# بتك — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AA%D9%83/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AA%D9%83/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بتك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AA%D9%83.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: بتك

- البتك يقارب البت، لكن البتك يستعمل في قطع الأعضاء والشعر، يقال: بتك شعره وأذنه.
قال الله تعالى: ﴿فليبتكن آذان الأنعام﴾ [النساء/119]، ومنه سيف باتك (انظر: أساس البلاغة ص 14) : قاطع للأعضاء، وبتكت الشعر: تناولت قطعة منه، والبتكة: القطعة المنجذبة، جمعها بتك، قال الشاعر:
*طارت وفي كفه من ريشها بتك *
(هذا عجز بيت لزهير بن أبي سلمى، وصدره:
حتى إذا ما هوت كف الوليد لها
وهو في ديوانه ص 50؛ وأساس البلاغة ص 14؛ والمجمل 1/115؛ والغريبين 1/131؛ ومثلث البطليوسي 2/306)
وأما البت فيقال في قطع الحبل والوصل، ويقال: طلقت المرأة بتة وبتلة (راجع اللسان (بتل) 11/42)، وبتت الحكم بينهما، وروي: (لا صيام لمن لم يبتت الصوم من الليل) (الحديث أخرجه الدارقطني 2/172 بلفظ: (لم يبيت) وأخرجه أصحاب السنن وإسناده صحيح إلا أنهه اختلف في رفعه ووقفه، وصوب النسائي وقفه، وسيأتي الكلام عليه ثانية. انظر سنن النسائي 4/196).
والبشك مثله، يقال في قطع الثوب، ويستعمل في الناقة السريعة، ناقة بشكى (انظر: المجمل 1/126)، وذلك لتشبيه يدها في السرعة بيد الناسجة في نحو قول الشاعر (البيت للمسيب بن علس شاعر جاهلي، وهو خال الأعشى والبيت من مفضليته التي مطلعها:
أرحلت من سلمى بغير متاع *** قبل العطاس ورعتها بوداع
وهو في المفضليات ص 62؛ وشرح المفضليات للتبريزي 1/313) :
*فعل السريعة بادرت جدادها**قبل المساء تهم بالإسراع*

### Türkçe

- **البتك** **البت**’e yaklaşır; fakat **البتك** uzuvların ve saçın kesilmesinde kullanılır; denilir ki: **بتك شعره وأذنه** (saçını ve kulağını kesti).
Yüce Allah dedi ki: ﴿فليبتكن آذان الأنعام﴾ [النساء/119]; bundan da **سيف باتك** (bak: Esâsü’l-belâğa s. 14): uzuvları kesen (kılıç); ve **بتكت الشعر**: ondan bir parça aldım; ve **البتكة**: çekilip kopmuş parça; onun çoğulu **بتك**’tir. Şair dedi ki:
*طارت وفي كفه من ريشها بتك *
(Bu, Züheyr b. Ebî Sülmâ’nın bir beytinin ikinci mısraıdır; birinci mısraı:
حتى إذا ما هوت كف الوليد لها
ve o, Dîvân’ında s. 50’dedir; ve Esâsü’l-belâğa s. 14; ve el-Mücmel 1/115; ve el-Ğarîbeyn 1/131; ve Müselesü’l-Batliyûsî 2/306)

Ama **البت** ise ipi ve bağlantıyı kesmede söylenir; ve denilir ki: **طلقت المرأة بتة وبتلة** (kadını kesin olarak boşadı) (Lisân (بتل) 11/42’ye müracaat et); ve **بتت الحكم بينهما** (ikisinin arasındaki hükmü kesinleştirdim). Ve rivayet edildi: (لا صيام لمن لم يبتت الصوم من الليل) (hadisi Dârakutnî 2/172’de (لم يبيت) lafzıyla çıkarmıştır; ve Sünen sahipleri onu çıkarmışlardır; isnadı sahihtir, ancak onun merfû‘ ve mevkûf oluşunda ihtilaf edilmiştir; Nesâî onun mevkûf oluşunu isabetli görmüştür; ve onun hakkında söz ikinci defa gelecektir. Bak: Sünenü’n-Nesâî 4/196).

Ve **البشك** onun gibidir; elbisenin kesilmesinde söylenir; ve hızlı deve hakkında kullanılır: **ناقة بشكى** (bak: el-Mücmel 1/126); bu da, onun elini süratte dokuyucunun eline benzetmek içindir; şairin şu sözü gibi (beyit, câhiliye şairi el-Müseyyeb b. ‘Ales’indir; o, el-A‘şâ’nın dayısıdır; ve beyit, matla‘ı şu olan Mufaddaliyye’sindendir:
أرحلت من سلمى بغير متاع *** قبل العطاس ورعتها بوداع
ve o, el-Mufaddaliyât s. 62’dedir; ve et-Tebrîzî’nin el-Mufaddaliyât şerhi 1/313):
*فعل السريعة بادرت جدادها**قبل المساء تهم بالإسراع*
