# بثن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AB%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بثن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بثن

: ( البَثْنَةُ : الأَرضُ السَّهْلَةُ ) اللَّيِّنَةُ ؛ كما في الصِّحاحِ .
( ويُكْسَرُ ) ، هكذا وُجِدَ بخطِّ شَمِرٍ وتَقْييده ، والجَمْعُ بَثَنٌ ، والفتْحُ أَعْلى .
قالَ الجوْهرِيُّ : وبتَصْغيرِها سُمِّيَت المرْأَةُ بُثَيْنة .
( و ) البَثْنةُ : ( الزُّبْدَةُ ) ، عن ثَعْلَب .
( و ) أَيْضاً : ( المرأَةُ الحَسْناءُ ) الناعِمَةُ الغَضَّةُ ( البَضَّةُ ) ، عنه أَيْضاً .
( و ) البَثْنَةُ : ( النَّعْمةُ في النِّعْمةِ ) ؛ ) عنه أَيْضاً .
( و ) بَثْنةُ : ( ة بدِمَشْقَ ) بَيْنها وبينَ أَذْرِعات ؛ عن الأَزْهرِيّ ، وكان سيِّدُنا أَيّوب ، عليه السَّلامُ ، منها .
ويقالُ لها أَيْضاً بَثَنِيَّةُ ، بالتَّحْريكِ وياءٍ مُشدَّدَةٍ ، وقد نُسِبَ إليها أَبو الفَرَجِ النَّضرُ بنُ محمدٍ البَثَنِيُّ عن هشامِ بنِ عرْوَةَ .
قالَ ابنُ حَبَّان ، رحِمَه اللَّهُ تعالى : لا يحتجُّ به .
( والبَثْنِيَّةُ ) ، بالفتْحِ كما هو في نسخِ

الصِّحاحِ ، وبالتَّحْريكِ أَيْضاً كما ضَبَطَه بعضُهم ويدلُّ له قَوْل الشاعِرِ الآتِي ذِكْرُه ؛ اسمٌ ( لحِنْطَةٍ جَيِّدَةٍ منها ) .
( قالَ الغَنَويّ : بَثَنِيَّةُ الشامِ : حِنْطَةٌ أَو حبَّةٌ مُدَحْرجةُ ، قالَ : ولم أَجِدْ حَبَّةً أَفْضَل منها ؛ قالَ أَبو رُوَيْشد الثَّقَفيُّ :
فأَدْخَلْتُها لا حِنْطةً بَثَنِيَّةًتُقابِلُ أَطْرافَ البُيوتِ ولا حُرْفا ( و ) البثينة : ( الرَّمْلَةُ اللَّيِّنَةُ ، ج ) بِثَنٌ ، ( كعِنَبٍ .
( والبُثُنُ ، بضمَّتَيْن : الرِّياضُ ) ؛ ) قالَ الكُمَيْت :
مَباؤكَ في البُثُنِ النَّاعِماتِ عَيْناً إذا رَوَّحَ المؤْصِليقولُ : رِياضُك تَنْعَمُ أَعْيُنَ الناسِ ، أَي تُقِرُّ أَعْينَهم إذا أَراحَ الرَّاعِي ، والمَباءُ : المَنْزلُ .
قالَ الجوْهرِيُّ : قالَ أَبو الغَوْث : كلُّ حِنْطَةٍ تَنْبُتُ في الأرْضِ السَّهْلةِ فهي بَثَنِيَّة خِلافُ الجبَليَّة .
قُلْتُ : وبالوَجْهَيْن فُسِّر قَوْلُ خالِدِ بنِ الولِيدِ ، رضِيَ اللَّهُ عنه أَنَّه خَطَبَ فقالَ : ( إنَّ عُمَر اسْتَعْملني على الشامِ وهو له مُهِمٌّ ، فلمَّا أَلْقَى الشامُ بَوانِيَه وصارَ بَثَنِيَّة وعَسَلاً عَزَلَنِي واسْتَعْمل غيرِي ) .
( وبُثَيْنَةُ العُذْرِيَّةُ ، كجُهَيْنَةَ : صاحِبَةُ جَميلٍ ) الشَّاعِرِ ، مَعْروفَةٌ وهي بُثَيْنَةُ بنْتُ حبا بنِ ثَعْلَبَةَ بنِ الهودِ بنِ عَمْرو بنِ الأحب بنِ حن بنِ عذْرَةَ ؛ وجَميلٌ هو ابنُ عبدِ اللَّهِ بنِ مَعْمر بنِ الحرِثِ بنِ ظبيان بنِ حن ، يَجْتَمِعان ، وقد ذَكَرَها في أَشْعارِهِ تارَةً هكذا وتارَةً نَكِرةً وتارَةً مُرَخَّمة ، وقد كانا في زَمَنِ الصَّحابَةِ ، رضِيَ اللَّهُ تعالَى

عنهم ، وهي زَوْجَةُ نبيئةِ بنِ الأَسْودِ العُذْرِيِّ .
( و ) بُثَيْنةُ : ( ع ) على طريقِ السَّفَر ( بينَ البَصْرَةِ والبَحْرَيْنِ ) ، وهي هَضَبَةٌ .
( وأَبو بُثَيْنَةَ شاعِرٌ ) مِن هُذَيْل .
( وبَثْنُونُ ) ؛ ) ظاهِرُ سِياقِه أنّه بالفتْحِ وليسَ كذلِكَ بل هو بالتَّحْريكِ ؛ ( د بمِصْرَ ) مِن كُورَةِ الغَرْبيَّة ، وقد تقدَّمَ أَنَّ المَشْهورَ على الألسنَةِ بالتاءِ الفَوْقيَّة ، وقد دَخَلْتُها ، وكأنَّ اشْتِقاقَها مِن البَثْنَةِ وهي النَّعْمةُ لمَا فيها مِن الخصْبِ والخيْرِ الكَثيرِ .
( ويوسُفُ بنُ بُثَّانٍ ، كرُمَّانٍ ، مُحدِّثٌ مِصْرِيٌّ ) عن عُقَيْلِ بن خالِدِ ، وعنه هَارونُ بنُ سعيدٍ الإيليُّ .
زادَ الحافِظُ الذَّهبيُّ : وسعيدُ بنُ بُثَّان رَوَى عنه هَارُونُ بنُ سعيدٍ الإيلي .
قالَ الحافِظُ : كذا بخطِّه وليسَ في كتابِ ابنِ ماكولا إلاَّ سعيد فقط ، ولم يَذْكر يوسُفَ ، فيُحْتَمل أَنْ يكونَ يوسُفُ أَخَاً لسعيدٍ ، واللَّهُ تعالى أَعْلَم .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
بَثْنَةُ : اسمُ رَمْلَةٍ ، وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي لجميلٍ :
بَدَتْ بَدْوةً لمَّا اسْتَقَلَّتْ حُمولُهابِبَثْنةَ ين الجُرْفِ والحاجِ والنُّجْلِوسَمَّوا بَثْنَة .
والبَثَنِيَّةُ : الزبدة .
وممَّا يُسْتدركُ عليه أَيْضاً :

### Türkçe

: **البَثْنَةُ**: (düz) yumuşak (kolay) arazi; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
(Esrelenir), Şemir’in hattıyla ve kaydıyla böyle bulunmuştur; çoğulu **بَثَنٌ**’dur; fetha daha üstündür.
Cevherî dedi: Onun küçültmesiyle kadına **بُثَيْنة** adı verilmiştir.
(ve) **البَثْنةُ**: **الزُّبْدَةُ** (tereyağı/kaymak); Sa‘leb’den.
(ve) ayrıca: (yumuşak, taze) güzel kadın, (dolgun) **البَضَّةُ**; ondan da.
(ve) **البَثْنَةُ**: (nimetin içinde nimet); ondan da.
(ve) **بَثْنةُ**: (Şam’da bir yer) **ة بدِمَشْقَ**; onunla **أَذْرِعات** arasında; Ezherî’den; ve efendimiz Eyyûb, عليه السَّلام, ondandı.
Ona ayrıca, harekeli ve şeddeli bir yâ ile **بَثَنِيَّةُ** da denir; ve ona nisbetle, Hişâm b. ‘Urve’den rivayet eden Ebü’l-Ferec en-Nadr b. Muhammed el-**بَثَنِيُّ** nisbet edilmiştir.
İbn Hibbân, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi: Onunla hüccet getirilmez.
(**البَثْنِيَّةُ**), **الصِّحاح** nüshalarında olduğu gibi fetha ile; ve bazılarınca ضبط ettiği üzere hareke ile de; ve buna, aşağıda zikri gelecek şairin sözü delâlet eder; (ondan olan) iyi bir buğday için bir isimdir.
(Ğanevî dedi: **بَثَنِيَّةُ الشامِ**: bir buğday yahut yuvarlak bir tane; dedi: Ondan daha faziletli bir tane bulmadım; Ebû Rüveyşid es-Sekafî dedi:
فأَدْخَلْتُها لا حِنْطةً بَثَنِيَّةًتُقابِلُ أَطْرافَ البُيوتِ ولا حُرْفا (ve) **البثينة**: (yumuşak kumluk; c.) **بِثَنٌ** (tıpkı **عِنَبٍ** gibi).
(**البُثُنُ**), iki damme ile: (çayırlar/bahçeler); Kümeyt dedi:
مَباؤكَ في البُثُنِ النَّاعِماتِ عَيْناً إذا رَوَّحَ المؤْصِليقولُ: Senin çayırların insanların gözlerini nimetlendirir; yani çoban akşamleyin döndürdüğünde gözlerini sevindirir; ve **المَباءُ**: konak/menzil.
Cevherî dedi: Ebû’l-Ğavs dedi: Düz arazide biten her buğday **بَثَنِيَّة**’dir; dağlık olana muhalif.
Dedim: Hâlid b. Velîd’in, Allah ondan razı olsun, hutbe irad edip şöyle dediği sözü iki vecihle tefsir edilmiştir: (Şüphesiz Ömer beni Şam üzerine âmîl kıldı; o, onun için mühim idi; Şam temellerini atıp **بَثَنِيَّة** ve bal olunca beni azletti ve başkasını görevlendirdi).
(**بُثَيْنَةُ العُذْرِيَّةُ**, tıpkı **جُهَيْنَةَ** gibi: Cemîl şairin sahibesi) meşhurdur; o, **بُثَيْنَةُ** bint Hubâ b. Sa‘lebe b. el-Hûd b. ‘Amr b. el-Ahabb b. Hann b. ‘Uzre’dir; Cemîl ise ‘Abdullâh b. Ma‘mer b. el-Hâris b. Zubyân b. Hann’ın oğludur; ikisi birleşir; ve onu şiirlerinde bazen böyle, bazen nekre, bazen de terhîmli olarak zikretmiştir; ve ikisi sahâbe zamanında idi, Allah Teâlâ onlardan razı olsun; ve o, Nebîe b. el-Esved el-‘Uzrî’nin zevcesidir.
(ve) **بُثَيْنةُ**: (bir yer) sefer yolu üzerinde (Basra ile Bahreyn arasında); ve o bir tepedir.
(**أَبو بُثَيْنَةَ** bir şairdir) Hüzeyl’den.
(**بَثْنُونُ**); zahir siyakı onun fetha ile olduğunu gösterir, öyle değildir; bilakis hareke iledir; (Mısır’da bir yer) **د بمِصْرَ**, Garbiyye kûresindendir; ve daha önce, meşhurun dillerde üstteki tâ ile olduğu geçmiştir; ben ona girdim; sanki onun iştikakı **البَثْنَةِ**’dendir; o da nimettir; onda bulunan bolluk ve çok hayır sebebiyle.
(**يوسُفُ بنُ بُثَّانٍ**, tıpkı **رُمَّانٍ** gibi, Mısırlı bir muhaddis) ‘Ukayl b. Hâlid’den; ondan da Hârûn b. Sa‘îd el-Îlî rivayet etmiştir.
Hâfız Zehebî artırdı: Sa‘îd b. Büttân da ondan Hârûn b. Sa‘îd el-Îlî’nin rivayet ettiğini söyledi.
Hâfız dedi: Hattıyla böyledir; İbn Mâkûlâ’nın kitabında ise yalnız Sa‘îd vardır; Yûsuf’u zikretmemiştir; o hâlde Yûsuf’un Sa‘îd’in kardeşi olması muhtemeldir; Allah Teâlâ daha iyi bilir.
Ona istidrâk olunanlardandır:
**بَثْنَةُ**: bir kumluğun adıdır; ve İbn Berrî, Cemîl’den şu beyti inşâd etti:
بَدَتْ بَدْوةً لمَّا اسْتَقَلَّتْ حُمولُهابِبَثْنةَ ين الجُرْفِ والحاجِ والنُّجْلِو **بَثْنَة** diye adlandırdılar.
**البَثَنِيَّةُ**: tereyağı/kaymak.
Ona istidrâk olunanlardandır ayrıca:
