# بتع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AA%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AA%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بتع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AA%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بتع

البَتِعُ: الشديد المَفاصِل والمَواصِل من الجسد. بَتِعَ بَتَعاً، فهو بَتِعٌ وأَبْتَعُ: اشْتَدَّت مفاصله؛ قال سلامة بن جَنْدل: يَرْقى الدَّسِيعُ إِلى هادٍ له بَتِعٍ،
في جُؤْجُؤٍ، كمَداكِ الطِّيب، مَخْضُوبِ
وقال رؤبة:
وقَصَباً فَعْماً ورُسْغاً أَبْتَعا
قال ابن بري: كذا وقع وأَظنه: وجيداً.
والبَتَعُ: طُول العُنق مع شدَّة مَغْرِزه. يقال: عُنق أَبْتَع وبَتِع، تقول منه:بَتِع الفرَسُ، بالكسر، فهو فرس بَتِع، والأُنثى بَتِعةٌ. وعُنُق بَتِعةٌ وبَتِعٌ:شديدة، وقيل: مُفْرِطةُ الطُّول؛ قال: كلّ عَلاةٍ بَتِعٍ تَلِيلُها
ورجل بَتِعٌ: طويل، وامرأة بَتِعة كذلك، ابن الأَعرابي: البَتِعُ الطويلُ العُنقِ، والتَّلِعُ الطويلُ الظهْرِ. وقال ابن شميل: من الأَعْناقِ البَتِعُ، وهو الغليظ الكثير اللحم الشديد، قال: ومنها المُرْهَف، وهو الدقيق ولايكون إِلا لِفَتِيق. ويقال: البَتَعُ في العنق شدَّته، والتَّلَعُ طوله. ويقال: بَتِعَ فلان عليَّ بأَمْر لم يُؤامِرْني فيه إِذا قطَعَه دُونك؛ قال أَبو وَجْزة السَّعْدي:
بانَ الخَلِيطُ، وكان البَيْنُ بائجةً،
ولم نَخَفْهُم على الأَمْرِ الذي بَتِعُوا
بَتِعُوا أَي قَطَعوا دُوننا.
أَبو محجن: الانْبِتاع والانْبِتال الانْقِطاع.
والبِتْعُ والبِتَعُ، مثل القِمْعِ والقِمَعِ: نَبيذ يُتَّخَذ من عسَل كأَنه الخَمر صَلابة، وقال أَبو حنيفة: البتع الخمر المتخذة من العسل فأَوقع الخمر على العسل. والبِتْعُ أَيضاً: الخمر، يَمانية. وبَتَعَها: خَمَّرَها، والبَتَّاع: الخَمَّار، وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنَّه سئل عن البِتْعِ فقال: كلُّ مُسْكرٍ حرام؛ قال: هو نبيذُ العَسل، وهو خمر أَهل اليمن.
وأَبْتَعُ: كلمة يؤكّد بها، يقال: جاء القوم أَجْمعون أَكْتعون أَبْصعون أَبْتَعون، وهذا من باب التوكيد.

### Türkçe

**البَتِعُ**: bedenden eklemleri ve bağlantıları şiddetli (sağlam) olan. **بَتِعَ بَتَعاً**, artık o **بَتِعٌ** ve **أَبْتَعُ**’dır: eklemleri şiddetlendi (sağlamlaştı); Selâme b. Cendel dedi ki:

يَرْقى الدَّسِيعُ إِلى هادٍ له **بَتِعٍ**،
في جُؤْجُؤٍ، كمَداكِ الطِّيب، مَخْضُوبِ

Rü’be dedi ki:

وقَصَباً فَعْماً ورُسْغاً **أَبْتَعا**

İbn Berrî dedi ki: böyle vâki oldu; ben onu: “وجيداً” sanıyorum.

**والبَتَعُ**: boynun uzunluğu ile, onun kökünün (gövdeye giriş yerinin) şiddeti (sağlamlığı). Denir ki: **عُنق أَبْتَع** ve **بَتِع**. Ondan şöyle dersin: **بَتِعَ** at, kesre ile; artık o **فرس بَتِع** bir attır; dişisi **بَتِعةٌ**.

Ve **عُنُق بَتِعةٌ** ve **بَتِعٌ**: şiddetli; ve denildi ki: aşırı uzun; dedi ki:

كلّ عَلاةٍ **بَتِعٍ** تَلِيلُها

Ve **رجل بَتِعٌ**: uzun; ve **امرأة بَتِعة** da böyledir. İbnü’l-A‘râbî: **البَتِعُ** boynu uzun olandır; **والتَّلِعُ** sırtı uzun olandır. İbn Şümeyl dedi ki: boyunlardan **البَتِعُ** (olanı vardır); o, kalın, eti çok, şiddetli (sağlam) olandır; dedi ki: onlardan **المُرْهَف** de vardır; o incedir ve ancak **لِفَتِيق** için olur. Ve denir ki: boyunda **البَتَعُ** onun şiddetidir; **والتَّلَعُ** onun uzunluğudur. Ve denir ki: **بَتِعَ** falan kimse bana, beni onda müşâvere etmeden bir iş ile; onu senden aşağıda kesip (senin önüne geçip) bitirdiği zaman; Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi ki:

بانَ الخَلِيطُ، وكان البَيْنُ بائجةً،
ولم نَخَفْهُم على الأَمْرِ الذي **بَتِعُوا**

**بَتِعُوا** yani: bizden aşağıda kestiler (bizi devre dışı bırakarak yaptılar).

Ebû Muhcen: **الانْبِتاع** ve **الانْبِتال** kopma/ayrılmadır.

**والبِتْعُ** ve **البِتَعُ**, **القِمْعِ** ve **القِمَعِ** gibi: baldan yapılan bir nebîz; sanki sertlikçe şarap gibidir. Ebû Hanîfe dedi ki: **البتع** baldan yapılan şaraptır; böylece şarap adını bal üzerine vâki kıldı. Ve **البِتْعُ** ayrıca: şarap; Yemenî (lehçesi). Ve **بَتَعَها**: onu mayaladı/şaraplaştırdı. Ve **البَتَّاع**: şarapçı (hamr satıcısı). Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem, hadisinde: kendisine **البِتْعِ** hakkında soruldu da şöyle dedi: “Her sarhoş edici haramdır”; dedi ki: o bal nebîzidir; o, Yemen ehlinin şarabıdır.

Ve **أَبْتَعُ**: kendisiyle pekiştirme yapılan bir kelimedir; denir ki: جاء القوم **أَجْمعون** **أَكْتعون** **أَبْصعون** **أَبْتَعون**; bu, pekiştirme babındandır.
