلاك، قال:
أرَى طولَ الحياة وإن تأتَّى		تُصِّيرُه الدُّهورُ إلى تَبابِ
واستَتَبَّ له الأمرُ أي تَهيَّأَ.
ورجل تابٌّ أي ضعف، وجمعه أَتبابٌ.

### Türkçe

باب **التاء** و**الباء**
**ب ت**، **ت ب** kullanılırlar.

**بت**:
**البَتُّ**: **الطَّيالِسة**’den (olan) şeye **الساج** denilir; kare, kalın; rengi yeşildir; hepsi **البُتُوتُ**’tur.
Ve **البَتُّ**: kökünden kesip çıkaran kesmedir; denilir: **بَتَتُّ** **الحَبلَ** da **فانْبَتَّ**; yani onu kestim.
Ve dersin: Ona bu **القُطَيعة**’yı **بَتاً بَتلاً** verdim.
Ve **البَتَّةُ**’nin türetimi kesmeden (gelir); ancak o, içinde dönüş olmayan ve eğrilik olmayan her işte kullanılır.
Ve falan kimse falanca kadının boşamasını **أَبَتَّ** etti; yani onu kesin bir boşamayla boşadı. Ve bunun aşırısı, bu (tür) şeylerin hepsinde **الابتات**tır.
Ve **باتٌّ** ahmak adam: ahmaklığı şiddetli.
Ve falan kimse falan kimseden koptu da **فانْبَتَّ** ve **انْقَبَضَ**.
Ve ondan **حَبْلُه** **انبَتَّ** etti; yani bağı koptu ve **انقَبَضَ**; (şu beyit) okunmuştur:
فحَلَّ في جُشَمٍ وانبَتَّ مُنقَبضـاً		بحَبلِه من ذوي العِزِّ الغَطاريف
Ve hadiste, onun -aleyhisselâm- **كَلْب**’den **دُومَة الجَنْدَل**’de olanlara ve **حارثةَ بنِ قَطَنٍ**’a yazdığı (şöyledir): “Bizim için **البَعل**’den **الضاحية** vardır; sizin için **النَّخل**’den **الضامِنة** vardır; sizden **عُشرُ البَتاتِ** alınmaz.”
Ve **البَتاتُ**: yani ev eşyası.
Ve hadiste: “Şüphesiz **المُنبَتَّ** ne bir yer kesti (aştı) ne de bir sırt bıraktı”; artık **المُنْبَتُّ**, sırtı sakatlanmış ve onunla kesik kalmış olandır.
Ve **البَتات**: azık; ailesi ona **بَتَّتَه**; yani onu **تَبْتيتاً** azıklandırdılar; ve **تَبَتَّتنا**: yani azıklandık.

**تب**:
**التَّبُّ**: ziyan; ve onunla **تَبّأ** (denilir); masdar olduğu için nasb edilmiştir; fiiline hamledilmiş (olarak), senin “**سقياً** لفلان” demen gibi; manası: falan kimseye “**سُقِيَ** falan kimse **سقياً**” (olsun). Ve **تَبَّ** **يَتِبُّ** **تَباباً** ve **تَبّاً**; ve (bu) isim olarak, kendisinden öncekine isnad edilmiş olarak cem‘ edilmez.
Ve “**تَبَبْتُ** kavmi” yani onlara “**تَبّاً** لكم” dedim. Ve “**تَبّاً** لفلان **تَتْبيباً**”; ve denilir: “**تَبّاً** لفلan **تبيباً**”. Ve **التَبابُ**: helâk; dedi ki:
أرَى طولَ الحياة وإن تأتَّى		تُصِّيرُه الدُّهورُ إلى تَبابِ
Ve iş onun için **استَتَبَّ** etti; yani hazır hâle geldi.
Ve **تابٌّ** adam: yani zayıf; çoğulu **أَتبابٌ**.
