# بثث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AB%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بثث

بَثَّ الشيءَ والخَبَرَ يَبُثُّه ويَبِثُّه بَثّاً، وأَبَثَّه، بمعنًى، فانْبَثَّ: فَرَّقه فتَفَرَّقَ، ونَشَره؛ وكذلك بَثَّ الخيلَ في الغارة يَبُثُّها بَثّاً فانْبَثَّتْ، وبَثَّ الصيادُ كلابَه يَبُثُّها بَثّاً؛ وانْبَثَّ الجَرادُ في الأَرض: انْتَشَر؛ وخَلَقَ اللهُ الخلْقَ، فبَثَّهم في الأَرض. وفي التنزيل العزيز: وبَثَّ منهما رجالاً كثيراً ونساء؛ أَي نَشَر وكَثَّر؛ وفي حديث أُم زَرْع: زَوْجي لا أَبُثُّ خَبَره أَي لا أَنْشُره لقُبْح آثاره. وبُثَّت البُسُطُ إِذا بُسِطَتْ. قال الله عز وجل: وزَرابيُّ مَبْثُوثَةٌ؛ قال الفراءُ: مَبْثُوثة كثيرة. وقوله عز وجل: فكانتْ هَباءً مُنْبَثّاً؛ أَي غُباراً مُنتَشِراً. وتَمْرٌ بَثٌّ إِذا لم يُجَوَّدْ كَنْزُه فتَفَرَّقَ؛ وقيل: هو المنْتَثِرُ الذي ليس في جِرابٍ، ولا وٍعاءَ كَفَثٍّ، وهو كقولهم: ماءٌ غَوْرٌ؛ قال الأَصمعي: تَمْرٌ بَثٌّ إِذا كان منْثُوراً مُتَفَرِّقاً بعضُه من بعض.وبَثْبَثَ الترابَ: اسْتَثاره وكَشَفَه عما تَحْتَه. وفي حديث عبد الله: فلما حَضَرَ اليهوديَّ المَوْتُ، قال: بَثْبِثُوه أَي كَشِّفُوه؛ حكاه الهروي في الغريبين، وهو من البَثِّ إِظهارِ الحديث، والأَصلُ فيه بَثِّثُوه، فأُبدل من الثاء الوسطى باء تخفيفاً، كما قالوا في حَثَّثْتُ: حَثْحَثْتُ.
وأَبَثَّه الحديثَ: أَطْلَعه عليه؛ قال أَبو كبير:
ثم انْصَرَفْتُ، ولا أَبُثُّكَ حِيبَتي،
رَعِشَ البَنانِ، أَطِيشُ مَشْيَ الأَصْوَرِ
أَراد: ولا أُخْبِرُك بكل سُوء حالتي.
والبَثُّ: الحالُ والحُزْنُ، يقال: أَبْثَثْتُك أَي أَظْهَرْتُ لك بَثِّي.
وفي حديث أُم زرع: لا تَبُثُّ حديثَنا تَبْثيثاً؛ ويروى تَنُثُّ، بالنون، بمعناه.
واسْتَبَثَّه إِياه: طَلَبَ إِليه أَن يَبُثَّه إِياه.
والبَثُّ: الحُزْنُ والغَمُّ الذي تُفْضِي به إِلى صاحبك. وفي حديث أُم زرع: لا يُولِجُ الكَفَّ ليَعْلَم البَثَّ؛ قال: البَثُّ في الأَصل شدَّة الحُزْن، والمرضُ الشديدُ، كأَنه من شدَته يَبُثُّه صاحبَه. المعنى: أَنه كان بجسدها عَيْبٌ أَو داء، فكان لا يُدْخِلُ يَدَه في ثوبها فيَمَسَّه، لعِلْمِه أَن ذلك يُؤْذيها؛ تَصِفُه باللُّطْفِ؛ وقيل: إِن ذلك ذَمٌّ له أَي لا يَتَفَقَّد أُمورَها ومصالحَها، كقولهم: ما أُدْخِلُ يدي في هذا الأَمْر أَي لا أَتَفَقَّدُه. وفي حديث كعب بن مالك: فلما تَوَجَّه قافِلاً من تبوكَ حَضَرني بَثِّي أَي اشْتَدَّ حُزْني. ويقال: أَبْثَثْتُ فلاناً سِرِّي، بالأَلف، إِبْثاثاً أَي أَطْلَعْتُه عليه وأَظْهَرْته له.
وبَثَّثْتُ الخَبر، شُدِّد للمبالغة، فانْبَثَّ أَي انْتَشَر. وبَثْبَثْتُ الأَمْرَ إِذا فَتَّشْتَ عنه وتَخَبَرْته. وبَثْبَثْتُ الخَبَر بَثْبَثةً: نَشَرْتُه، والغُبارَ: هَيَّجتُه.

### Türkçe

**بَثَّ** şeyi ve haberi, onu **يَبُثُّه** ve **يَبِثُّه** (diye) **بَثّاً** (olarak); ve onu **أَبَثَّه**; (hepsi) bir mânâdadır; böylece **انْبَثَّ**: onu ayırdı da ayrıldı; ve onu yaydı; yine bunun gibi: atları baskında **بَثَّ** eder, onları **يَبُثُّها** **بَثّاً** (diye), böylece **انْبَثَّتْ**; ve avcı köpeklerini **بَثَّ** etti, onları **يَبُثُّها** **بَثّاً** (diye); ve çekirge yerde **انْبَثَّ**: yayıldı; ve Allah yaratığı yarattı, sonra onları yerde **بَثَّ** etti. Aziz tenzilde: “Ve ikisinden birçok erkekler ve kadınlar **بَثَّ** etti”; yani yaydı ve çoğalttı; ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Kocam, haberini **أَبُثُّ** etmem”; yani kötü eserlerinden dolayı onu yaymam. Ve yaygılar **بُثَّت** edildiği vakit (yani) serildiği zaman. Aziz ve celîl Allah dedi: “Ve serilmiş yaygılar”; Ferrâ dedi: **مَبْثُوثَةٌ** çoktur. Ve Aziz ve celîl sözü: “Böylece dağılmış toz **مُنْبَثّاً** oldu”; yani yayılmış bir toz. Ve **تَمْرٌ بَثٌّ**: eğer onun saklaması iyi yapılmaz da ayrılıp dağılırsa; ve denildi ki: o, bir torbada olmayan, ne de bir kapta olmayan dağınık olandır; **كَفَثٍّ** gibi; ve o, onların “derin su” demeleri gibidir. Asma‘î dedi: **تَمْرٌ بَثٌّ**: eğer saçılmış, dağınık, bir kısmı bir kısmından ayrı olursa. Ve toprağı **بَثْبَثَ** etti: onu kımıldattı ve altındakinden onu açığa çıkardı. Ve Abdullah hadîsinde: “Yahudiye ölüm hazır olunca, dedi ki: Onu **بَثْبِثُوه** edin”; yani onu açığa çıkarın; Herevî bunu “el-Ğarîbeyn”de nakletti; ve bu, haberin izharı olan **البَثِّ**tendir; ve bunun aslı **بَثِّثُوه**dur; sonra hafifletme için ortadaki **الثاء**dan bir **باء** bedel kılındı; nitekim **حَثَّثْتُ** hakkında: **حَثْحَثْتُ** dediler.

Ve ona haberi **أَبَثَّه**: onu ona bildirdi; Ebû Kebîr dedi:
ثم انْصَرَفْتُ، ولا أَبُثُّكَ حِيبَتي،
رَعِشَ البَنانِ، أَطِيشُ مَشْيَ الأَصْوَرِ
Murad etti: ve sana hâlimin her kötülüğünü haber vermem.

Ve **البَثُّ**: hâl ve hüzündür; denilir ki: sana **أَبْثَثْتُك**; yani sana **بَثِّي**mi izhar ettim.

Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Bizim sözümüzü **تَبُثُّ** etmez, **تَبْثيثاً**”; ve **تَنُثُّ** diye de rivayet olunur; **النون** ile; mânâsıyla.

Ve onu kendisine **اسْتَبَثَّه**: ondan, onu kendisine **يَبُثَّه** etmesini talep etti.

Ve **البَثُّ**: sahibine açtığın hüzün ve gamdır.

Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “**الكَفَّ**i sokmaz ki **البَثَّ**i bilsin”; dedi ki: **البَثُّ** asılda hüznün şiddetidir ve şiddetli hastalıktır; sanki şiddetinden onu sahibi arkadaşına **يَبُثُّه** eder. Mânâ: onun bedeninde bir ayıp yahut bir dert vardı; böylece onu inciteceğini bildiğinden elini elbisesine sokup ona dokunmazdı; onu yumuşaklıkla vasfeder; ve denildi ki: bu, ona bir zemmdir; yani onun işlerini ve maslahatlarını yoklamaz; nitekim onların “Bu işe elimi sokmam” demeleri gibi; yani onu yoklamam. Ve Ka‘b b. Mâlik hadîsinde: “Tebûk’tan dönüşe yönelince, bana **بَثِّي** hazır oldu”; yani hüznüm şiddetlendi.

Ve denilir ki: filâna sırrımı **أَبْثَثْتُ**; **الأَلف** ile; **إِبْثاثاً** (olarak); yani onu ona bildirdim ve onu ona izhar ettim.

Ve haberi **بَثَّثْتُ**; mübalağa için şeddelendi; böylece **انْبَثَّ**; yani yayıldı.

Ve bir iş hakkında araştırıp haber aldığın vakit işi **بَثْبَثْتُ** (dersin). Ve haberi **بَثْبَثْتُ** **بَثْبَثةً**: onu yaydım; ve tozu: onu kaldırdım.
