# بثق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AB%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بثق

بثق النهر بثقا قاله الليث وزاد غيره بثقا أي: بالكسر، ووجد في بعض نسخ الصحاح بالتحريك، وهو غلط، وأما ما وجد في قول رؤبة:
  في حاجر كعكعه عن البثق وكذا قوله:
  في الماء والساحل خضخاض البثق فإنما حرك الثاء فيهما للضرورة وتبثاقا بالفتح، كتذكار: كسر شطه، لينبثق الماء قاله الليث، أي ينفجر، وقال الجوهري: بثق السيل موضع كذا بثقا وبثقا عن يعقوب أي فرقه وشقه كبثقه تبثيقا، وهذه لم يذكرها الجماعة واسم ذلك الموضع: البثق بالفتح ويكسر، ج: بثوق. وبثقت العين تبثق بثقا وتبثاقا: أسرع دمعها عن أبي عمرو، وأنشد:
  ما بال عينك عاودت تغساقها                      لا عين يبثق دمعها تبثاقهـا وقال أبو زيد: بثقت الركية تبثق بثوقا كقعود: امتلأت وطمت، وهي باثقة: ممتلئة طامية وهو باثق الكرم: أي غزيره. والبثق بالفتح، ويكسر: منبعث الماء. وانبثق انفجر نقله الجوهري. وانبثق السيل عليهم: إذا أقبل ولم يحتسبوه أي لم يظنوا به وهو مجاز. وانبثق عليهم بالكلام: إذا اندرأ من غير أم يشعروا به، وهو مجاز .
 ومما يستدرك عليه: بثق الماء عليهم: أقبل. والبثق: داء يصيب الزرع من ماء السماء، وقد بثق، كفرح. ومياه بثق ، كركع، قال رؤبة:
  ما يملأ الأرض مياها بثقا وانبثقت الأرض: أخصبت، وهو مجاز.

### Türkçe

**بثق** nehir **بثقا** (yarıp fışkırma) (hakkında) bunu Leys söyledi; başkası da artırdı: **بثقا** yani: kesre ile. Ve **الصحاح**’ın bazı nüshalarında hareke ile (yani farklı harekelenmiş olarak) bulundu; o ise yanlıştır. Ama Rü’be’nin sözü içinde bulunan şeye gelince:
  “**في حاجر كعكعه عن البثق**” ve yine onun sözü:
  “**في الماء والساحل خضخاض البثق**” — ancak onda ikisinde de ث harfini zaruret için harekeledi. Ve **تبثاقا** fetha ile, **كتذكار** gibi: kıyısını kırdı ki su **لينبثق**; bunu Leys söyledi; yani patlar. Cevherî dedi: **بثق** sel, şu yerden **بثقا** ve **بثقا** (yarıp fışkırdı); Yakub’dan: yani onu ayırdı ve yardı; **كبثقه تبثيقا** gibi. Bunu cemaat zikretmedi. Ve o yerin adı: **البثق** fetha ile; kesre ile de olur; çoğulu: **بثوق**. Ve **بثقت** göz **تبثق بثقا وتبثاقا**: gözyaşı hızlandı; Ebû Amr’dan. Ve inşad etti:
  “**ما بال عينك عاودت تغساقها                      لا عين يبثق دمعها تبثاقهـا**”
Ebû Zeyd dedi: **بثقت** kuyu **تبثق بثوقا** (قعود vezninde): doldu ve taştı; o **باثقة**’dir: dolu, taşmış. Ve o, **باثق الكرم**’dir: yani onun bolu. Ve **البثق** fetha ile, kesre ile de: suyun fışkırması. Ve **انبثق**: patladı; Cevherî onu nakletti. Ve **انبثق السيل عليهم**: geldiği zaman ve onu hesap etmedikleri, yani onu sanmadıkları zaman; bu mecazdır. Ve **انبثق عليهم بالكلام**: farkında olmadan, hissetmeden dışarı fırladığı zaman; bu mecazdır.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **بثق الماء عليهم**: geldi. Ve **البثق**: göğe ait sudan ekine isabet eden bir hastalık; ve **بثق** oldu, **كفرح** gibi. Ve **مياه بثق** , **كركع** gibi. Rü’be dedi:
  “**ما يملأ الأرض مياها بثقا**”
Ve **انبثقت الأرض**: bereketlendi; bu mecazdır.
