# بثق (ب-ث-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AB%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ث - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والثاء والباء معهما
ث ق ب، ب ث ق يستعملان فقط ثقب: الثَّقْبُ مصدر: ثَقَبْتُ الشيء أثقُبُه ثَقْباً، والثَّقْبُ اسم لما نفذ.
والمِثْقَبُ أداة يثقب بها.
والثُّقُوبُ مصدر النار الثاقِبةِ، والكواكب ونحوه أي التلألؤ، وثَقَب يثْقُبُ.
وحسب ثاقِبٌ مشهور مرتفع.
ورجل ثقيبٌ وامرأة ثَقيبةٌ: شديد الحمرة، وقد ثَقُبَ يثقُبُ ثَقابةً.
ويثقُبُ: موضع بالبادية، قال النابغة.
عفت روضة الأجداد منها فيثقُبُ
بثق: البَثْقُ كسر شط النهر فَيَنْبَثِقُ الماء، وقد بَثَقْتُه أبثُقُه بَثْقاً.
والبِثْقُ اسم الموضع الذي حفره الماء، وجمعه بُثُوقٌ.
وانبَثَقَ عليهم إذا أقبل عليهم ولم يظنوا به.

##### Türkçe

**القاف** ve **الثاء** ve **الباء** bunlarla birlikte

**ث ق ب**، **ب ث ق** yalnızca **ثقب** kullanılır: **الثَّقْبُ** mastardır: “**ثَقَبْتُ** şeyi **أثقُبُه** **ثَقْباً**”; **الثَّقْبُ** ise nüfuz eden (delip geçen) şeyin adıdır.

**المِثْقَبُ**: kendisiyle delinen bir alettir.

**الثُّقُوبُ**: **النار الثاقِبةِ**’nin mastarıdır; yıldızlar ve benzeri için, yani parıldama (te’lâlü’) demektir; “**ثَقَب** **يثْقُبُ**”.

**ثاقِبٌ**’e göre: meşhur, yüksek.

**رجل ثقيبٌ** ve **امرأة ثَقيبةٌ**: şiddetli kızıllık (kırmızılık) sahibi; ve “**ثَقُبَ** **يثقُبُ** **ثَقابةً**”.

**يثقُبُ**: çölde bir yerdir; **النابغة** dedi ki:

عفت روضة الأجداد منها فيثقُبُ

**بثق**: **البَثْقُ** nehir kıyısının kırılmasıdır; böylece su fışkırır; “onu **بَثَقْتُ** **أبثُقُه** **بَثْقاً**”.

**البِثْقُ** suyun kazdığı yerin adıdır; çoğulu **بُثُوقٌ**’dur.

“**انبَثَقَ** عليهم” (denir): onlara yönelip geldiği zaman; halbuki onlar onu (bunu) ondan ummamışlardı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ث ب
ثقب ، بثق : ( مستعملة ) .
ثقب : قال الليث : الثَّقْب : مصدر ثقبْتُ
الشيء أثقبُه ثَقْباً .
قال : والثَّقْب : اسمٌ لما نفذ . والمِثقَب : أداةٌ يُثقَب بها . والثُّقوب : مصدر النار الثاقبة والكوكب الثاقب : المضيء .
قال الله جلّ وعزّ : ( وَالطَّارِقِ وَمَآ أَدْرَاكَ ( ) الطَّارِقُ النَّجْمُ الثَّاقِبُ ) ( الطارق : 2 ، 3 ) .
قال الفراء : الثاقب : المضيء . والعرب تقول : أَثقِبْ نارَك ، أي : أَضِئها للمُوقد . ويقال : إن الثاقب النجمُ الذي يقال له زُحَل والثاقب أيضاً : الذي ارتفع على النجوم . والعَرَب تقول للطائر إذا لحِق ببطن السماءِ : قد ثَقب ، كلّ ذلك قد جاء في التفسير .
وقال الليث : حسبٌ ثاقب : إذا وُصف بشهرته وارتفاعه .
قال : والثَّقيب والثَّقيبة من الرجال والنساء : الشديد الحُمرة ، والمصدر الثقابة ، وقد ثَقُب يَثقَب ، ويَثقُب : موضع . والثقوب : ما يُثقَب به النار .
الأصمعيّ : حَسَبٌ ثاقب : نيِّرٌ متوقِّد . وعلم ثاقب منه .
ويقال : هَبْ لي ثَقُوباً ، أي : حُرّاقاً ، وهو ما أَثقَبْتُ به النارَ ، أي : أوقدتها به .
ويقال : ثقَبَ الزَّنْدُ يثقُب ثقوباً : إذا سَقَطت الشرارة . أو ثقبْتها أنا إِثقاباً ، وزندٌ ثاقب ، وهو الذي إِذا قُدح ظهرتْ نارُه . ولؤلؤاتٌ مثاقيب ، واحدها مثقوب ، وطريق العراق من الكوفة إِلى مكة ، يقال له مِثقب .
أبو عبيد عن أبي زيد : الثقيب من الإبل : الغزيرة اللبن : وقد ثقبَتْ تثقُب ثقوباً : إِذا غَزُرتْ .
وقال غيره : يقال : إنَّها لثقيبٌ من الإبل ، وهي التي تُحالِب غِزارَ الإبل فتغْزُرُهُن .
أبو عبيد عن أبي زيدٍ أيضاً : الثَّاقب : الغزيرة من الإبل على فاعل .
وقال أبو زيد : تثقّبْتُ النارَ فأنا أتثقّبها تثقُّباً ، وأَتْقبتها إثقاباً ، وثَقَّبْتُ بها تثقيباً ، ومَسَّكْتُ بها تَمْسِيكاً ، وذلك إذا فَحَصْتَ لها في الأرض ثم جعلتَ عليها بعراً وضِراماً ثم دَفَنْتَها في التُّراب . ويقال : تثَقَّبْتُها تثقُّباً حينَ تَقدَحُها .
بثق : قال الليث : البَثْق : كسْرُك شَطَّ النهر ليَنْبَثِقَ الماء ، وقد ثَبقْته ثبقاً . والبِثْق : اسم الموضع الذي حفَرَه الماء ، وجمعُه البُثوق .
ويقال : انبثَق عليهم الماء ، إذا أقبَل عليهم ولم يَظُنّوا به .
أبو عبيد : هو بَثْقُ السَّيْل بفتح الباء ، وكذلك قال ابن السكيت وغيره .
وقال أبو زيد : يقال للركيّة الممتلئة ماء باثقة ، وقد بثَقَتْ تَبثُق بُثوقاً ، وهي الطامية ، وفلانٌ باثِق الكَرَمِ ، أي : غزيرُه .

##### Türkçe

ق ث ب
**ثقب** ، **بثق** : (kullanılan).
**ثقب** : Leys dedi: **الثَّقْب**: “**ثقبْتُ**”un mastarıdır;
şeyi **أثقبُه** **ثَقْباً** (delerim).
Dedi: ve **الثَّقْب**: nüfuz eden şeyin adıdır. ve **المِثقَب**: kendisiyle delinen bir alettir. ve **الثُّقوب**: delici ateşin mastarıdır; ve **الكوكب الثاقب**: aydınlık olan (yıldız).
Allah (azze ve celle) dedi: ( **وَالطَّارِقِ وَمَآ أَدْرَاكَ ( ) الطَّارِقُ النَّجْمُ الثَّاقِبُ** ) (et-Târık: 2, 3).
Ferrâ dedi: **الثاقب**: aydınlık olan. ve Araplar der: **أَثقِبْ نارَك**, yani: onu yakıcıya (ateş yakan kimseye) aydınlat. ve denilir: **الثاقب** Satürn denilen yıldızdır. ve **الثاقب** ayrıca: yıldızların üzerine yükselen (olan)dır. ve Araplar kuşa, göğün karnına yetiştiği zaman: “**قد ثَقب**” der; bütün bunlar tefsirde gelmiştir.
Leys dedi: **حسبٌ ثاقب**: şöhreti ve yüksekliğiyle vasfedildiği zaman.
Dedi: ve erkeklerden ve kadınlardan **الثَّقيب** ve **الثَّقيبة**: şiddetli kızıllık (sahibi); mastar **الثقابة**’dır. ve **ثَقُب** **يَثقَب**; ve **يَثقُب**: bir yerdir. ve **الثقوب**: ateşin kendisiyle delindiği şeydir.
Asmaî: **حَسَبٌ ثاقب**: nurlu, tutuşmuş. ve ondan **علم ثاقب**.
Ve denilir: bana **ثَقُوباً** ver, yani: yakıcılar; ve o, ateşi kendisiyle **أَثقَبْتُ** (yaktığım) şeydir; yani: onu onunla tutuşturdum.
Ve denilir: **ثقَبَ الزَّنْدُ يثقُب ثقوباً**: kıvılcım düştüğü zaman. yahut ben onu **ثقبْتها** **إِثقاباً** (kıvılcım çıkardım). ve **زندٌ ثاقب**: çakıldığı zaman ateşi görünen (çakmak taşı). ve **لؤلؤاتٌ مثاقيب**; tekili **مثقوب**. ve Kûfe’den Mekke’ye Irak yolu; ona **مِثقب** denilir.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: develerden **الثقيب**: sütü bol olan; ve **ثقبَتْ** **تثقُب** **ثقوباً**: bol süt verdiği zaman.
Başkası dedi: denilir: o, develerden mutlaka **لثقيبٌ**dur; ve o, develerin bol süt verenlerini sağar da onları bol sütlü kılar.
Ebû Ubeyd, yine Ebû Zeyd’den: **الثَّاقب**: “فاعل” vezninde, develerden sütü bol olan.
Ebû Zeyd dedi: ateşi **تثقّبْتُ**; ben onu **أتثقّبها** **تثقُّباً** (tütsülerim/işlerim); ve onu **أَتْقبتها** **إثقاباً**; ve onunla **ثَقَّبْتُ** **تثقيباً**; ve onunla **مَسَّكْتُ** **تَمْسِيكاً**; bu, onun için yerde bir oyuk kazdığın, sonra üzerine tezek ve çalı-çırpı koyduğun, sonra onu toprağa gömdüğün zamandır. ve denilir: onu çaktığın zaman **تثقَّبْتُها** **تثقُّباً**.

**بثق** : Leys dedi: **البَثْق**: su fışkırsın diye nehrin kıyısını kırmandır; ve onu **ثَبقْته** **ثبقاً** (kırdım). ve **البِثْق**: suyun kazdığı yerin adıdır; çoğulu **البُثوق**tur.
Ve denilir: su onların üzerine **انبثَق**; onlara yöneldiği ve onu ummadıkları zaman.
Ebû Ubeyd: o, **بَثْقُ السَّيْل**dir; bâ’nın fethasıyla; İbnü’s-Sikkît ve başkaları da böyle dedi.
Ebû Zeyd dedi: suyla dolu kuyuya **باثقة** denilir; ve **بثَقَتْ** **تَبثُق** **بُثوقاً**; ve o, taşkın olandır. ve falan, **باثِق الكَرَمِ**dir; yani: onun bol olanı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والثاء مع الذي بعدهما في الثلاثي)
(بثر) الباء والثاء والراء أصلٌ واحد، وهو انقطاع الشيء مع دوام وسهولةٍ وكثْرة. قال الخليل: بَثَر جلدُه تنفَّطَ([1]). قال الخليل: البَثْر خُرَّاجٌ صِغار، الواحدة بَثْرة. قال أبو عليّ الأصفهانيّ: بَثَرَ جلدُهُ بُثوراً فهو باثِر، وبُثِر فهو مبثور. قال: والماء البَثْر الذي يَنِشُّ ويبقَى منه على وجه الأرض كالعِرْمِض، وهو مرتفع عن وَجْه الأرض. يقولون: صار الغَدير بَثْرا. قال أبو حاتم: ماءٌ بَثْرٌ كثير. قال الهذليّ([2]):
فافتَنَّهُنَّ مِنَ السَّواءِ وماؤه *** بَثْر وعارَضَهُ طريقٌ مَهْيَعُ
ويقال باثرٌ وباثع إذا بدا ونتأ.
(بثع) الباء والثاء والعين كلمةٌ واحدة تدلّ على مثل الأصل الذي قبلها. يقال شفة باثعة، أي ممتلئة.
(بثق) الباء والثاء والقاف يدلُّ على التفتُّح في الماء وغيره. البَثْق بَثْق الماء، وربما كُسِرَت فقيل بِثْق*، والفتحُ أفصح.
(بثن) الباء والثاء والنون أصلٌ واحد يدلّ على السهولة واللين. يقال أرضٌ بَِثْنةٌ أي سهلة، وتصغيرها بُثَينة. وبها سمِّيت المرأة بُثَينة. والبَثَنِيَّةُ حنطة منسوبة. ومن ذلك حديثُ خالد بن الوليد: "إنّ عمرَ استعملني على الشام، فلما ألقى بَوانِيَهُ([3])وصارَ بَثَنِيّةً وعَسَلاً عَزَلني واستعملَ غيري".
(بثا) الباء والثاء والألف كلمةٌ واحدة لا يُقاس عليها ولا يشتقّ منها، وهي البَثَاء: أرضٌ سهلة. وهي أرضٌ بعينها([4]). قال:
رفعت لها طَرْفي وقد حالَ دُونها *** جُموعٌ وخيلٌ بالبَثَاءِ تُغِيرُ([5])
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "تنعظ" تحريف.
([2]) هو أبو ذؤيب الهذلي، من مرثيته المشهورة. انظر ديوانه ص1 والمفضليات (12: 221).
([3]) البواني: الأكتاف والقوائم، الواحدة بانية. وفي اللسان (بثن، بون، بنى): "فلما ألقى الشام بوانيه".
([4]) في بلاد بني سليم، كما في المجمل واللسان ومعجم البلدان (2: 59).
([5]) البيت لأبي ذؤيب الهذلي. ديوانه 137 واللسان ومعجم البلدان والمجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الباء** و**الثاء** مع الذي بعدهما في الثلاثي)
(**بثر**) **الباء** ve**الثاء** ve**الراء** tek bir asıldır; o da şeyin, devam ve kolaylık ve çokluk ile birlikte kopmasıdır. **الخليل** dedi: **بَثَر** onun derisi, kabarcıklandı. **الخليل** dedi: **البَثْر** küçük çıbanlardır; teki **بَثْرة**’dir. **أبو عليّ الأصفهانيّ** dedi: **بَثَرَ** onun derisi **بُثوراً**; o hâlde o **باثِر**’dir; ve **بُثِر**; o hâlde o **مبثور**’dur. Dedi: ve **الماء البَثْر** o sudur ki sızar ve ondan yerin yüzünde **العِرْمِض** gibi kalır; ve o, yerin yüzünden yüksektir. Derler: **صار الغَدير بَثْرا**. **أبو حاتم** dedi: **ماءٌ بَثْرٌ** çoktur. **الهذليّ** dedi:
فافتَنَّهُنَّ مِنَ السَّواءِ وماؤه *** **بَثْر** وعارَضَهُ طريقٌ مَهْيَعُ
Ve denir: **باثرٌ** ve **باثع**; ortaya çıktığı ve kabardığı zaman.

(**بثع**) **الباء** ve**الثاء** ve**العين** tek bir kelimedir; kendisinden önceki aslın benzeri üzerine delâlet eder. Denir: **شفة باثعة**; yani dolu.

(**بثق**) **الباء** ve**الثاء** ve**القاف** su ve başkasında açılmaya delâlet eder. **البَثْق** suyun **بَثْق**’ıdır; bazen kırıldı da **بِثْق** denildi; ve fetha daha fasîhtir.

(**بثن**) **الباء** ve**الثاء** ve**النون** tek bir asıldır; kolaylığa ve yumuşaklığa delâlet eder. Denir: **أرضٌ بَِثْنةٌ**; yani kolay. Ve onun küçültmesi **بُثَينة**’dir. Ve onunla kadın **بُثَينة** diye adlandırıldı. Ve **البَثَنِيَّةُ** nisbetli bir buğdaydır. Ve bundan **خالد بن الوليد** hadisi: “Şüphesiz **عمرَ** beni Şam üzerine görevlendirdi; sonra **بَوانِيَهُ**’nu attığı ve **بَثَنِيّةً** ve bal olduğu zaman beni azletti ve başkasını görevlendirdi.”

(**بثا**) **الباء** ve**الثاء** ve**الألف** tek bir kelimedir; ona kıyas edilmez ve ondan türetilmez; o da **البَثَاء**’dır: kolay bir yer. Ve o, bizzat bir yerdir. Dedi:
رفعت لها طَرْفي وقد حالَ دُونها *** جُموعٌ وخيلٌ ب**البَثَاءِ** تُغِيرُ
--------------ـــ
([1]) Asılda: “تنعظ” bir tahriftir.
([2]) O, meşhur mersiyesinden **أبو ذؤيب الهذلي**’dir. Onun divanına s1 ve **المفضليات** (12: 221) bak.
([3]) **البواني**: omuzlar ve ayaklar; teki **بانية**. Ve **اللسان**’da (بثن، بون، بنى): “Şam **بوانيه**’nu attığı zaman.”
([4]) **بني سليم** beldelerinde; **المجمل** ve **اللسان** ve **معجم البلدان** (2: 59)’da olduğu gibi.
([5]) Beyit **أبي ذؤيب الهذلي**’nindir. Onun divanı 137 ve **اللسان** ve **معجم البلدان** ve **المجمل**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ث ق
انبثـق عليهـم المـاء إذا خـرق الشط أو كسر السكر فجرى من غير فجر وبثقته أنا أبثقه بثقاً وقد سدوا البثـق والبثـق وهـو المكـان المكسـور فعـل بمعنـى مفعـول أو تسميـة بالمصـدر كالضـرب والصيد‏.‏
وهؤلاء أهل الوثوق في سد البثوق‏.‏
ومن المجاز‏:‏ انبثق عليهم بنو فلان إذا أقبلوا عليهم ولم يظنوا بهم وانبثق علينـا فلـان بالشـر وانبعق بكلام السوء‏.‏

##### Türkçe

ب ث ق
Onların üzerine su **انبثـق** etti; yani şattı yardığında veya seti kırdığında, bir yarma olmaksızın akıp gitti. Ve onu ben **بثقته**; onu **أبثقه** **بثقاً** (diye) (yaptım). Ve **البثـق**’ı kapatmışlardır; ve **البثـق**: kırılmış yer; (bu) **فعل** vezninde, **مفعـول** mânâsındadır; yahut **الضـرب** ve **الصيد** gibi masdar ile adlandırmadır.

Ve bunlar, **البثوق**’ları kapatmada **الوثوق** ehli kimselerdir.

Mecazdan: **انبثق** onların üzerine filânın oğulları; yani onların üzerine geldiler ve onları (öyle) sanmıyorlardı. Ve filân bize şer ile **انبثق** etti; ve kötü söz ile **انبعق** etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البَثْقُ: كسْرُك شطَّ النهر لينشقّ الماء. ابن سيده: بَثَق شِقَّ النهر يَبْثُقه بَثْقاً كسَره ليَنبَعِث ماؤُه، واسم ذلك الموضع البَثْقُ والبِثْقُ، وقيل: هما مُنْبَعَثُ الماء، وجمعه بُثوق. وقد بَثَقَ الماءُ وانْبَثَقَ عليهم إذا أَقبل عليهم ولم يظنوا به، وانبثق عليهم الأَمرُ: هجَم من غير أَن يشعرُوا به. وبَثَق السيلُ موضع كذا يبثُق بَثْقاً وبِثْقاً؛ عن يعقوب، أَي خَرَقه وشقَّه فانبثق له أَي انفجَر؛ قال أَبو عبيد: هو بَثْقُ السيل، بفتح الباء. قال أَبو زيد: يقال للرّكيّة المُمتلِئة ماءً باثقة وقد بثَقت تبثُق بثُوقاً، وهي الطامية. وفلان باثِقُ الكَرْمِ أَي غَزِيرُه.
والبثَق: داء يصيب الزرع من ماء السماء، وقد بثِقَ.

##### Türkçe

**البَثْقُ**: senin nehrin kıyısını kırmandır; su yarılsın diye. İbn Sîde: **بَثَق** nehrin yarığını, onu **يَبْثُقه** **بَثْقاً**; onu kırdı ki suyu fışkırsın; o yerin adı **البَثْقُ** ve **البِثْقُ**tur. Ve denildi ki: ikisi suyun fışkırdığı yerdir; çoğulu **بُثوق**tur. Ve **بَثَقَ** su, ve **انْبَثَقَ** onların üzerine; onlara yöneldiği zaman ve onu ummadıkları hâlde. Ve iş **انبثق عليهم**: farkında olmaksızın ansızın bastı. Ve **بَثَق** sel, şu yerin (yerini), **يبثُق** **بَثْقاً** ve **بِثْقاً**; Ya‘kūb’dan: yani onu deldi ve yardı; böylece onun için **انبثق** yani patladı. Ebû Ubeyd dedi: o, **بَثْقُ السيل**dir; **الباء**’nın fethiyle. Ebû Zeyd dedi: su ile dolu kuyuya **باثقة** denir; ve **بثَقت** **تبثُق** **بثُوقاً**; o, taşkın olandır. Ve falan **باثِقُ الكَرْمِ**dir; yani onun bol olanıdır.

**والبثَق**: gök suyundan ekine isabet eden bir hastalıktır; ve **بثِقَ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ث ق * * بَثَقَ * السيل الموضع أي خرقه وشقه * فانْبَثَقَ * أي انفجر وبابه نصر و * بِثْقاً * أيضا بكسر الباء

##### Türkçe

* ب ث ق * * **بَثَقَ** * sel, yeri; yani onu deldi ve yardı * **فانْبَثَقَ** * yani fışkırdı; kapısı **نصر**’dır ve * **بِثْقاً** * ayrıca **الباء**’nın kesriyle.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

بثق النهر بثقا قاله الليث وزاد غيره بثقا أي: بالكسر، ووجد في بعض نسخ الصحاح بالتحريك، وهو غلط، وأما ما وجد في قول رؤبة:
  في حاجر كعكعه عن البثق وكذا قوله:
  في الماء والساحل خضخاض البثق فإنما حرك الثاء فيهما للضرورة وتبثاقا بالفتح، كتذكار: كسر شطه، لينبثق الماء قاله الليث، أي ينفجر، وقال الجوهري: بثق السيل موضع كذا بثقا وبثقا عن يعقوب أي فرقه وشقه كبثقه تبثيقا، وهذه لم يذكرها الجماعة واسم ذلك الموضع: البثق بالفتح ويكسر، ج: بثوق. وبثقت العين تبثق بثقا وتبثاقا: أسرع دمعها عن أبي عمرو، وأنشد:
  ما بال عينك عاودت تغساقها                      لا عين يبثق دمعها تبثاقهـا وقال أبو زيد: بثقت الركية تبثق بثوقا كقعود: امتلأت وطمت، وهي باثقة: ممتلئة طامية وهو باثق الكرم: أي غزيره. والبثق بالفتح، ويكسر: منبعث الماء. وانبثق انفجر نقله الجوهري. وانبثق السيل عليهم: إذا أقبل ولم يحتسبوه أي لم يظنوا به وهو مجاز. وانبثق عليهم بالكلام: إذا اندرأ من غير أم يشعروا به، وهو مجاز .
 ومما يستدرك عليه: بثق الماء عليهم: أقبل. والبثق: داء يصيب الزرع من ماء السماء، وقد بثق، كفرح. ومياه بثق ، كركع، قال رؤبة:
  ما يملأ الأرض مياها بثقا وانبثقت الأرض: أخصبت، وهو مجاز.

##### Türkçe

**بثق** nehir **بثقا** (yarıp fışkırma) (hakkında) bunu Leys söyledi; başkası da artırdı: **بثقا** yani: kesre ile. Ve **الصحاح**’ın bazı nüshalarında hareke ile (yani farklı harekelenmiş olarak) bulundu; o ise yanlıştır. Ama Rü’be’nin sözü içinde bulunan şeye gelince:
  “**في حاجر كعكعه عن البثق**” ve yine onun sözü:
  “**في الماء والساحل خضخاض البثق**” — ancak onda ikisinde de ث harfini zaruret için harekeledi. Ve **تبثاقا** fetha ile, **كتذكار** gibi: kıyısını kırdı ki su **لينبثق**; bunu Leys söyledi; yani patlar. Cevherî dedi: **بثق** sel, şu yerden **بثقا** ve **بثقا** (yarıp fışkırdı); Yakub’dan: yani onu ayırdı ve yardı; **كبثقه تبثيقا** gibi. Bunu cemaat zikretmedi. Ve o yerin adı: **البثق** fetha ile; kesre ile de olur; çoğulu: **بثوق**. Ve **بثقت** göz **تبثق بثقا وتبثاقا**: gözyaşı hızlandı; Ebû Amr’dan. Ve inşad etti:
  “**ما بال عينك عاودت تغساقها                      لا عين يبثق دمعها تبثاقهـا**”
Ebû Zeyd dedi: **بثقت** kuyu **تبثق بثوقا** (قعود vezninde): doldu ve taştı; o **باثقة**’dir: dolu, taşmış. Ve o, **باثق الكرم**’dir: yani onun bolu. Ve **البثق** fetha ile, kesre ile de: suyun fışkırması. Ve **انبثق**: patladı; Cevherî onu nakletti. Ve **انبثق السيل عليهم**: geldiği zaman ve onu hesap etmedikleri, yani onu sanmadıkları zaman; bu mecazdır. Ve **انبثق عليهم بالكلام**: farkında olmadan, hissetmeden dışarı fırladığı zaman; bu mecazdır.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **بثق الماء عليهم**: geldi. Ve **البثق**: göğe ait sudan ekine isabet eden bir hastalık; ve **بثق** oldu, **كفرح** gibi. Ve **مياه بثق** , **كركع** gibi. Rü’be dedi:
  “**ما يملأ الأرض مياها بثقا**”
Ve **انبثقت الأرض**: bereketlendi; bu mecazdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَثَقَ المَآءَ
1 بَثَقَ المَآءَ بثق المآء , (Mgh, Msb,) aor. بَثِقَ and بَثُقَ , (Msb,) inf. n. بَثْقٌ, (Mgh, Msb,) He made an opening for the water by breaking through the bank, or the dam that confined it. (Mgh, Msb. *) And بَثَقَ النَّهْرَ, inf. n. بَثْقٌ (Lth, K) and بِثْقٌ, (K, TA,) in some of the copies of the S [and in the CK] بَثَقٌ, but this is wrong, though Ru-beh has used it by poetic license, (TA,) and تَبْثَاقٌ, (K,) He broke [through] the bank of the river, or rivulet, in order that the water might pour out, or flow forth; (Lth, K, TA;) as also ↓ بثُق, (K,) inf. n. تَبْثِيقٌ; the latter not commonly mentioned. (TA.) And بَثَقَ السَّيْلُ مَوْضِعَ كَذَا, aor. بَثُقَ , inf. n. بَثْقٌ and بِثْقٌ, on the authority of Yaakoob, The torrent broke through, and clave, such a place. (S.) -A2- See also 7. ― -b2- بَثَقَت العَيْنُ, (K,) aor. بَثُقَ , inf. n. بَثْقٌ and تَبْثَاقٌ, (TA,) The eye shed tears quickly. (AA, K.) ― -b3- بَثَقَتِ الرَّكِيَّةُ, (AZ, K,) aor. بَثُقَ , (AZ, TA,) inf. n. بُثُوقٌ The well became full, and abundant in water. (AZ, K.) -A3- بَثِقَ, aor. بَثَقَ , [inf. n., by rule, بَثَقٌ,] It (seed-produce) became affected with the disease termed بَثْقٌ. (TA.)

2 بَثَّقَ see 1.

انبثق
7 انبثق أنبثق انبثق ٱنبثق It (water) had vent; or it poured out, or flowed forth: (S, Msb, * K:) or it ran, or flowed, of itself, without the breaking through of a dam or the like. (Mgh.) [For اِنْفَجَرَ, in the S, Golius appears to have found اِنْفَرَجَ, which is a mistake. ― -b2- The Christians, as Golius has observed, use this verb to denote the procession of the Holy Spirit.] ― -b3- انبثق السَّيْلُ عَلَيْهِمْ (tropical:) The torrent came upon them without their expecting it, or thinking it. (K, * TA.) And المَآءُ عَلَيْهِمْ ↓ بَثَقَ (assumed tropical:) The water came upon them. (TA.) ― -b4- انبثق عَلَيْهِمْ بِالكِلَامِ (tropical:) He came upon them with speech without their expecting it. (K, * TA.) ― -b5- انبثقت الأَرْضُ (tropical:) The land became abundant in herbage, or fruitful. (TA.)

بَثْقٌ
بَثْقٌ بثق and ↓ بِثْقٌ An opening made for water by breaking through the bank, or the dam that confined it: (Mgh, Msb: *) or the place where the bank of a river, or rivulet, is broken [through] in order that the water may pour out, or flow forth: a place where water has vent, or pours out, or flows forth: (K:) or the latter signifies a place furrowed, or hollowed out, by water: (JK:) pl. بُثُوقٌ. (JK, K.) -A2- Also the former, A disease that affects seed-produce, occasioned by rain. (TA.)

بِثْقٌ
بِثْقٌ بثق : see بَثْقٌ.

بَاثِقٌ
بَاثِقٌ باثق [act. part. n. of 1]. ― -b2- رَكِيَّةٌ بَاثِقَةٌ A well full, and abundant in water. (K.) And مِيَاهٌ بُثَّقٌ [pl. of بَاثِقٌ], like رُكَّعٌ [pl. of رَاكِعٌ, app. Waters flowing forth abundantly]. (TA.) ― -b3- [Hence,] هُوَ بَاثِقُ الكَرَمِ (assumed tropical:) He is abundant in generosity. (K.)

##### Türkçe

بَثَقَ **المَآءَ**
1 **بَثَقَ المَآءَ** بثق المآء , (Mgh, Msb,) muzâri‘ı **بَثِقَ** ve **بَثُقَ** , (Msb,) mastarı **بَثْقٌ**, (Mgh, Msb,) O, onu tutan seti yahut bendi yarıp geçerek su için bir açıklık yaptı. (Mgh, Msb. *) Ve **بَثَقَ النَّهْرَ**, mastarı **بَثْقٌ** (Lth, K) ve **بِثْقٌ**, (K, TA,) S’nin bazı nüshalarında [ve CK’de] **بَثَقٌ**, fakat bu yanlıştır; her ne kadar Ru-beh onu şiirî ruhsatla kullanmışsa da, (TA,) ve **تَبْثَاقٌ**, (K,) Suyun dökülmesi yahut akıp çıkması için ırmağın yahut küçük ırmağın setini yarıp geçti; (Lth, K, TA;) bunun gibi ↓ **بثُق**, (K,) mastarı **تَبْثِيقٌ**; ikincisi yaygın olarak zikredilmez. (TA.) Ve **بَثَقَ السَّيْلُ مَوْضِعَ كَذَا**, muzâri‘ı **بَثُقَ** , mastarı **بَثْقٌ** ve **بِثْقٌ**, Yaakoob’un rivayetine göre, Sel, böyle bir yeri yarıp geçti ve yardı. (S.) -A2- 7’ye de bak. ― -b2- **بَثَقَت العَيْنُ**, (K,) muzâri‘ı **بَثُقَ** , mastarı **بَثْقٌ** ve **تَبْثَاقٌ**, (TA,) Göz, çabucak gözyaşı döktü. (AA, K.) ― -b3- **بَثَقَتِ الرَّكِيَّةُ**, (AZ, K,) muzâri‘ı **بَثُقَ** , (AZ, TA,) mastarı **بُثُوقٌ** Kuyu doldu ve su bakımından bol oldu. (AZ, K.) -A3- **بَثِقَ**, muzâri‘ı **بَثَقَ** , [mastarı kaide gereği **بَثَقٌ**,] O (tohum mahsulü), **بَثْقٌ** denilen hastalıkla etkilendi. (TA.)

2 **بَثَّقَ**: 1’e bak.

انبثق
7 **انبثق** أنبثق انبثق ٱنبثق O (su) çıkış buldu; yahut döküldü, yahut akıp çıktı: (S, Msb, * K:) yahut bir bendin veya benzerinin yarılıp geçmesi olmaksızın, kendiliğinden aktı yahut akıp gitti. (Mgh.) [S’deki **اِنْفَجَرَ** için, Golius’un **اِنْفَرَجَ** bulmuş göründüğü, bunun ise bir hata olduğu. ― -b2- Golius’un gözlemlediği üzere, Hristiyanlar bu fiili Kutsal Ruh’un çıkışı/alayı için kullanırlar.] ― -b3- **انبثق السَّيْلُ عَلَيْهِمْ** (mecaz:) Sel, onların beklemedikleri yahut düşünmedikleri bir halde üzerlerine geldi. (K, * TA.) Ve **المَآءُ عَلَيْهِمْ** ↓ **بَثَقَ** (varsayılan mecaz:) Su, onların üzerlerine geldi. (TA.) ― -b4- **انبثق عَلَيْهِمْ بِالكِلَامِ** (mecaz:) Onların beklemedikleri bir halde söz ile üzerlerine geldi. (K, * TA.) ― -b5- **انبثقت الأَرْضُ** (mecaz:) Yer, ot bakımından bol oldu yahut verimli oldu. (TA.)

**بَثْقٌ**
**بَثْقٌ** بثق ve ↓ **بِثْقٌ** Suyu tutan seti yahut bendi yarıp geçmek suretiyle su için yapılmış bir açıklık: (Mgh, Msb: *) yahut suyun dökülmesi yahut akıp çıkması için bir ırmağın yahut küçük ırmağın setinin yarılıp geçildiği yer: suyun çıkış bulduğu, yahut döküldüğü, yahut akıp çıktığı yer: (K:) yahut ikincisi, su tarafından yarılmış yahut oyulmuş bir yeri ifade eder: (JK:) çoğulu **بُثُوقٌ**. (JK, K.) -A2- Yine birincisi: Yağmur sebebiyle meydana gelen, tohum mahsulünü etkileyen bir hastalık. (TA.)

**بِثْقٌ**
**بِثْقٌ** بثق : **بَثْقٌ**’a bak.

**بَاثِقٌ**
**بَاثِقٌ** باثق [1’in ism-i fâili]. ― -b2- **رَكِيَّةٌ بَاثِقَةٌ** Su bakımından dolu ve bol bir kuyu. (K.) Ve **مِيَاهٌ بُثَّقٌ** [**بَاثِقٌ**’in çoğulu], **رُكَّعٌ** [**رَاكِعٌ**’in çoğulu] gibi, [görünüşe göre: bolca akıp çıkan sular]. (TA.) ― -b3- [Bundan dolayı,] **هُوَ بَاثِقُ الكَرَمِ** (varsayılan mecaz:) O, cömertlikte boldur. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَثَقَ
بَثَقَ I ,  U ( n. ac. بَثْق 1 ,  بِثْق 2 ),
a.  Overflowed; brimmed over.

بَثَّقَ
بَثَّقَ II ,
a.  see I .

اِنْبَثَقَ
اِنْبَثَقَ VII
a.  [ Min ], Poured, flowed from.

بَثْق
بَثْق 1 ,  بِثْق 2 , ( pl. بُثُوْق 27 ),
a.  Outlet, opening.

اِنْبَثَقَ
N. Ac. اِنْبَثَقَ VII ,
a.  Procession ( of the Holy Ghost ).

##### Türkçe

**بَثَقَ**
**بَثَقَ** I, U (isim-fiil: **بَثْق** 1, **بِثْق** 2),
a. Taştı; ağzına kadar dolup taştı.

**بَثَّقَ**
**بَثَّقَ** II,
a. I’e bak.

**اِنْبَثَقَ**
**اِنْبَثَقَ** VII
a. [Min ile], -den döküldü, aktı.

**بَثْق**
**بَثْق** 1, **بِثْق** 2, (çoğulu: **بُثُوْق** 27),
a. Çıkış yeri, açıklık.

**اِنْبَثَقَ**
İsim-fiil: **اِنْبَثَقَ** VII,
a. (Kutsal Ruh’un) çıkışı (sudur).
