# بثر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AB%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بثر

البثر بفتح فسكون: الكثير والقليل، ذكره ابن السكيت وغيره في الأضداد، يقال: عطاء بثر، أي كثير، وقليل. وماء بثر: بقي منه على وجه الأرض شيء قليل، والمعروف في البثر الكثير.
 البثر أيضا: خراج صغير، ومثله في الأساس، وخص بعضهم به الوجه، وقول الجوهري خراج: صغار. غلط. قال شيخنا لا غلط فيه: فإن البثر اسم جنس جمعي، وهو جمع عند أهل اللغة، ومثله يجوز أن يوصف بالجمع والمفرد على ما قرر في العربية، ويدل له قول المصنف: الخراج، كالغراب: القروح؛ فإنه فسره بالقروح وهي جمع قرح، كفلس وفلوس ففسر الجمع بالجمع، أو قصد الجنس، كيولون الدبر، كما مال إليه بعض الشيوخ. ويحرك واحدته بثرة وبثرة.
 وقد بثر وجهه يبثر مثلثة بثرا، بفتح فسكون، وبثورا، بالضم وبثرا، محركة، فهو وجه بثر ككتف. وتبثر وجهه: بثر. وتبثر جلده: نفط.
 قال أبو منصور: البثور مثل الجدري يفتح على الوجه وغيره من بدن الإنسان، وجمعها بثر. عن ابن الأعرابي: البثرة: الحرة، وقيل هي أرض حجارتها كحجارة الحرة إلا أنها بيض، وهو مجاز. البثر: الحسي والبثور: الأحساء، وهي الكرار. يقال: كثير بثير، إتباع له، وقال الكسائي: هذا شيء كثير بثير، وبذير وبجير أيضا. قد يفرد.
 وبثر: ماء معروف بذات عرق، قال أبو ذؤيب:

  فافتنهن من السواء وماؤه                      بثر وعانده طريق مهيع بثر: ع آخر من أعراض المدينة ليس ببعيد، قاله أبو عبيدة، وأنشد الأصمعي لأبي جندب الهذلي:
  إلى أي نساق وقد وردنـا                      ظماء عن مسيحة ماء بثر والباثر من الماء: البادي من غير حفر، وكذلك ماء نبع ونابع. الباثر أيضا: الحسود. البثر والمبثور: المحسود. المبثور أيضا: الغني جدا، أي التام الغنى.
 وابثأرت الخيل: ركضت للمبادرة شيئا تطلبه، كابثعرت وابذعرت. والبثراء بالمد: جبل لبجيلة جاء ذكره في غزاة الرجيع، تعبد فيه سلطان الزاهدين إبراهيم بن أدهم العجلي البلخي، من أولاد أمرائها، وله كرامات ألفت في مجموع، رضي الله عنه وأرضاه عنا.
 ومما يستدرك عليه: عن ابن الأعرابي: البثرة تصغيرها البثيرة، وهي النعمة التامة. والبثر: أرض سهلة رخوة. وعن الأصمعي: البثرة: الحفرة. قال أبو منصور: ورأيت في البادية ركية غير مطوية يقال لها: بثرة، وكانت واسعة كثيرة الماء. وعن الليث: الماء البثر في الغدير إذا ذهب وبقي على وجه الأرض منه شيء قليل، ثم نش وغشى وجه الأرض منه شبه عرمض، يقال: صار ماء الغدير بثرا.
 وفي نوادر الأعراب: ابثأررت عن هذا الأمر: أي استرخيت وتثاقلت. وكزبير: بثير بن أبي قسيمة السلامي، من المحدثين. وكسفينة: بثيرة بن مشنوء، رجل من قضاعة. ذكرهما الصغاني. وبثر، بفتح فسكون: أحد أولاد إبليس الخمسة، سيذكر في زلنبور.

### Türkçe

**البثر** fetha ile sonra sükûn ile: çok ve az; onu İbnü’s-Sikkît ve başkaları zıtlar içinde zikretmiştir. Denir: **عطاء بثر**, yani çok ve az. Ve **ماء بثر**: yeryüzünün yüzünde ondan az bir şey kalmıştır; **البثر**’de bilinen çok olandır.

**البثر** ayrıca: küçük bir çıban; **الأساس**’ta da böyledir. Bazıları onu yüze tahsis etti. Cevherî’nin “çıban: küçükler” sözü yanlıştır. Şeyhimiz dedi: onda yanlış yoktur; çünkü **البثر** cem‘î bir cins ismidir ve o, lugat ehli yanında bir çoğuldur; bunun benzeri, Arapçada kararlaştırıldığı üzere çoğul ve tekil ile vasfedilmesi caiz olur. Buna, musannifin şu sözü delalet eder: “**الخراج**; **كالغراب**: **القروح**”; çünkü onu **القروح** ile tefsir etti; o da **قرح**’ın çoğuludur; **فلس** ve **فلوس** gibi; böylece çoğulu çoğul ile tefsir etti; yahut cinsi kastetti; **كيولون الدبر** gibi; bazı şeyhlerin meylettiği üzere. Onun tekili **بثرة** ve **بثرة** diye harekelenir.

Ve onun yüzü kabardı: **بثر**; **يبثر** “müselles” olarak; **بثرا** fetha ile sonra sükûn ile; ve **بثورا** damme ile; ve **بثرا** harekeli olarak; artık o, **وجه بثر**’dür, **كتف** gibi. Ve **تبثر وجهه**: kabardı. Ve **تبثر جلده**: su topladı.

Ebû Mansûr dedi: **البثور** çiçek hastalığı gibidir; insanın yüzünde ve bedeninin başka yerlerinde açılır; onun çoğulu **بثر**’dir. İbnü’l-A‘râbî’den: **البثرة**: **الحرة**’dir. Ve denildi ki: o, taşları **الحرة**’nın taşları gibi olan bir arazidir; ancak onlar beyazdır; bu mecazdır. **البثر**: **الحسي**’dir; ve **البثور**: **الأحساء**’dır; o da **الكرار**’dır. Denir: **كثير بثير**; ona tâbi‘ olarak. Kisâî dedi: bu, **شيء كثير بثير**’dir; ve **بذير** ve **بجير** de. Tekil de kılınabilir.

Ve **بثر**: Zât-ı ‘Irk’ta bilinen bir sudur. Ebû Züeyb dedi:

فافتنهن من السواء وماؤه                      **بثر** وعانده طريق مهيع

**بثر**: Medine’nin a‘râzından başka bir **ع**’dır; uzak değildir; Ebû ‘Ubeyde söyledi. Asma‘î, Ebû Cündeb el-Hüzelî için inşad etti:
إلى أي نساق وقد وردنـا                      ظماء عن مسيحة ماء **بثر**

Suda **الباثر**: kazı olmaksızın ortaya çıkan olandır; **ماء نبع** ve **نابع** da böyledir. **الباثر** ayrıca: hasetçidir. **البثر** ve **المبثور**: haset edilendir. **المبثور** ayrıca: çok zengin olandır; yani tam zenginlik sahibi.

Ve **ابثأرت الخيل**: bir şeyi talep ederek acele etmek için koştular; **ابثعرت** ve **ابذعرت** gibi. Ve **البثراء** med ile: Becîle’ye ait bir dağdır; **غزاة الرجيع**’de zikri geldi; orada zâhidlerin sultanı İbrâhîm b. Edhem el-‘Aclî el-Belhî, emirlerinin evlatlarından, ibadet etti; onun kerametleri bir mecmuada telif edilmiştir; Allah ondan razı olsun ve bizi ondan razı kılsın.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: İbnü’l-A‘râbî’den: **البثرة**; onun tasğîri **البثيرة**’dir; ve o, tam nimettir. Ve **البثر**: yumuşak gevşek düz arazidir. Asma‘î’den: **البثرة**: çukurdur. Ebû Mansûr dedi: ve ben bâdiyede örülmemiş bir kuyu gördüm; ona **بثرة** denirdi; geniş ve suyu çok idi. Leys’ten: **الماء البثر** gölcükte, gidip yeryüzünün yüzünde ondan az bir şey kaldığında; sonra yayıldığında ve yeryüzünün yüzünü **شبه عرمض** gibi örttüğünde; denir: **صار ماء الغدير بثرا**.

Ve **نوادر الأعراب**’da: **ابثأررت عن هذا الأمر**: yani gevşedim ve ağırlaştım. Ve **كزبير**: **بثير بن أبي قسيمة السلامي**; muhaddislerdendir. Ve **كسفينة**: **بثيرة بن مشنوء**; **قضاعة**’dan bir adamdır. İkisini de Sığânî zikretti. Ve **بثر**, fetha ile sonra sükûn ile: İblîs’in beş oğlundan biridir; **زلنبور**’da zikredilecektir.
