# بثث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AB%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بثث

بث  الشيء و  الخبر يبثه  ، بالضم،  ويبثه  ، بالكسر، بثا، هكذا صرح به ابن منظور وغيره، فقول شيخنا-: أما الكسر فلم يذكره أحد من اللغويين، ولا من الصرفيين مع استيعابهم للشواذ والنوادر، فالظاهر أن المصنف اشتبه عليه ببت بالمثناة، بمعنى قطع، فهو الذي حكوا فيه الوجهين، وتبرع هو بزيادة لغة ثالثة غير معروفة، انتهى- منظور فيه، وكفى بابن منظور، صاحب اللسان، حجة.  وأبثه  إبثاثا  وبثثه  ، بالتشديد، للمبالغة. قد يبدل من الثاء الوسطى باء تخفيفا، فيقال:  بثبثه  ، كما قالوا في حثثت: حثحثت، كل ذلك بمعنى  نشره وفرقه  . أبثه  فانبث  : فرقه فتفرق، وخلق الله الخلق فبثهم في الأرض، وفي التنزيل العزيز:  وبث منهما رجالا كثيرا ونساء  أي نشر وكثر، وفي حديث أم زرع  زوجي لا أبث خبره  أي لا أنشره، لقبح آثاره. وبثبث الخبر بثبثة: نشره.  وبثثتك السر  بثا، هكذا في سائر النسخ، والذي صرح به غير واحد من أئمة اللغة: أبثثت فلانا سرى- بالألف- إبثاثا، أي أطلعته عليه، وأظهرته له. أما  أبثثتك  فمن البث، بمعنى الحزن، أي  أظهرته  أي بثي  لك  وفي الأساس: ومن المجاز: بثثته ما في نفسي، أبثه، وأبثثته إياه: أظهرته له، وباثثته سرى، وباطن أمري: أطلعته عليه، وبينهما مباثة ومنافثة، وبث الخبر فانبث. انتهى.  وتمر بث  ومنبث، إذا لم يجود كنزه فتفرق، وقيل: هو المنتثر الذي ليس في جراب ولا وعاء، كفث، وهو كقولهم: ماء غور. قال الأصمعي: تمر بث، أي  متفرق  بعضه من بعض  منثور  أي لعدم جودة كنزه.  وبث الغبار، وبثبثه: هيجه  وأثاره. وبثبث التراب: استثاره وكشفه عما تحته.  والمنبث: المغشي عليه  من الوجد والحزن، أو من الضرب، وأما قوله تعالى  فكانت هباء منبثا  فمعناه أي غبارا منتثرا.  والبث: الحال  والحزن، والغم الذي تفضى به إلى صاحبك. في حديث أم زرع:  لا يولج الكف ليعلم البث  قال الأزهري: البث في الأصل:  أشد الحزن  ، وفي نسخ التهذيب: شدة الحزن، والمرض الشديد، كأنه من شدته يبثه صاحبه. المعنى: أنه كان بجسدها عيب أو داء فكان لا يدخل يده في ثوبها فيمسه؛ لعلمه أن ذلك يؤذيها؛ تصفه باللطف. وقيل: إن ذلك ذم له، أي لا يتفقد أمورها ومصالحها، كقولهم: ما أدخل يدي في هذا الأمر، أي لا أتفقده. وفي حديث كعب بن مالك  فلما توجه قافلا من تبوك حضرني بثي  أي اشتد حزني.  واستبثه إياه: طلب إليه أن يبثه إياه  ، فالسين للطلب.
 ومما يستدرك عليه: بث الخيل في الغارة يبثها بثا فانبثت. وبث الصياد كلابه يبثها بثا. وانبث الجراد: انتشر. وتمر منبث: غير مكنوز. وإبثيث، كعفريت: اسم جبل، كذا في المعجم. وبث المتاع بنواحي البيت: بسطه. قال الله عز وجل:  وزرابي مبثوثة  أي مبسوطة. وقال الفراء: مبثوثة، أي كثيرة. وفي حديث عبد الله  فلما حضر اليهودي الموت، قال: بثبثوه  حكاه الهروى في الغريبين. وأبثه الحديث: أطلعه عليه. قال أبو كبير:
  ثم انصرفت ولا أبثك حـيبـتـي                      رعش البنان أطيش مشي الأصور وبثبثت الأمر، إذا فتشت عنه وتخبرته.

### Türkçe

**بث** şeyi ve haberi, onu **يبثه**; zamme ile; ve onu **يبثه**; kesre ile; **بثا** (böylece) İbn Manzûr ve başkası bunu açıkça beyan etti; şu hâlde şeyhimizin sözü: “Kesreye gelince, onu ne lugatçılardan hiçbiri, ne de sarfçılardan hiçbiri—onların şâzları ve nâdirleri kuşatmalarına rağmen—zikretti; o hâlde zâhir olan, musannifin ona **بت** ile, **المثناة** ile (olan) ile karıştırmış olmasıdır; ‘kesti’ mânâsında; işte onda iki vechi hikâye ettiler; o ise, bilinmeyen üçüncü bir lugat ziyadesiyle teberru etti; bitti.” Onun hakkında (bu) görüş vardır; ve İbn Manzûr ile yetinir; **اللسان** sahibi, hüccettir. Ve **أبثه** (onu) **إبثاثا** (ile) ve **بثثه** (onu), şeddeli olarak, mübalağa içindir. Orta **الثاء**’dan, hafifletme için **باء** bedel kılınabilir; böylece: **بثبثه** denir; nitekim **حثثت** hakkında: **حثحثت** dediler; bütün bunlar **نشره وفرقه** mânâsındadır. **أبثه**; böylece **فانبث**: onu ayırdı da ayrıldı; ve Allah mahlûkâtı yarattı da onları yeryüzünde **فبثهم**; ve aziz tenzilde: **وبث منهما رجالا كثيرا ونساء** yani yaydı ve çoğalttı; ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: **زوجي لا أبث خبره** yani onu yaymam; eserlerinin çirkinliğinden dolayı. Ve **بثبث** haberi **بثبثة** ile: onu yaydı. Ve **وبثثتك السر** **بثا**; böylece sair nüshalarda (vardır); lugat imamlarından birden fazlasının açıkça beyan ettiği ise: **أبثثت** falanı sırrımı—elif ile—**إبثاثا**; yani onu ona bildirdim ve onu ona açığa çıkardım. **أبثثتك**’e gelince, o **البث**’tendir; hüzün mânâsında; yani **أظهرته**; yani benim **بثي**’mi sana (açığa çıkardım). Ve **الأساس**’ta: Mecazdan: ona nefsimde olanı **بثثته**; onu **أبثه**; ve onu ona **أبثثته إياه**: onu ona açığa çıkardım; ve onunla sırrımı **وباثثته سرى**; ve işimin iç yüzünü: onu ona bildirdim; ve ikisi arasında **مباثة** ve **منافثة** vardır; ve haberi **وبث** etti de **فانبث**. Bitti. Ve **تمر بث** ve **منبث**: eğer hazinesi iyi olmazsa dağılır; ve denildi ki: o, ne torbada ne kapta olan, dağınık saçılmış olandır; **كفث** gibi; ve bu, onların “**ماء غور**” demeleri gibidir. Asma‘î dedi: **تمر بث**; yani **متفرق**; bazısı bazısından; **منثور**; yani hazinesinin iyi olmamasından dolayı. Ve **وبث الغبار** ve **وبثبثه**: onu harekete geçirdi ve onu kaldırdı. Ve **وبثبث التراب**: onu kımıldattı ve altındakinden onu açtı. Ve **المنبث**: vecd ve hüzünden, yahut dövmeden, üzerine baygın düşmüş olandır; Allah Teâlâ’nın sözüne gelince: **فكانت هباء منبثا**; onun mânâsı: yani dağınık saçılmış toz(dur). Ve **البث**: hâl ve hüzün ve gamdır ki onu arkadaşına açarsın. Ümmü Zer‘ hadîsinde: **لا يولج الكف ليعلم البث**. Ezherî dedi: **البث** aslında: **أشد الحزن**; ve **التهذيب** nüshalarında: hüzün şiddeti ve şiddetli hastalık; sanki şiddetinden dolayı sahibi onu yayar. Mânâ: onun bedeninde bir ayıp yahut dert vardı da elini elbisesine sokup ona dokunmazdı; onun bunu bildiği için bunun ona eziyet edeceğini (bilirdi); onu nezaketle vasfeder. Ve denildi ki: bu, ona zemmdir; yani onun işlerini ve maslahatlarını yoklamaz; onların “Bu işe elimi sokmadım” demeleri gibi; yani onu yoklamam. Ka‘b b. Mâlik hadîsinde: **فلما توجه قافلا من تبوك حضرني بثي**; yani hüznüm şiddetlendi. Ve **واستبثه إياه**: ondan, onu ona yaymasını istedi; böylece **السين** talep içindir.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: atları baskında **بث** etti; onları **يبثها بثا**; böylece **فانبثت**. Ve avcı köpeklerini **وبث** etti; onları **يبثها بثا**. Ve çekirge **وانبث**: yayıldı. Ve **تمر منبث**: depolanmamış. Ve **إبثيث**; **كعفريت** gibi: bir dağın adıdır; mu‘cemde böyle (geçer). Ve eşyayı evin taraflarında **وبث المتاع بنواحي البيت**: onu yaydı/serdi. Allah عز وجل dedi: **وزرابي مبثوثة**; yani serilmiş. Ferrâ dedi: **مبثوثة**; yani çok. Ve Abdullah hadîsinde: “Yahudiye ölüm hazır olunca dedi ki: **بثبثوه**”; Herevî bunu **الغريبين**’de hikâye etti. Ve hadisi **وأبثه الحديث**: onu ona bildirdi. Ebû Kebîr dedi:
ثم انصرفت ولا أبثك حـيبـتـي                      رعش البنان أطيش مشي الأصور
Ve işi **وبثبثت الأمر**: eğer onu araştırdıysan ve ondan haber aldıysan (böyledir).
