# بثن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AB%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بثن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بثن

البَثْنَةُ والبِثْنَةُ: الأَرضُ السَّهْلَةُ اللَّينة، وقيل: الرَّملة، والفتح أَعلى؛ وأَنشد ابن بَري لجميل:
بَدَتْ بَدْوةً لمَّا اسْتَقَلَّت حُمولُها
بِبَثْنةَ، بين الجُرْفِ والحاج والنُّجْلِ.
وبها سميت المرأَة بَثْنة، وبتصغيرها سميت بُثَيْنة. والبَثَنِيّةُ: الزُّبْدةُ. والبَثَنِيَّةُ: ضَرْبٌ من الحنطة. والبَثَنِيَّةُ: بلادٌ بالشأْم. وقول خالد بن الوليد لمَّا عَزَلَه عمرُ عن الشام حين خطَبَ الناسَ فقال: إنَّ عُمَر اسْتَعْمَلني على الشام وهو له مُهِمٌّ، فلما أَلْقَى الشامُ بَوانِيَه وصارَ بَثَنِيَّةً وعسلاً عزَلني واستعمل غيري؛ فيه قولان: قيل البَثَنِيَّة حِنْطَةٌ منسوبةٌ إلى بلدة معروفةٍ بالشام من أَرض دِمَشق، قال ابن الأَثير: وهي ناحية من رُسْتاقِ دِمشق يُقال لها البَثَنِيَّة، والآخر أَنه أَراد البَثَنِيَّة الناعمة من الرملة اللَّينة يقال لها بَثْنة، وتصغيرها بُثَيْنَة، فأَراد خالدٌ أَن الشأْم لمَّا سكن وذهبت شَوْكَتُه، وصار ليّناً لا مكْروهَ فيه، خِصْباً كالحِنْطة والعسلِ، عزلني، قال: والبَثْنةُ الزُّبْدة الناعمة أَي لما صار زُبْدة ناعمة وعسلاً صِرْفَيْن لأَنها صارت تجبى أَموالها من غير تعب، قال: وينبغي أَن يكون بُثَيْنةُ اسم المرأَة تصغيرَها أَعني الزبدة فقال جميل:
أُحِبُّكَ أَنْ نَزَلْتَ جِبال حِسْمَى،
وأَنْ ناسَبْتَ بَثْنةَ من قريبٍ
(* هنا جميل يخاطب أخا بثينة لا بثينة نفسها). البَثْنةُ ههنا: الزبدةُ. والبَثْنةُ: النَّعْمةُ في النِّعْمةِ. والبَثْنَةُ: الرَّملةُ اللَّيِّنة. والبَثْنةُ: المرأَةُ الحَسْناء البضّة؛ قال الأَزهري: قرأْتُ بخط شمر وتقييده: البِثْنة، بكسر الباء، الأَرض اللينة، وجمعُها بِثَنٌ؛ ويقال: هي الأَرض الطيبة، وقيل: البُثُنُ الرياض؛ وأَنشد قول الكميت: مباؤكَ في البُثُنِ النَّاعِمَاْ
تِ عَيْناً، إذا رَوَّحَ المؤْصِل
يقول: رِياضُك تَنْعَمُ أَعْيُنَ الناسِ أَي تُقِرُّ عيونَهم إذا أَراحَ الراعي نَعَمَه أَصيلاً، والمَباءُ والمَباءةُ: المنزلُ. قال الغنوي: بَثَنِيَّةُ الشام حنطةٌ أَو حبّة مُدَحْرجَةٌ، قال: ولم أَجد حَبّةً أَفضلَ منها؛ وقال ابن رُوَيشد الثقفي:
فأَدْخَلْتُها لا حِنْطةً بَثَنِيَّةً
تُقَابِلُ أَطْرافَ البيوتِ، ولا حُرْفا
قال: بَثَنِيّة
منسوبةٌ إلى قرية بالشام بين دمشق وأَذْرِعات، وقال أَبو الغوث: كلُّ حِنْطَةٍ تَنْبُت في الأَرض السَّهْلة فهي بَثَنيَّة خلاف الجبَليَّة، فجعله من الأَول.

### Türkçe

**البَثْنَةُ** ve **البِثْنَةُ**: düz, yumuşak (gevşek) arazi; ve denildi ki:
kumluk; ve fetha (üstün) daha üstündür. Ve İbn Berî, Cemîl’den şu beyti okudu:
بَدَتْ بَدْوةً لمَّا اسْتَقَلَّت حُمولُها
بِبَثْنةَ، بين الجُرْفِ والحاج والنُّجْلِ.

Ve onunla kadın **بَثْنة** diye adlandırıldı; ve onun küçültmesiyle **بُثَيْنة** diye adlandırıldı. Ve **البَثَنِيّةُ**:
tereyağıdır. Ve **البَثَنِيَّةُ**: buğdaydan bir türdür. Ve **البَثَنِيَّةُ**: Şam’da bir beldedir. Ve Hâlid b. Velîd’in, Ömer onu Şam’dan azledince, insanlara hitap ettiği vakit söylediği sözü:
“Şüphesiz Ömer beni Şam üzerine görevlendirdi, hâlbuki o (Şam) onun için mühimdir; sonra Şam, temellerini (yükünü) atınca ve **بَثَنِيَّةً** ve bal olunca beni azletti ve başkasını görevlendirdi”; onda iki görüş vardır: denildi ki **البَثَنِيَّة** Şam’da bilinen bir beldeye nispet edilen bir buğdaydır; Dımaşk toprağından. İbnü’l-Esîr dedi ki: O, Dımaşk’ın rustâkından bir nahiyedir; ona **البَثَنِيَّة** denilir. Diğeri de şudur: o, yumuşak kumluktan olan **البَثَنِيَّة**yi kastetti; ona **بَثْنة** denilir; onun küçültmesi **بُثَيْنَة**dir. Böylece Hâlid, Şam sükûnet bulup dikenliği (sertliği) gidince ve içinde hoşlanılmayan bir şey bulunmayan yumuşak hâle gelince, buğday ve bal gibi bereketli olunca, beni azletti, demek istedi. Dedi ki: ve **البَثْنةُ** yumuşak tereyağıdır; yani yumuşak tereyağı ve katıksız bal olunca; çünkü onun malları, zahmetsizce toplanır oldu. Dedi ki: ve gerekir ki **بُثَيْنةُ** kadın adının, onun küçültmesi olmasıdır; yani tereyağını kastediyorum. Böylece Cemîl dedi:
أُحِبُّكَ أَنْ نَزَلْتَ جِبال حِسْمَى،
وأَنْ ناسَبْتَ بَثْنةَ من قريبٍ
(* burada Cemîl, Buseyne’nin kardeşine hitap eder; Buseyne’nin kendisine değil). **البَثْنةُ** burada: tereyağıdır.

Ve **البَثْنةُ**: nimetin içinde nimet (bolluk)tur. Ve **البَثْنَةُ**:
yumuşak kumluktur. Ve **البَثْنةُ**: güzel, dolgun kadın; Ezherî dedi ki: Şemr’in yazısıyla ve kaydıyla okudum: **البِثْنة** (bâ’nın kesresiyle), yumuşak arazi; onun çoğulu **بِثَنٌ**dur. Ve denilir: o, iyi (hoş) arazidir. Ve denildi ki: **البُثُنُ** çayırlıklardır. Ve Kümeyt’in sözünü okudu:
مباؤكَ في البُثُنِ النَّاعِمَاْ
تِ عَيْناً، إذا رَوَّحَ المؤْصِل

Der ki: çayırlıkların, insanların gözlerini nimetlendirir; yani onların gözlerini sevindirir; çoban hayvanını ikindi vakti dinlendirdiği zaman. Ve **المَباءُ** ve **المَباءةُ**: konaktır. Ganevî dedi ki:
**بَثَنِيَّةُ الشام** bir buğdaydır yahut yuvarlatılmış bir tanedir. Dedi ki: ondan daha faziletli bir tane bulmadım. Ve İbn Rûveyşid es-Sekafî dedi:
فأَدْخَلْتُها لا حِنْطةً بَثَنِيَّةً
تُقَابِلُ أَطْرافَ البيوتِ، ولا حُرْفا

Dedi ki: **بَثَنِيّة** Şam’da, Dımaşk ile Ezru‘ât arasında bir köye nispet edilmiştir. Ve Ebü’l-Gavs dedi ki: düz arazide biten her buğday **بَثَنيَّة**dir; dağlık olana aykırı olarak; böylece onu birinciden kıldı.
