# بجد (ب-ج-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AC%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ج - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والدال والباء معهما
ج د ب، د ج ب، د ب ج، ب ج د مستعملات
جدب:
جَدَبَ المكانُ جُدُوبةً فهو جَدبٌ. وأجدَبَ القوم والأرض والسَّنةُ.
والجادبُ: الكاذبُ، لم أسمع له فعلاً، والجادبُ: العاتبُ.
وجَدَبَ عُمَرُ السَّمَر أي ذمَّه وعايه، قال ذو الرُمّة:
فيا لك من خدٍ أسيل ومنطقٍ		رحيمٍ ومن خلق تعلَّل جادِبُه
دجب:
الدَّجوبُ: جُويلقٌ يكون مع المرأة في السَّفَر خفيف.
دبج:
الدَّيباج أصوب من الدَّيباج.
ودِيباجَةُ الوجهِ حسنه وماؤه.
ورجلٌ مُدبَّجٌ: قبيحُ الرأسِ والخِلقَةِ في موقٍ.
والمّدَبَّجُ: ضرب من الهام، وضربٌ من طير الماء يقال له: أغثرُ:
مدَبَّجُ:
الرأسِ قـبـيح الـهـامـه		يكون في الرأسِ مع النُّحامَة
ودِيباجةُ الشِّعر أول قصيدةٍ يقولها الشاعرُ.
بجد:
البِجاد كساءُ ويقال للدليل الهادي الذي كأنه ولد ونشأ بها: هو ابن بجدَتِها، والنون لغةٌ.
وقال في البِجاد: أو الشيء الملقَّف في البِجادِ

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الدال** و**الباء** معهما
ج د ب، د ج ب، د ب ج، ب ج د kullanımlardır.

**جدب**:
**جَدَبَ** mekân **جُدُوبةً** (kuraklık) oldu; o da **جَدبٌ**dur. Ve kavim, yer ve sene **أجدَبَ** (kuraklaştı).
Ve **الجادبُ**: yalancı; onun için bir fiil işitmedim. Ve **الجادبُ**: azarlayan.
Ve **جَدَبَ** **عُمَرُ** **السَّمَر** yani onu yerdi ve onu ayıpladı; **ذو الرُمّة** dedi ki:
فيا لك من خدٍ أسيل ومنطقٍ		رحيمٍ ومن خلق تعلَّل جادِبُه

**دجب**:
**الدَّجوبُ**: seferde kadınla birlikte bulunan hafif bir **جُويلقٌ**.

**دبج**:
**الدَّيباج** **الدَّيباج**’dan daha doğrudur.
Ve **دِيباجَةُ الوجهِ**: onun güzelliği ve suyu (parlaklığı).
Ve **مُدبَّجٌ** bir adam: başı ve yaratılışı çirkin, **موقٍ** içinde.
Ve **المّدَبَّجُ**: **الهام**dan bir tür; ve su kuşundan bir tür, ona **أغثرُ** denir:
**مدَبَّجُ**:
الرأسِ قـبـيح الـهـامـه		يكون في الرأسِ مع **النُّحامَة**

Ve **دِيباجةُ الشِّعر**: şairin söylediği ilk kaside.

**بجد**:
**البِجاد** bir örtüdür; ve sanki onunla doğmuş ve onunla yetişmiş gibi olan yol gösteren kılavuza denir: o, onun **بجدَتِها**’sının oğludur; ve **النون** bir lehçedir.
Ve **البِجاد** hakkında dedi: yahut **البِجادِ** içinde kapılıp alınan şey.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

بَجَد بالمكان بُجوداً: أقام به. وقولهم: هو عالمٌ بِبَجْدَةِ أَمْرِكَ، وبُجْدَةِ أمرك، وبُجُدَةِ أمرك، أي بِدخْلَةِ أمرك وباطنه. ويقال: عنده بَجْدَةُ ذلك، بالفتح، أي عِلْمُ ذلك. ومنه قيل للعالم بالشيء المتقِن: هو ابن بَجْدتِها. والبِجادُ: كساءٌ مخطَّطٌ من أكسية الأعراب.

##### Türkçe

**بَجَد** mekânda **بُجوداً**: orada ikamet etti. Onların sözü: o, senin işinin **بِبَجْدَةِ**’sini, ve işinin **بُجْدَةِ**’sini, ve işinin **بُجُدَةِ**’sini bilendir; yani işinin iç kısmını ve iç yüzünü (bilir). Ve denilir: onun yanında bunun **بَجْدَةُ**’si vardır, fetha ile; yani bunun bilgisi (vardır). Bundan dolayı, bir şeyi sağlam (muhkem) bilen âlime denildi: o, onun **بَجْدتِها**’sının oğludur. Ve **البِجادُ**: bedevîlerin örtülerinden çizgili bir örtüdür.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج د ب
جدب ، بجد ، دبج ، دجب : مستعملة .
جدب : قال الليث : مكان جَدْبٌ ، وقد جَدُبَ جُدُوَبَةً .
وأجدبَتِ الأرض فهي مُجْدِبَةٌ ، وأجدبَتِ السَّنة ، وأجدَبَ القوم .
قال : والجادِبُ : الكاذب ، ولم أسمع له فِعْلاً .
( قلت ) : هذا تصحيف ، والكاذب يقال له : الخَادِبُ بالخاء ، كذلك أقرأنيه الإيادي لشمر عن أبي عبيد ، قال : قال أبو زيد شَرَجَ ، وخَدَبَ ، وَبَشَكَ إذا كذب .
( قلت ) : والجادِبُ بالجيم : العَائِبُ ، ومنه حديث عمر ( أنه جَدَبَ السَّمَرَ بعد العَتَمَة ) .
قال أبو عبيد : جَدَبَ السمر أي عابه وذمَّه ، وكل عائب فهو جَادِبٌ ، وقال ذو الرمة :
فيا لك من خدَ أَسِيْلٍ ومنطق
رخيم ، ومن خَلْقٍ تعلَّل جَادِبُه
يقول : لم يجد فيه مقالاً ، فهو يتعلل بالشيء ، يقوله وليس بعيب .
( ابن السكيت ) : جَادَبَتِ الإبل العام مُجَادَبَةً ، وذلك إذا كان العام مَحْلاً ، فصارت لا تأكل إلا الدرين الأسود ، والثمام ، فيقال لها حينئذ : جَادَبَت .
وقال غيره : نزلنا بفلان فأجْدَبْنَاه إذا لم يقرهم .
وروى شمر بإسناده عن حُذيفة أنه قال : ( جَدَبَ إلينا عمر السمر ) ومعناه : جَدَبَ لنا .
وقال ابن شميل : الجَدْبَةُ : الأرض التي ليس بها قليل ولا كثير ، ولا مرتع ، ولا كلأ .
وقال الفرَّاء : أجدبَتِ الأرض ، وجدُبَت .
وقال ابن شميل : عامٌ جُدُوُبُ ، وأرض جُدُوبٌ .
بجد : ( أبو العباس عن ابن الأعرابي ) : بجَّدَ الرجل بالمكان وألحم إذا أقام به تبجيداً ، ومنه يقال : أنا ابن بَجْدَتِهَا أي العالم بها أي أقمتُ بالبلدة فخبرتُها ، وعلمتُ علمها .
ويقال : هو عالم بَبَجْدَةِ أمركَ ، وبِبُجْدَةِ أمرك : أي عالم بِدِخْلةِ أمرك .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : بَجْدٌ من الناس أي جماعة ، وجمعه : بُجُودٌ .
وقال كعب بن مالك :
تلوذ البُجُودُ بأَذْرائِنَا
من الضر في أَزَمَاتِ السِّنينا
ويقال للرجل المقيم بالموضع : إنه لَبَاجِدٌ ، وأنشد :
فكيف ولم تُنْفَطْ عَنَاقٌ ولم يُرَعْ
سَوَامٌ بأكناف الأحِزَّة بَاجِدُ
قال أبو زيد : كل بِجادٍ : شقة من شقاق بيوت الأعراب ، وجمعه : بُجُدٌ .
ويقال للشقة من البُجُد : فليج ، وجمعه : فُلُجٌ .
قال : ورفُّ البيت : أن يَقْصُرَ الكِسْرُ عن الأرض ، فيوصَلَ بخِرْقَةٍ من البُجُد أو غيرها ليبلغ الأرض ، وجمعه : رُفُوفٌ .
وقال أبو مالك : رفائف البيت : أكسية تُعلَّق إلى الشقاق حتى تلحق بالأرض .
دبج : قال الليث : الدِّيباجُ : أصوب من الدَّيبَاجِ ، وكذلك قال أبو عبيد في الدِيباج والدِيوان .
وقال أبو الهيثم : الدِّيْبَاجُ كان في الأصل : الدِّبَّاجُ فقُلبت إحدى الباءين ياء ، وكذلك : الدينار ، أصله : الدنَّار ، وكذلك قيراط ، أصله : قِرَّاط ، ولذلك جُمع الدِّيْبَاج دَبَابِيجَ ، ومثله : ديوانٌ جُمع دواوين .
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : الدِّيبَاجَتَانِ : الخدَّان ، ويقال : هما اللَّيتان .
وقال ابن مقبل :
يخدى بها بازل فُتْلٌ مَرَافِقُهُ
يجري بِدِيْبَاجَتَيْهِ الرشح مُرتَدِعُ
وروي عن إبراهيم أنه كان له طيلسان مُدَبَّجُ ، قالوا : هو الذي زُيّن تطاريفه بالدِّيبَاجِ .
وقال الليث : رجل مدبَّج وهو القبيح الرأس والخِلقة .
قال : والمُدَبَّجُ : ضرب من الهام ، وضرب من طير الماء ، يقال له أغبر مُدَبَّج منتفخ الريش قبيح الهامة ، يكون في الماء مع النُّحَامِ .
دجب : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الدَّجُوبُ : جُوَالِقٌ يكون مع المرأة في السفر خفيف ، وأنشد :
هل في دَجُوبِ الحُرَّةِ المَخِيْطِ
وذيلة تشفي من الأطيط
قال : والوَذْيِلَةُ : قطعة من سنام تُشَقُّ طولاً ، والأطيط : عصافير الجُوعِ .

##### Türkçe

ج د ب
**جدب** ، **بجد** ، **دبج** ، **دجب** : kullanımdadır.
**جدب** : Leys dedi: **جَدْبٌ** (olan) bir yer; ve gerçekten **جَدُبَ** (oldu) **جُدُوَبَةً**.
Ve yer **أجدبَتِ**; artık o **مُجْدِبَةٌ**’dir; ve sene **أجدبَتِ**; ve kavim **أجدَبَ**.
Dedi: ve **الجادِبُ**: yalancı; ve onun için bir fiil işitmedim.
( Dedim ): bu bir tashiftir; yalancıya **الخَادِبُ** (خ ile) denir; İyâdî bunu bana Şemmer’den Ebû Ubeyd’den (naklen) böyle okuttu; dedi: Ebû Zeyd dedi: **شَرَجَ** ve **خَدَبَ** ve **وَبَشَكَ**; yalan söylediği zaman.
( Dedim ): ve **الجادِبُ** (ج ile): ayıplayan; ve ondan Ömer’in hadisi: (o, **جَدَبَ السَّمَرَ بعد العَتَمَة**).
Ebû Ubeyd dedi: **جَدَبَ السمر** yani onu ayıpladı ve yerdi; ve her ayıplayan **جَادِبٌ**’dir; ve Zû’r-Rumme dedi:
فيا لك من خدَ أَسِيْلٍ ومنطق
رخيم ، ومن خَلْقٍ تعلَّل جَادِبُه
Der ki: onda bir söz bulmadı; artık o, bir şeyle oyalanır; onu söyler, hâlbuki ayıp değildir.
( İbnü’s-Sikkît ): develer bu yıl **جَادَبَتِ** **مُجَادَبَةً**; bu, yıl kıtlık olduğu zaman; böylece ancak siyah **الدرين** ve **الثمام** yerler; o vakit onlara: **جَادَبَت** denir.
Ve başkası dedi: falana indik de onu **أجْدَبْنَاه**; o, onları ağırlamadığı zaman.
Şemmer, isnadıyla Huzeyfe’den rivayet etti; o dedi: ( **جَدَبَ إلينا عمر السمر** ); manası: bize **جَدَبَ**.
İbn Şümeyl dedi: **الجَدْبَةُ**: içinde ne az ne çok bulunan; ne otlak, ne mera otu bulunan yer.
Ferrâ dedi: yer **أجدبَتِ** ve **جدُبَت**.
İbn Şümeyl dedi: **عامٌ جُدُوُبُ** ve **أرض جُدُوبٌ**.
**بجد** : (Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den): adam mekânda **بجَّدَ** ve **ألحم**; orada ikamet ettiği zaman, **تبجيداً** (olarak); ve ondan denir: ben onun **بَجْدَتِهَا** oğluyum; yani onu bilen; yani beldede ikamet ettim de onu tecrübe ettim ve onun bilgisini bildim.
Ve denir: o, senin işinin **بَبَجْدَةِ**’sini bilir; ve senin işinin **بِبُجْدَةِ**’sini (bilir): yani senin işinin **بِدِخْلةِ**’sini bilen.
(Ebû Ubeyd, Asmaî’den): insanlardan **بَجْدٌ** yani cemaat; onun çoğulu: **بُجُودٌ**.
Ka‘b b. Mâlik dedi:
تلوذ البُجُودُ بأَذْرائِنَا
من الضر في أَزَمَاتِ السِّنينا
Ve bir yerde ikamet eden adama denir: o mutlaka **لَبَاجِدٌ**’dir; ve (şu) okunmuştur:
فكيف ولم تُنْفَطْ عَنَاقٌ ولم يُرَعْ
سَوَامٌ بأكناف الأحِزَّة بَاجِدُ
Ebû Zeyd dedi: her **بِجادٍ**: bedevîlerin evlerinin yarıklarından bir yarıktır; onun çoğulu: **بُجُدٌ**.
Ve **البُجُد**’den olan yarığa denir: **فليج**; onun çoğulu: **فُلُجٌ**.
Dedi: ve evin **رفُّ**’u: örtünün yerden kısa kalmasıdır; böylece yere ulaşsın diye **البُجُد**’den veya başkasından bir bez parçasıyla birleştirilir; onun çoğulu: **رُفُوفٌ**.
Ebû Mâlik dedi: evin **رفائف**’i: yarıklara asılan, ta yere yetişen örtülerdir.
**دبج** : Leys dedi: **الدِّيباجُ**: **الدَّيبَاجِ**’dan daha doğru (olan)dır; Ebû Ubeyd de **الدِيباج** ve **الدِيوان** hakkında böyle dedi.
Ebû’l-Heysem dedi: **الدِّيْبَاجُ** aslında: **الدِّبَّاجُ** idi; iki **الباء**’dan biri **ياء**’a çevrildi; ve aynı şekilde: **الدينار**; aslı: **الدنَّار**; ve aynı şekilde **قيراط**; aslı: **قِرَّاط**; bu yüzden **الدِّيْبَاج** **دَبَابِيجَ** diye çoğul yapıldı; ve benzeri: **ديوانٌ** **دواوين** diye çoğul yapıldı.
(Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan): **الدِّيبَاجَتَانِ**: iki yanak; ve denir: ikisi iki kalçadır.
İbn Mukbil dedi:
يخدى بها بازل فُتْلٌ مَرَافِقُهُ
يجري بِدِيْبَاجَتَيْهِ الرشح مُرتَدِعُ
İbrâhîm’den rivayet edildi: onun **مُدَبَّجُ** bir taylasanı vardı; dediler: o, kenarları **الدِّيبَاجِ** ile süslenmiş olandır.
Leys dedi: **مدبَّج** bir adam; o, başı ve yaratılışı çirkin olandır.
Dedi: ve **المُدَبَّجُ**: bir çeşit yılan; ve su kuşundan bir çeşit; ona **أغبر مُدَبَّج** denir; tüyleri kabarık, başı çirkin; **النُّحَامِ** ile birlikte suda bulunur.
**دجب** : (Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): **الدَّجُوبُ**: yolculukta kadınla birlikte bulunan, hafif bir çuval; ve (şu) okunmuştur:
هل في دَجُوبِ الحُرَّةِ المَخِيْطِ
وذيلة تشفي من الأطيط
Dedi: ve **الوَذْيِلَةُ**: hörgüçten boylamasına yarılan bir parçadır; ve **الأطيط**: açlığın serçeleridir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والجيم وما بعدهما)
(بجح) والباء والجيم والحاء كلمةٌ واحدة. يقال بَجَحَ بالشيء إذا فرِح به. ويُبَجَّح بكذا. وفي حديث أمّ زَرْع: "بجّحني فَبجَحْتُ" أي فرَّحني ففرِحت. قال الراعي:
فما الفَقْرُ من أرضِ العَشيرة ساقَنَا *** إليكَ ولكِنّا بقُرْباكَ نَبْجَحُ([1])(بجد) الباء والجيم والدال أصلان: أحدهما دُِخْلَةُ الأمر وباطنُه، والآخر جِنْسٌ من اللِّباس. فأمّا الأول فقولهم: هو عالمٌ ببَجْدة أمرِك وبُجْدَتِه، أي دُِخْلَتِهِ وباطنه. ويقولون للدّليل الحاذق: "هو ابنُ بَجْدَتِها"، كأنّه نشأ بتلك
الأرض.
والأصل الآخَر البِجاد، وهو كساءٌ مخطَّطٌ، وجمعه بُجْدٌ. قال الشاعر([2]):
بخبزٍ أو بتمرٍ أو بسمنٍ *** أو الشيءِ الملفَّفِ في البِجادِ
ومنه قولهم: بَجَدَ بالمكان أقام به.
(بجر) الباء والجيم والراء أصلٌ واحد، وهو تعقُّد الشّيء وتجمُّعُه. يقال للرّجل الذي تخرج سُرّته وتتجمّع عندها العُروق: الأَبْجَرُ؛ وتلك البُجْرَة. والعرب تقول: "أفضَيْتُ إليه بِعُجَري وبُجَرِي" أي أطلعْتُه على أمري كلّه. ومن هذا الباب البَجَارَِي، وهي الدّواهي؛ لأنّها أمورٌ متعقِّدة مشْتبهة؛ والواحد منها بُجْرِيٌّ.
(بجس) الباء والجيم والسين: تفتُّح الشيءِ بالماء خاصّة. قال الخليل: البَجْس انشقاقٌ في قِربةٍ أو حَجَرٍ أو أرض يَنْبع منها ماء؛ فإنْ لم ينْبع فليسَ بانبِجاس. قال العجاج:
* وَكِيفَ غَرْبَيْ دالجٍ تَبَجَّسا([3]) *
قال: والانبجاس عامٌّ، والنُّبُوع للعين خاصّة. قال الله تعالى: ﴿فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْناً﴾ [الأعراف 160]. ويقول العرب: تَبَجَّس الغَرْبُ. وهذه أرضٌ تَبَجَّسُ عُيوناً، والسَّحاب يتبجَّسُ مطراً. قال يعقوب: جاءنا بثَريدةٍ تَتَبَجَّس. وذلك من كثرة الدَّسَم. وذكر عن رَجُلٍ يقال له أبو تُراب، ولا نعرِفُه نحنُ: بجَسْتُ الجرح مثل بطَطْتُه.
(بجل) الباء والجيم واللام أصولٌ ثلاثة: أحدها الكفاف والاحتساب، والآخر الشيء العظيم، والثالث عِرْقٌ.
فالأوّل قولهم بَجَلْ بمعنى حَسْب. يقول منه: أبْجَلَني كذا كما يقول كَفَاني وأحْسَبَنِي. قال الكميت([4]):
إليه موارِدُ أهلِ الخَصَاصِ *** ومِنْ عِنْدِهِ الصَّدَرُ المُبْجِلُ
قال ثعلب: بَجَلْ بمعنى حَسْب. قال: ولم أسمَعْهُ مضافاً إلاّ في بيتٍ واحد وهو قول لبيد:
* بَجَلي الآنَ مِنَ العيشِ بَجَلْ([5]) *
كذا قال ثعلب. وقد قال طرفة:
ألاَ إنّني سُقِّيتُ أسودَ حالِكاً *** ألا بَجَلي من الشراب ألاَ بَجَلْ([6])وبَجيلة قبيلة، يجوز أن تكون مشتقّة من هذا أو ما بعده.
والأصل الثاني قولهم للرجل العظيم: َبجَالٌ وبَجِيلٌ. والبُجْل البُهْتان العظيم. وحجّتُه قولُ أبي دُواد:
* قلتَ بُجْلاً قُلتَ قولاً كاذباً([7]) *
والأصل الثالث وهو عِرْقٌ في باطن الذراع. قال شاعر([8]):
* سارت إليهمْ سُؤورَ الأَبْجَلِ الضّاري([9]) *
(بجم) الباء والجيم والميم أصل واحد، وهو من الجمع. يقال للجمع الكثير بَجْم. ومن ذلك بَجَّمَ في نظره. وذلك إذا جَمَّع أجفانَه ونَظَرَ.
 --------------ـــــ
([1]) اللسان (بجج) والمجمل.
([2]) هو يزيد بن الصعق الكلابي، كما في معجم المرزباني 494 وكنايات الجرجاني 73 والاقتضاب
288. أو أبو مهوش الفقعسي، كما في حواشي الكامل 98. وانظر العقد (2: 10) والميداني
(1: 171) وأدب الكاتب 12 والخزانة (3: 142) وأخبار الظراف 24 والحيوان (3: 66).
([3]) ديوان العجاج 31. وهو في اللسان (بجس) بدون نسبة. وقبله في الديوان:
* وانحلبت عيناه من فرط الأسى *
([4]) يمدح عبد الرحيم بن عنبسة بن سعيد بن العاص، كما في اللسان (13: 48). وقبل البيت:
وعبد الرحيم جماع الأمور *** إليه انتهى اللقم المعمل
([5]) صدره كما في ديوان لبيد 17 طبع فينا 1881، واللسان (بجل) والخزانة (3: 34):  * فمتى أهلك فلا أحفله*
([6]) في ديوان طرفة 20 وشرح شواهد المغني 119 : "إلا إنني شربت".
([7]) عجزه في اللسان (13: 47) والمجمل:
* إنما يمنعني سيفي ويد *
          ونسب في المجمل إلى أبي ذؤيب، صوابه أبو دواد.
([8])هو الأخطل. ديوانه 118 واللسان (سور، ضرى). وفي الأصل: "شارع".
([9])صدره كما في المصادر المتقدمة:
* لما أتوها بمصباح ومبزلهم *
ـ

##### Türkçe

(باء, **الباء**; cim, **الجيم** ve onlardan sonra gelenler babı)
(**بجح**) **الباء** ve **الجيم** ve **الحاء** tek bir kelimedir. **بَجَحَ** şey ile dediğinde, onunla sevindiği zaman (denir). Ve **يُبَجَّح** bununla. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “**بجّحني فَبجَحْتُ**” yani beni sevindirdi de sevindim. Er-Râ‘î dedi:
Fakirlik, aşiretin toprağından bizi sana sevk etmedi *** fakat biz senin yakınlığınla seviniriz([1])(**بجد**) **الباء** ve **الجيم** ve **الدال** iki asıldır: birisi işin dâhili ve içi, diğeri elbiseden bir cinstir. Birincisine gelince, onların sözü: O, senin işinin **بَجْدة**sini ve onun **بُجْدَتِه**sini bilendir; yani onun dâhilini ve içini. Ve mahir kılavuza derler: “O, onun **بَجْدَتِها**sının oğludur”; sanki o
o toprakta yetişmiş gibidir.
Diğer asıl **البِجاد**dır; o çizgili bir örtüdür; onun çoğulu **بُجْد**dür. Şair dedi([2]):
Ekmekle yahut hurmayla yahut sade yağla *** yahut **البِجاد** içinde sarılı şey ile
Ve ondan onların sözü: **بَجَدَ** mekân ile, onda ikamet etti.
(**بجر**) **الباء** ve **الجيم** ve **الراء** tek bir asıldır; o, şeyin düğümlenmesi ve toplanmasıdır. Göbeği dışarı çıkan ve onun yanında damarlar toplanan adama: **الأَبْجَرُ** denir; o da **البُجْرَة**dir. Ve Araplar der: “**أفضَيْتُ إليه بِعُجَري وبُجَرِي**” yani ona işimin tamamını bildirdim. Ve bu babdandır **البَجَارَِي**; o, musibetlerdir; çünkü onlar düğümlü, karışık işlerdir; onun bir teki **بُجْرِيٌّ**dür.
(**بجس**) **الباء** ve **الجيم** ve **السين**: özellikle su ile şeyin yarılmasıdır. Halîl dedi: **البَجْس** bir kırbada yahut taşta yahut toprakta bir yarıktır ki ondan su fışkırır; eğer fışkırmazsa **بانبِجاس** değildir. El-‘Accâc dedi:
* وَكِيفَ غَرْبَيْ دالجٍ تَبَجَّسا([3]) *
Dedi: **الانبجاس** geneldir; **النُّبُوع** ise pınar için özeldir. Allah Teâlâ dedi: ﴿**فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْناً**﴾ [el-A‘râf 160]. Ve Araplar der: **تَبَجَّس** **الغَرْبُ**. Ve bu, gözeler fışkırtan bir topraktır; ve bulut yağmur fışkırtır. Ya‘kūb dedi: Bize, **تَتَبَجَّس** olan bir **ثَريدة** ile geldi. Bu, yağın çokluğundandır. Ebû Turâb denilen bir adamdan zikredildi; biz onu tanımayız: **بجَسْتُ** yarayı, **بطَطْتُه** gibi.
(**بجل**) **الباء** ve **الجيم** ve **اللام** üç asıldır: birisi kifayet ve ihtisab, diğeri büyük şey, üçüncüsü bir damardır.
Birincisi onların sözü: **بَجَلْ** “**حَسْب**” manasınadır. Ondan der: **أبْجَلَني** şu, tıpkı **كَفَاني** ve **أحْسَبَنِي** dediği gibi. El-Kumeyt dedi([4]):
Ona, ihtiyaç ehlinin varışlarıdır *** ve onun yanından, **الصَّدَرُ المُبْجِلُ**dür
Sa‘leb dedi: **بَجَلْ** “**حَسْب**” manasınadır. Dedi: Onu muzaf olarak bir tek beyitte işitmedim; o da Lebîd’in sözü olan:
* بَجَلي الآنَ مِنَ العيشِ بَجَلْ([5]) *
Sa‘leb böyle dedi. Ve Tarafe dedi:
Dikkat edin, bana kapkara koyu içirildi *** dikkat edin, içkiden bana **بَجَلي**; dikkat edin, **بَجَلْ**([6])Ve **بَجيلة** bir kabiledir; bundan yahut bundan sonrakinden türemiş olması caizdir.
İkinci asıl onların sözü: büyük adama **َبجَالٌ** ve **بَجِيلٌ**. Ve **البُجْل** büyük iftiradır. Onun delili Ebû Duvâd’ın sözü:
* قلتَ بُجْلاً قُلتَ قولاً كاذباً([7]) *
Üçüncü asıl; o, kolun iç tarafında bir damardır. Bir şair dedi([8]):
* سارت إليهمْ سُؤورَ الأَبْجَلِ الضّاري([9]) *
(**بجم**) **الباء** ve **الجيم** ve **الميم** tek bir asıldır; o, toplamadan (cemi‘den)dir. Çok topluluğa **بَجْم** denir. Ve bundan **بَجَّمَ** bakışında (denir). Bu, göz kapaklarını toplayıp baktığı zaman (olur).
--------------ـــــ
([1]) Lisân (**بجج**) ve el-Mucmel.
([2]) O, Yezîd b. es-Sa‘k el-Kilâbî’dir; Merzubânî’nin Mu‘cem’inde 494 ve Cürcânî’nin Kinâyât’ında 73 ve el-İktidâb 288’de olduğu gibi. Yahut Ebû Mehûş el-Fuka‘sî’dir; el-Kâmil’in Hâşiyeleri 98’de olduğu gibi. Ve el-‘İkd (2: 10) ve el-Meydânî (1: 171) ve Edebü’l-Kâtib 12 ve el-Hizâne (3: 142) ve Ahbâru’z-Zurafâ 24 ve el-Hayavân (3: 66)’a bak.
([3]) Dîvânu’l-‘Accâc 31. Ve Lisân’da (**بجس**) nisbesizdir. Ve dîvânda ondan önce:
* وانحلبت عيناه من فرط الأسى *
([4]) ‘Abdurrahîm b. ‘Anbese b. Sa‘îd b. el-‘Âs’ı medheder; Lisân’da (13: 48) olduğu gibi. Ve beyitten önce:
وعبد الرحيم جماع الأمور *** إليه انتهى اللقم المعمل
([5]) Sadrı, Lebîd Dîvânı 17 (Fînâ 1881 baskısı) ve Lisân (**بجل**) ve el-Hizâne (3: 34)’da olduğu gibi:  * فمتى أهلك فلا أحفله*
([6]) Tarafe Dîvânı 20 ve Şerhu Şevâhidi’l-Muğnî 119’da: “**إلا إنني شربت**”.
([7]) ‘Acüzü Lisân (13: 47) ve el-Mucmel’de:
* إنما يمنعني سيفي ويد *
          el-Mucmel’de Ebû Züeyb’e nisbet edildi; doğrusu Ebû Duvâd’dır.
([8]) O, el-Ahtal’dır. Dîvânı 118 ve Lisân (**سور**، **ضرى**). Asılda: “**شارع**”.
([9]) Sadrı, ileri geçen kaynaklarda olduğu gibi:
* لما أتوها بمصباح ومبزلهم *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ج د
اشتمل ببجاده واحتبى بنجاده وهو كساء مخطط ومنه ذو البجادين‏.‏
وهو عالم ببجدة أمرك أي بحقيقته وما ثبت منه عند خابره‏.‏
من بجد بالمكان إذا أقام وثبت فلم يبرح‏.‏
يقال‏:‏ أصبح فلان باجداً بأرضه إذا كان لابداً بها لا يريم‏.‏
ويقال للخريت‏:‏ هو ابن بجدتها‏.‏

##### Türkçe

ب **ج** **د**
**اشتمل ببجاده**: **بجاد**’ı ile büründü; ve **احتبى بنجاده**: **نجاد**’ı ile ihtibâ etti; o, çizgili bir örtüdür; ve ondan: **ذو البجادين**.
Ve o, senin işinin **بجدة**’sini bilen (kimsedir); yani onun hakikatiyle ve ondan, onu tecrübe edenin yanında sabit olanla.
**بجد بالمكان**’dan: bir yerde ikamet edip sabit kaldığı zaman; artık ayrılmadı.
Denir: Filân, toprağında **باجداً** sabahladı; ona yapışık olduğu, ondan ayrılmadığı zaman.
Ve **الخريت** için denir: O, onun **بجدتها**’sının oğludur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

بَجَدَ بالمكان يَبْجُدُ بُجوداً وبَجَداً؛ الأَخيرة عن كراع: كلاهما أَقام به؛ وبَجَّدَ تَبْجيداً أَيضاً، وبَجَدَت الإِبل بُجُوداً وبَجَّدَت: لزمت المرتع. وعنده بَجْدَة ذلك، بالفتح، أَي علمه؛ ومنه يقال: هو ابن بَجْدَتها للعالم بالشيءِ المتقن له المميز له، وكذلك يقال للدليل الهادي؛ وقيل: هو الذي لا يبرح، من قوله بَجَد بالمكان إِذا أَقام. وهو عالم ببُجْدَة أَمرك وبَجْدة أَمرك وبُجُدَة أَمرك، بضم الباء والجيم، أَي بدخيلته وبطانته.
وجاءَنا بَجْدٌ من الناس أَي طَبَقٌ. وعليه بَجْدٌ من الناس أَي جماعة، وجمعه بُجُودٌ؛ قال كعب بن مالك:
تلوذ البُجودُ بأَدرائنا،
من الضُّرّ، في أَزَمات السّنينا
ويقال للرجل المقيم بالموضع: إِنه لَباجِدٌ؛ وأَنشد:
فكيف ولم تَنْفِطْ عَناقٌ، ولم يُرَعْ
سَوامٌ، بأَكناف الأَجِرَّة، باجِدُ
والبَجْدُ من الخيل: مائة فأَكثر؛ عن الهجري.
والبِجاد: كساءٌ مخطط من أَكسية الأَعراب، وقيل: إِذا غزل الصوف بسرة ونسج بالصِّيصَة، فهو بِجاد، والجمع بُجُدٌ؛ ويقال للشُّقَّة من البُجُد: قَليحٌ، وجمعه قُلُح، قال: ورَفُّ البيت: أَن يَقْصُر الكِسْرُ عن الأَرض فيوصل بخرقة من البُجُد أَو غيرها ليبلغ الأَرض، وجمعه رُفوف. أَبو مالك: رفائف البيت أَكسية تعلق إِلى الآفاق حتى تلحق بالأَرض، ومنه ذو البِجادين وهو دليل النبي، صلى الله عليه وسلم، وهو عنبسة بن نهم (* قوله «وهو
عنبسة بن نهم إلخ» عبارة القاموس وشرحه: ومنه عبدالله بن عبد نهم بن عفيف إلخ). المزني. قال ابن سيده: أُراه كان يلبس كساءَين في سفره مع سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، وقيل: سماه رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بذلك لأَنه حين أَراد المصير إِليه قطعت أُمه بِجاداً لها قطعتين، فارتدى بإِحداهما وائتزر بالأُخرى. وفي حديث جبير بن مطعم: نظرت والناس يقتتلون يوم حنين إِلى مثل البِجاد الأَسود يهوي من السماءِ؛ البجاد: الكساءُ، أَراد الملائكة الذين أَيدهم الله بهم. وأَصبحت الأَرض بَجْدةً واحدة إِذا طبقها هذا الجراد الأَسود. وفي حديث معاوية: أَنه مازح الأَحنف بن قيس فقال له: ما الشيءُ الملفف في البِجاد؟ قال: هو السخينة يا أَمير المؤمنين؛ الملفف في البِجاد: وطْبُ اللبن يلف فيه ليحمى ويدرك، وكانت تميم تعير بها، فلما مازحه معاوية بما يعاب به قومه مازحه الأَحنف بمثله. وبِجاد: اسم رجل، وهو بِجاد بن رَيْسان. التهذيب: بُجُودات في ديار سعد مواضع معروفة وربما قالوا بُجُودة؛ وقد ذكرها العجاج في شعره فقال: «بَجَّدْن للنوح» أَي أَقمن بذلك المكان.

##### Türkçe

**بَجَدَ** mekânda **يَبْجُدُ** **بُجوداً** ve **بَجَداً**; sonuncusu **كراع**’dan:
İkisi de orada ikamet etti; ve **بَجَّدَ** **تَبْجيداً** da; ve develer **بَجَدَت** **بُجُوداً**
ve **بَجَّدَت**: otlağı terk etmedi. Ve onun yanında bunun **بَجْدَة**’si vardır, fetha ile, yani onun bilgisi; bundan dolayı denir: o, **ابن بَجْدَتها**’dır; şeyi bilen, onu sağlam yapan, onu ayırt eden için; ve aynı şekilde, yol gösteren kılavuza da denir; ve denildi: o, ayrılmayan kimsedir; **بَجَد بالمكان** sözünden, ikamet ettiğinde. Ve o, senin işinin **بُجْدَة**’sini ve senin işinin **بَجْدة**’sini ve senin işinin **بُجُدَة**’sini bilir; **ب** ve **ج**’nin dammasıyla; yani onun içyüzünü ve içini.

Ve bize insanlardan bir **بَجْدٌ** geldi; yani bir tabaka. Ve onun üzerinde insanlardan bir **بَجْدٌ** vardır; yani bir cemaat; çoğulu **بُجُودٌ**’dur; Ka‘b b. Mâlik dedi:
تلوذ البُجودُ بأَدرائنا،
من الضُّرّ، في أَزَمات السّنينا

Ve bir yerde ikamet eden adama denir: o, elbette **لَباجِدٌ**’dir; ve şu beyit okunmuştur:
فكيف ولم تَنْفِطْ عَناقٌ، ولم يُرَعْ
سَوامٌ، بأَكناف الأَجِرَّة، باجِدُ

Ve atlardan **البَجْدُ**: yüz ve daha fazlası; **الهجري**’den.

Ve **البِجاد**: bedevîlerin örtülerinden çizgili bir örtü; ve denildi: yün, **بسرة** ile eğrilip **بالصِّيصَة** ile dokunursa, o **بِجاد**’dır; çoğulu **بُجُدٌ**; ve **البُجُد**’den parça için **قَليحٌ** denir; çoğulu **قُلُح**; dedi: ve evin **رَفُّ**’u: kırığın yerden kısa kalması, sonra yere ulaşsın diye **البُجُد**’den bir bez parçasıyla veya başkasıyla eklenmesidir; çoğulu **رُفوف**. Ebû Mâlik: evin **رفائف**’i, ufuklara asılıp yere yetişinceye kadar (uzanan) örtülerdir; ve ondan **ذو البِجادين**; o, Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, kılavuzudur; o da **عنبسة بن نهم**’dir
(* “ve o **عنبسة بن نهم**’dir ilh.” sözü, **القاموس** ve şerhinin ibaresidir: ve ondan **عبدالله بن عبد نهم بن عفيف** ilh.). **المزني**. İbn Sîde dedi: onu, efendimiz Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, ile yolculuğunda iki örtü giyerdi sanıyorum; ve denildi: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, ona bunu, ona varmak istediği vakit annesi kendisine ait bir **بِجاد**’ı iki parçaya kestiği için isimlendirdi; birisiyle büründü, ötekiyle beline sardı. Cübeyr b. Mut‘im hadîsinde: Huneyn günü insanlar çarpışırken gökten inen siyah **البِجاد** gibi bir şeye baktım; **البجاد**: örtüdür; Allah’ın kendileriyle desteklediği melekleri kastetti. Ve yer, bu siyah çekirge onu kapladığında tek bir **بَجْدةً** olarak sabahladı. Muâviye hadîsinde: o, Ahnef b. Kays ile şakalaştı da ona dedi: **البِجاد** içinde sarılı olan şey nedir? Dedi: o, ey müminlerin emîri, **السخينة**’dir; **الملفف في البِجاد**: ısınsın ve olgunlaşsın diye içinde sarılan sütün tulumudur; Temîm onunla ayıplanırdı; Muâviye kavminin ayıplandığı şeyle onunla şakalaşınca, Ahnef de onun benzeriyle onunla şakalaştı. Ve **بِجاد**: bir adamın adıdır; o, **بِجاد بن رَيْسان**’dır. **التهذيب**: Sa‘d diyarlarında **بُجُودات** bilinen yerlerdir; bazen **بُجُودة** derler; **العجاج** onu şiirinde zikretmiştir de şöyle demiştir: “**بَجَّدْن للنوح**” yani o mekânda ikamet ettiler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

بجد بالمكان يبجد بجودا، كقعود، وبجدا، الأخيرة عن كراع، وبجد تبجيدا، وهذه عن ابن الأعرابي، أي أقام به. وبجدت الإبل بجودا وبجدت: لزمت المرتع، ويقال للرجل المقيم بالموضع إنه لباجد. والبجدة، بفتح فسكون: الأصل والصحراء، والتراب، والبجدة أيضا: دخلة الأمر وباطنه، أي بطانته، يقال: هو عالم ببجدة أمرك. وبضمة وبضمتين، ففيه ثلاث لغات. ومن المجاز هو ابن بجدتها، وفي كتب الأمثال أنا ابن بجدتها يقال ذلك للعالم بالشيء المتقن له الممز له. والهاء راجعة إلى الأرض، قاله الميداني والزمخشري. ويقال أيضا: هو ابن مدينتها وابن بجدتها. وكذلك يقال للدليل الهادي الخريت، ثم تمثل به لكل عالم بالأمر ماهر فيه. ويقال: البجدة التراب، فكأن قولهم: أنا ابن بجدتها: أنا مخلوق من ترابها. قال كعب بن زهير:
  فيها ابن بجدتها يكـاد يذيبـه                      وقد النهار إذا استنار الصيخد يعني بابن بجدتها الحرباء، والهاء في قوله فيها إلى الفلاة التي يصفها. وكذلك يقال لمن لا يبرح مكانه، مأخوذ من قوله - وفي بعض النسخ عن قوله وهو خطأ -: بجد بالمكان إذا أقام به، ومن أقام بموضع علم ذلك، أي علمه، ومثله في المحكم. ويقال عليه بجد منا: من الناس، أي جماعة وجمعه بجود، قال كعب بن مالك:
  تلوذ الـبـجـود بـأذرائنـا                      من الضر في أزمات السنينا والبجد من الخيل: مائة فأكثر، عن الهجري. وقولهم: اشتمل ببجاده، واحتبى بنجاده، البجاد، ككتاب: كساء مخطط من أكسية الأعراب. وقيل: إذا غزل الصوف يسرة ونسج بالصيصة فهو بجاد، والجمع بجد. ويقال للشقة من البجد قليح وجمعه قلح. ومنه عبد الله بن عبد نهم بن عفيف بن سحيم بن عدي بن ثعلبة بن سعد المزني الصحابي، من المهاجرين السابقين، وعده بعض من أهل الصفة، ولقبه ذو البجادين، قال ابن سيده: أراه كان يلبس كساءين في سفره مع رسول الله صلى الله عليه وسلم، وقيل سمه رسول الله صلى الله عليه وسلم بذلك لأنه حين أراد المصير إليه قطعت أمه بجادا لها قطعتين فارتدى بإحداهما واتزر بالأخرى، وهو دليل النبي صلى الله تعالى عليه وسلم في بعض الغزوات. وإلا فالذي في الصحيح أن دليله مالك لبن فهيرة على ما عرف. وبجودات، بالفتح، في ديار بني سعد: مواضع م، أي معروفة، وربما قالوا بجودة، وقد ذكرها العجاج في شعره فقال:
  بجدن للنوح

  أي أقمن بذلك المكان، وضبطه ياقوت في المعجم بالتحتية بدل الموحدة. وثوبان بن بجدد كقعدد، ويقال جحدر، أبو عبد الله مولى النبي صلى الله تعالى عليه وسلم، نزل دمشق، ترجمته واسعة في تاريخ الذهبي ووفيات الصفدي. والطفيل بن راشد العبسي ثم البجادي شاعر منسوب إلى جده بجاد، ككتاب.وبجيد، كزبير: اسم جماعة، عمرو بن مالك بن قيس بن بجيد الصحابي، وحسان بن بجيد الرعيني، روى عن ابن عمر، وأيوب بن بجيد المعافري، ولقيط بن عباد بن بجيد بن بكر بن عمرو بن سواءة، له وفادة. وأم بجيد خولة، وفي بعض النسخ حواء بنت يزيد بن السكن، صحابية أنصارية حارثية، وهي أخت أسماء، روى عنها ابنها عبد الرحمن، وعنه المقبري. وأبو بجيد نافع بن الأسود التميمي، له ذكر. وابن بجدان، كعثمان: تابعي. وبجد، بكسر فجيم مشددة مكسورة كجلق وحمص وحلز: ع، موضع، ومالهن خامس، قال شيخنا: وسيأتي له في الزاي خامس. وعمر بن بجءدان، بالضم، صحابي، لم أجد له ذكرا في المعاجم. وأبجد، كأحمر، وقيل محركة ساكنة الآخر، وقيل أبا جاد، كصيغة الكنية، إلى قرشت، محركة ساكنة الآخر، وكلمن، بالضبط السابق رئيسهم، وقد روي أنهم كانوا ملوك مدين، كما قيل. وفي ربيع الأبرار للزمخشري أن أبا جاد كان ملك مكة، وهوز وحطي بوج من الطائف، والباقين بمدين. وقيل: بل إنها أسماء شياطين، نقله سحنون عن حفص بن غياث. وقيل: أولاد سابور، وقيل غير ذلك. وهم أول ما وضعوا الكتابة العربية على عدد حروف أسمائهم، وقد روي عن عبد الله بن عمرو بن العاص وعروة بن الزبير أنهما قالا. أول من وضع الكتاب العربي قوم من الأوائل نزلوا في عدنان بن أدد واستعربوا، وأسماؤهم أبجد وهوز وحطي وكلمن وسعفص وقرشت، فوضعوا الكتاب العربي على أسمائهم. وهكذا ذكره أبو عبد الله حمزة بن الحسن الأصفهاني قال: وقد روي أنهم هلكوا يوم الظلة مع قوم شعيب عليه السلام، فقالت ابنة كلمن، محركة، وقيل بالضم، ويقال بسكون الميم مع التحريك، ومنهم من ضبطه بالواو بعد الميم. وفي ألف باللبلوي أنها أخت كلمن، ترثيه، وفي التكملة: تؤبنه:
  كلمن هدم ركني وفي ألف با:
  ابن أمي هد ركنـي                      هلكه وسط المحـلة
  سيد القـوم أتـاه ال                      حتف نارا وسط ظله
  جعلت نارا علـيهـم                      دارهم كالمضمحلـه وقال رجل من أهل مدين يرثيهم:
  ألا يا شعيب قد نطقـت مـقـقـالة                      سبقت بها عمرا وحي بني عمـرو
  ملوك بني حطي وهواز مـنـهـم                      وسعفص أهل في المكارم والفخر
  هم صبحوا أهل الحجـاز بـغـارة                      كمثل شعاع الشمس أو مطلع الفجر وفي شرح شيخنا: ويذكر أن عمر بن الخطاب رضي الله عنه لقي أعرابيا فقال له: هل تحسن أن تقرأ القرآن? قال: نعم. قال: فاقرأ أم القرآن. فقال: والله ما أحسن البنات فكيف الأم. قال: فضربه ثم أسلمه إلى الكتاب فمكث فيه ثم هرب وأنشأ يقول:
  أتيت مهاجرين فعلمونـي                      ثلاثة أسطر متتابعـات
  كتاب الله في رق صحيح                      وآيات القران مفصلات
  فخطوا لي أبا جاد وقالوا                      تعلم سعفصا وقريشـات
  وما أنا والكتابة والتهجي                      وما حظ البنين من البنات

  ثم وجدوا بعدهم أحرفا ليست من أسمائهم، وهي الثاء والخاء والذال والضاد والظاء والغين، يجمعها قولك ثخذ، محركة ساكنة الآخر، ضظغ، بالضبط المذكور، وفي بعض الروايات، ظغش، بالشين بدل الغين فسموها الروادف. وقال قطرب: هو أبو جاد، وإنما حذفت واوه وألفه لأنه وضع لدلالة المتعلم، فكره التطويل والتكرار وإعادة المثل مرتين، فكتبوا أبجد بغير واو ولا ألف، لأن الألف في أبجد والواو في هوز قد عرفت صورتهما، وكل ما مثل من الحروف استغني عن إعادته. كذا في التكملة وقد سرد نص هذه العبارة أبو الحجاج البلوي في ألف با أيضا ثم الاختلاف في كونها أعجميات أو عربيات كثير، فقيل إنها كلها أعجميات، كما جوزه المبرد، وهو الظاهر، ولذلك قال السيرافي: لا شك أن أصلها أعجمية، أو بعضها أعجمي وبعضها عربي، كما هو ظاهر كلام سيبويه، وغير ذلك مما ذكره الرضي وغيره، ووسع الكلام فيها الجلال في المزهر. قلت: وبقي إن كان أبءجد أعجميا كما هو رأي الأكثر فالصواب أن همزته أصلية، وأن الصواب ذكره في فصل الهمزة، كما أشار إليه شيخنا. وجزم جماعة بأن أبجد عربي، واستدلوا بأنه قيل فيه أبو جاد بالكنية، وأن الأب لا شك أنه عربي. وجاد من الجود، وهو قول مرجوح. ومما يستدرك عليه: أصبحت الأرض بجدة واحدة? إذا طبقها هذا الجراد الأسود. وبجاد، بالكسر، اسم رجل، وهو بجاد بن ريسان. وفي الأساس: لقيت منه البجادي أي الدواهي. وبجاد: اسم لثلاث قبائل: في عبس، وفي شيبان، وفي همدان، ذكرها الوزير أبو القاسم المغربي. وبجدان، كعثمان: موضع بين الحرمين، قد جاء ذكره في الحديث. والبجادة: ماءه لبني كعب بن عبد بن أبي بكر بن كلاب. قلت: وبجاد من ولد سعد بن أبي وقاص، منهم أبو طالب عمر بن سعد بن إبراهيم بن محمد بن بجاد ابن موسى بن سعد بن أبي وقاص. وأبو البجاد شاعر، سمي ببيت قاله:
  فويل الركب إذ آبوا جياعا                      ولا يدرون ما تحت البجاد وثمامة بن بجاد، وربيعة بن عامر ابن بجاد، ذكرا في الصحابة، وكذا عمرو بن بجاد.

##### Türkçe

**بجد** yerde **يبجد** **بجودا** olarak, **قعود** gibi; ve **بجدا** olarak (sonuncusu **كراع**’dan); ve **بجد** **تبجيدا** olarak; bu da İbnü’l-A‘râbî’dendir; yani orada ikamet etti. Ve develer **بجدت** **بجودا** olarak ve **بجدت**: otlağı terk etmedi; ve bir yerde ikamet eden adama “o mutlaka **لباجد**’dir” denir. Ve **البجدة** (fetha ile sonra sükûn): asıl ve çöl, ve toprak; ve **البجدة** ayrıca: işin girişi ve içi, yani astarı; denir ki: “O, senin işinin **بجدة**’sini bilendir.” Ve (başındaki) damme ile ve iki damme ile; onda üç lügat vardır. Mecazdan: “o, onun **بجدتها**’sının oğludur”; ve emsâl kitaplarında “Ben onun **بجدتها**’sının oğluyum” denir; bu, şeyi bilen, onu sağlam yapan, onda mahir olan için söylenir. Ve **الهاء** yere râcidir; bunu Meydânî ve Zemahşerî söyledi. Ve ayrıca denir: “O, onun **مدينتها**’sının oğlu ve onun **بجدتها**’sının oğludur.” Ve aynı şekilde, yol gösteren kılavuz, mahir rehbere de söylenir; sonra bununla, işte âlim, onda mahir olan her kimse için temsil getirildi. Ve denir: **البجدة** topraktır; sanki onların “Ben onun **بجدتها**’sının oğluyum” sözleri: “Ben onun toprağından yaratılmışım.” Ka‘b b. Züheyr dedi:
  فيها ابن بجدتها يكـاد يذيبـه                      وقد النهار إذا استنار الصيخد
**يعني** “**بابن بجدتها**” ile kertenkeleyi; ve onun “**فيها**” sözündeki **الهاء**, vasfettiği ıssız düzlüğe göredir. Ve aynı şekilde, yerinden ayrılmayan kimse için de söylenir; “**بجد** yerde, orada ikamet ettiğinde” sözünden alınmıştır — ve bazı nüshalarda “onun sözünden” diye (bu hatadır) —; ve bir yerde ikamet eden onu bilir, yani onu bilir; bunun benzeri **المحكم**’dedir. Ve denir: “Üzerinde bizden **بجد** vardır”: insanlardan, yani bir cemaat; ve onun çoğulu **بجود**’dur. Ka‘b b. Mâlik dedi:
  تلوذ الـبـجـود بـأذرائنـا                      من الضر في أزمات السنينا
Ve **البجد** atlardan: yüz ve daha fazlası; Hicrî’den. Ve onların “**بجاده** ile büründü” ve “**نجاده** ile ihtibâ etti” sözleri: **البجاد** (kitap gibi): bedevîlerin örtülerinden çizgili bir örtüdür. Ve denildi: yün sola doğru eğrilip **الصيصة** ile dokunursa o **بجاد**’dır; çoğulu **بجد**’dir. Ve **البجد**’den bir parça için **قليح** denir; çoğulu **قلح**’tır. Ondandır: sahâbî, önceki muhacirlerden, Abdullah b. Abd Nühm b. ‘Afîf b. Suhaym b. ‘Adî b. Sa‘lebe b. Sa‘d el-Müzenî; ehl-i suffeden saydı onu bazıları; lakabı **ذو البجادين**’dir. İbn Sîde dedi: “Onun, Resûlullah صلى الله عليه وسلم ile seferinde iki örtü giydiğini sanıyorum.” Ve denildi: Resûlullah صلى الله عليه وسلم ona bunu, ona gitmek istediğinde annesi kendisine ait bir **بجاد**’ı iki parçaya kestiği için; birini rida edindi, diğeriyle izârlandı; diye isimlendirdi. Ve o, bazı gazvelerde Nebî صلى الله تعالى عليه وسلم’in kılavuzudur. Yoksa sahihte olan: kılavuzunun, bilindiği üzere, Mâlik b. Fuhayra olduğudur. Ve **بجودات** (fetha ile), Benî Sa‘d diyarında: yerlerdir **م**; yani bilinen; ve bazen **بجودة** derler; ‘Accâc onu şiirinde zikretti, dedi ki:
  بجدن للنوح

yani o yerde ikamet ettiler; Yâkût onu **المعجم**’de, **الموحدة** yerine **بالتحتية** ile ضبط etti. Ve Sevbân b. **بجدد** ( **قعدد** gibi), ve denir **جحدر**; Ebû Abdullah, Nebî صلى الله تعالى عليه وسلم’in mevlası; Dımaşk’a indi; tercümesi Zehebî’nin tarihindeki ve Safedî’nin vefeyâtındaki geniştir. Ve Tufeyl b. Râşid el-‘Absî, sonra el-**بجادي**; dedesi **بجاد**’a nisbet edilen şair; **كتاب** gibi. Ve **بجيد** ( **زبير** gibi): bir cemaatin adıdır: sahâbî ‘Amr b. Mâlik b. Kays b. **بجيد**; ve Hassân b. **بجيد** er-Ru‘aynî, İbn ‘Umer’den rivayet etti; ve Eyyûb b. **بجيد** el-Mu‘âfirî; ve Lekît b. ‘Abbâd b. **بجيد** b. Bekr b. ‘Amr b. Suvâe; onun bir heyet gelişi vardır. Ve Ümmü **بجيد** Havle’dir; ve bazı nüshalarda: Havvâ bint Yezîd b. es-Seken; ensârî, hârisî sahâbî; o, Esmâ’nın kız kardeşidir; ondan oğlu Abdurrahman rivayet etti; ondan da el-Makburî. Ve Ebû **بجيد** Nâfi‘ b. el-Esved et-Temîmî; onun bir zikri vardır. Ve İbn **بجدان** ( **عثمان** gibi): tâbiîdir. Ve **بجد** (kesra ile, sonra şeddeli kesralı **جيم** ile; **جلق** ve **حمص** ve **حلز** gibi): **ع**; bir yerdir; ve “Mâlihun”un beşincisidir. Şeyhimiz dedi: “Onun için **الزاي**’da ‘beşinci’ gelecektir.” Ve ‘Umer b. **بجءدان** (damme ile): sahâbî; mu‘cemlerde onun için bir zikr bulmadım. Ve **أبجد** ( **أحمر** gibi); ve denildi: harekeli, sonu sâkin; ve denildi: **أبا جاد** (künye sigası gibi); **قرشت**’a kadar; harekeli, sonu sâkin; ve **كلمن** (önceki ضبط ile) onların reisidir; ve rivayet edildi ki onlar, denildiği gibi, Medyen krallarıydı. Ve Zemahşerî’nin **ربيع الأبرار**’ında: **أبا جاد** Mekke kralı idi; ve **هوز** ve **حطي** Tâif’ten bir **بوج** idi; geri kalanlar Medyen’dendi. Ve denildi: bilakis onlar şeytan adlarıdır; bunu Sahnûn, Hafs b. Gıyâs’tan nakletti. Ve denildi: Şâbûr’un oğullarıdır; ve denildi: başka. Ve onlar, isimlerinin harfleri sayısınca Arap yazısını ilk koyanlardır. Ve Abdullah b. ‘Amr b. el-‘Âs ve ‘Urve b. ez-Zübeyr’den rivayet edildi ki ikisi dedi: Arap yazısını ilk koyan, evvellerden bir kavimdir; ‘Adnân b. **أدد**’de konakladılar ve Araplaştılar; adları **أبجد** ve **هوز** ve **حطي** ve **كلمن** ve **سعفص** ve **قرشت** idi; Arap yazısını adları üzerine koydular. Ve bunu, Ebû Abdullah Hamza b. el-Hasen el-İsfahânî zikretti; dedi ki: “Ve rivayet edildi ki onlar, Şuayb عليه السلام kavmiyle birlikte gölgelik günü helâk oldular.” Bunun üzerine **ابنة كلمن** (harekeli; ve denildi: damme ile; ve denilir: mîm sâkin iken hareke ile; ve onlardan kimi, mîmden sonra **واو** ile ضبط etti) — ve **ألف باللبلوي**’de: o, **كلمن**’in kız kardeşidir; ona mersiye söyler — ve **التكملة**’de: ona ağıt yakar:
  كلمن هدم ركني
Ve **ألف با**’da:
  ابن أمي هد ركنـي                      هلكه وسط المحـلة
  سيد القـوم أتـاه ال                      حتف نارا وسط ظله
  جعلت نارا علـيهـم                      دارهم كالمضمحلـه
Ve Medyen ehlinden bir adam, onlara mersiye söyleyerek dedi:
  ألا يا شعيب قد نطقـت مـقـقـالة                      سبقت بها عمرا وحي بني عمـرو
  ملوك بني حطي وهواز مـنـهـم                      وسعفص أهل في المكارم والفخر
  هم صبحوا أهل الحجـاز بـغـارة                      كمثل شعاع الشمس أو مطلع الفجر
Şeyhimizin şerhinde: zikredilir ki ‘Umer b. el-Hattâb رضي الله عنه bir bedevîye rastladı da ona dedi: “Kur’ân okumayı güzel yapar mısın?” Dedi: “Evet.” Dedi: “Öyleyse Ümmü’l-Kur’ân’ı oku.” Dedi: “Vallahi ben kızları güzel yapamam; anne nasıl olur?” Bunun üzerine onu dövdü; sonra onu **الكتاب**’a teslim etti; orada kaldı; sonra kaçtı ve söylemeye başladı:
  أتيت مهاجرين فعلمونـي                      ثلاثة أسطر متتابعـات
  كتاب الله في رق صحيح                      وآيات القران مفصلات
  فخطوا لي أبا جاد وقالوا                      تعلم سعفصا وقريشـات
  وما أنا والكتابة والتهجي                      وما حظ البنين من البنات

Sonra onlardan sonra, adlarından olmayan harfler buldular; bunlar **الثاء** ve **الخاء** ve **الذال** ve **الضاد** ve **الظاء** ve **الغين**’dir; onları, senin “**ثخذ**” deyişin toplar; sonu sâkin, harekeli (bir kelime olarak); “**ضظغ**”, zikredilen ضبط ile; ve bazı rivayetlerde “**ظغش**”, **الغين** yerine **الشين** ile; böylece onlara **الروادف** adını verdiler. Ve **قطرب** dedi: O, **أبو جاد**’dır; ancak onun **واو**’su ve **ألف**’i hazfedildi; çünkü o, öğrenenin delâleti için konuldu; böylece uzatmayı ve tekrarı ve mislin iki kere iadesini çirkin gördü; bu yüzden **أبجد**’i **واو**suz ve **ألف**siz yazdılar; çünkü **أبجد**’deki **الألف**in ve **هوز**’daki **الواو**’nun suretleri bilinmişti; harflerden misal getirilen her şeyin tekrarından vazgeçildi. Böylece **التكملة**’dedir; ve bu ibarenin nassını **أبو الحجاج البلوي** **ألف با**’da da sonra sıralamıştır; sonra onların Acemce mi Arapça mı oldukları hususunda ihtilaf çoktur: denildi ki onların hepsi Acemcedir; **المبرد**’in caiz gördüğü gibi; ve bu zâhirdir; bunun için **السيرافي** dedi: “Asıllarının Acemî olduğunda şüphe yoktur”; yahut bazısı Acemî bazısı Arapçadır; **سيبويه**’nin sözünün zâhiri olduğu gibi; ve **الرضي** ve başkasının zikrettiği diğer şeyler; ve **الجلال** **المزهر**’de bu hususta sözü genişletmiştir. Dedim: Ve kaldı ki, eğer **أبءجد** çoğunluğun görüşü üzere Acemî ise, doğru olan onun hemzesinin aslî olmasıdır; ve doğru olan, onu hemze faslında zikretmektir; şeyhimizin işaret ettiği gibi. Bir cemaat, **أبجد**’in Arapça olduğuna kesin hükmetti; ve onda künye ile **أبو جاد** denildiğiyle istidlal ettiler; ve **الأب**’in şüphesiz Arapça olduğunu (söylediler). Ve **جاد** **الجود**’dandır; ve bu, zayıf görüştür. Ve ona istidrâk olunanlardandır: “**أصبحت الأرض بجدة واحدة?**” yani bu kara çekirge onu kapladığı zaman. Ve **بجاد** (kesre ile), bir adam adıdır; o da **بجاد بن ريسان**’dır. Ve **الأساس**’ta: “Ondan **البجادي**’yi, yani musibetleri/dâhiyeleri gördüm.” Ve **بجاد**: üç kabilenin adıdır: **عبس**’te, ve **شيبان**’da, ve **همدان**’da; onları vezir **أبو القاسم المغربي** zikretmiştir. Ve **بجدان** ( **عثمان** gibi): iki harem arasında bir yerdir; hadiste onun zikri gelmiştir. Ve **البجادة**: **بني كعب بن عبد بن أبي بكر بن كلاب**’a ait suyudur. Dedim: Ve **بجاد**, **سعد بن أبي وقاص** neslindendir; onlardan **أبو طالب عمر بن سعد بن إبراهيم بن محمد بن بجاد ابن موسى بن سعد بن أبي وقاص** vardır. Ve **أبو البجاد** bir şairdir; söylediği bir beyitle adlandırıldı:
  “Yazık kervana, aç olarak döndüklerinde;
  ve **البجاد**’ın altında ne olduğunu bilmezler.”

Ve **ثمامة بن بجاد** ve **ربيعة بن عامر ابن بجاد**, sahâbede zikredildiler; ve yine **عمرو بن بجاد**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَجَدَ بِالمَكَانِ
1 بَجَدَ بِالمَكَانِ بجد بالمكان , (S, A, L, K, *) aor. بَجُدَ , (L,) inf. n. بُجُودٌ (S, L, K) and تَبْجِيدٌ; (Kr;) and ↓ بجّد, inf. n. تَبْجِيدٌ; (L, K;) He remained, stayed, abode, or dwelt, (S, A, L, K,) in the place; (S, A, L;) settled, or remained fixed, in it; not quitting it. (A.) ― -b2- بَجَدَتِ الاـِبَلُ, (L, K,) inf. n. بُجُودٌ; and ↓ بجّدت; (L;) The camels kept to the place of pasturing. (L, K.)

2 بَجَّدَ see 1, in two places.

بَجَدٌ
بَجَدٌ بجد جد A company, or an assembly, of men: and a hundred, and more, of horses: (L, K:) on the authority of El-Hejeree: (TA:) pl. بُجُودٌ. (L.)

بَجْدَةٌ
بَجْدَةٌ بجده بجدة جد جدة i. q. أَصْلٌ [The root, basis, or foundation; or the origin, or source; or the most essential part, or very essence; of a thing]. (K.) ― -b2- And [hence, app.,] The inward, or intrinsic, state or circumstances of a case or an affair; as also ↓ بُجْدَةٌ and ↓ بُجُدَةٌ: (S, L, K:) or the true, or real, state or circumstances thereof; the positive, or established, truth thereof; from بَجَدَ بَالمَكَانِ. (A.) You say, هُوَ عَالِمٌ بِبَجْدَةِ أَمْرِكَ, (S, A, L,) and ↓ بِبُجْدَتِهِ, and ↓ بِبُجُدَتِهِ, (S, L,) He is acquainted with the inward, or intrinsic, state or circumstances of thy case or affair: (S, L:) or, with the true, or real, state or circumstances thereof; with the positive, or established, truth thereof. (A.) And عِنْدِهُ بَجْدَةُ ذٰلِكَ, (S, K,) with fet-h, (S,) He possesses the knowledge of that. (S, K.) And hence, (S,) هَوَ ابْنُ بَجْدَتِهَا, (S, K,) contr. of هو ابن نجْدَتِهَا, (A in art, نجد,) or, as in the books of proverbs, أَنَا ابْنُ بَجْدَتِهَا, the [affixed] pronoun referring to الأَرْض [understood], as is said by Meyd and Z, (TA,) applied to [signify He is, or I am,] the person acquainted with the thing; (S, L, K;) possessing, or exercising, the skill requisite for it; (S, L;) the discriminator, or discerner, thereof; (L;) and one says likewise, هُوَ ابْنُ مَدِينَتِهَا وَابْنُ بَجْدَتِهَا: (TA:) it is also applied to [signify he is, or I am,] the skilful guide of the way [thereof]: (L, K:) and hence, [accord. to some,] it is proverbially applied to any one acquainted with an affair; skilful therein: (TA:) and to [signify he is, or I am,] the person who will not quit, or depart from, his place; from the saying بَجَدَ بَالمَكَانِ: (L:) or the person who will not depart from his saying: (K: [there explained by the words لِمَنْ لَا يَبْرَحُ مِنْ قَوْلِهِ: but the TA supplies some apparent omissions in this explanation, making it to agree with that which here immediately precedes it, taken from the L; and adds that, in some copies of the K, عن قوله is erroneously put for من قوله: also, that he who remains in a place knows that place:]) or, accord. to some, بَجْدَةٌ signifies dust, or earth; so that أَنَا ابْنُ بَجْدَتَهَا is as though it meant I am created of its dust, or earth. (TA.) ― -b3- Also A [desert, such as is termed] صَحْرِآء. (K.) Kaab Ibn-Zuheyr uses the phrase اِبْنُ بَجْدَتَهَا as meaning Its male chameleon; the pronoun referring to a desert (فَلَاة) which he is describing. (TA.) And you say of a land covered with black locusts, أَصْبَحَتِ الأَرْضُ بَجْدَهً وَاحِدَةً [The land became, or has become, one desert, destitute of vegetable produce]. (L.)

بُجْدَهٌ
بُجْدَهٌ بجده بجدة جد جدة and بُجُدَةٌ: see بَجْدَةٌ; each in two places.

بِجَادٌ
بِجَادٌ بجاد جاد A striped garment of the kind called كِسَآء, (S, A, L, K,) being one of the kinds of كَسآء worn by the Arabs of the desert: (S, L:) or, of which the wool has been spun, or twisted, in the manner termed يَسْرَةً [app. a mistranscription for يَسْرًا (see فَتْلٌ يَسْرٌ in art. يسر)], and woven with the instrument called صِيصَة: pl. بُجُدٌ: a single oblong piece thereof is called فَلِيجٌ, of which the pl. is فُلُجٌ. (L, TA.) ― -b2- Also A kind of tent, of [the soft hair called] وَبَر. (Ibn-ElKelbee, TA voce بَيْتٌ, q. v.)

بَاجِدٌ
بَاجِدٌ أجد بأجد باجد Remaining, staying, abiding, or dwelling, in a place; (L;) settled, or remaining fixed, in a land. (A.)

##### Türkçe

**بَجَدَ بِالمَكَانِ**
1 **بَجَدَ بِالمَكَانِ**: muzârîsi **بَجُدَ**; mastarı **بُجُودٌ** ve **تَبْجِيدٌ**; ve ↓ **بجّد**, mastarı **تَبْجِيدٌ**; O, yerde kaldı, durdu, ikamet etti, veya mesken tuttu; onda yerleşti, yahut onda sabit kaldı; ondan ayrılmayarak. ― -b2- **بَجَدَتِ الاـِبَلُ**, mastarı **بُجُودٌ**; ve ↓ **بجّدت**; Develer otlak yerinde kaldılar.

2 **بَجَّدَ**: 1’e bak, iki yerde.

**بَجَدٌ**
**بَجَدٌ**: Erkeklerden bir topluluk yahut bir meclis: ve atlardan yüz ve daha fazlası: **El-Hejeree**’nin rivayeti üzere: çoğulu **بُجُودٌ**.

**بَجْدَةٌ**
**بَجْدَةٌ**: **أَصْلٌ** ile aynı mânâdadır [bir şeyin kökü, temeli, dayanağı; yahut menşei, kaynağı; yahut en esaslı kısmı, yahut özünün özü]. ― -b2- Ve [bundan, görünüşe göre,] bir işin yahut bir meselenin iç (bâtınî) yahut özsel hâli veya durumları; keza ↓ **بُجْدَةٌ** ve ↓ **بُجُدَةٌ**: yahut onun gerçek hâli veya durumları; onun kesinleşmiş yahut sabit hakikati; **بَجَدَ بَالمَكَانِ**’den. Şöyle dersin: **هُوَ عَالِمٌ بِبَجْدَةِ أَمْرِكَ**, ve ↓ **بِبُجْدَتِهِ**, ve ↓ **بِبُجُدَتِهِ**, O, senin işinin yahut meselenin iç (bâtınî) yahut özsel hâlini veya durumlarını bilir: yahut onun gerçek hâlini veya durumlarını; onun kesinleşmiş yahut sabit hakikatini. Ve **عِنْدِهُ بَجْدَةُ ذٰلِكَ**, fetḥ ile, O, bunun bilgisini elinde bulundurur. Ve bundan dolayı, **هَوَ ابْنُ بَجْدَتِهَا**, **هو ابن نجْدَتِهَا**’nın muhaffefi; yahut, darbımesel kitaplarında, **أَنَا ابْنُ بَجْدَتِهَا**, bitişik zamir **الأَرْض**’a (anlaşılan olarak) râci olmak üzere, **Meyd** ve **Z**’nin dediği gibi; [şu mânâda] kullanılır: O (yahut ben), şeyin bilgisine sahip olan kimsedir; onun için gerekli mahareti elinde bulunduran yahut onu icra eden kimsedir; onun ayırt edeni yahut seçeni; ve yine şöyle de denir: **هُوَ ابْنُ مَدِينَتِهَا وَابْنُ بَجْدَتِهَا**: ayrıca [şu mânâda] da kullanılır: yolun mahir kılavuzu: ve bundan dolayı, [bazılarına göre,] bir işle ilgili bilgi sahibi olan; onda mahir olan herkes hakkında darbımesel olarak kullanılır: ve [şu mânâda] da: kendi yerinden ayrılmayacak kimse; **بَجَدَ بَالمَكَانِ** sözünden: yahut, kendi sözünden ayrılmayacak kimse: yahut, bazılarına göre, **بَجْدَةٌ** toz yahut toprak demektir; böylece **أَنَا ابْنُ بَجْدَتَهَا**, sanki “Ben onun tozundan yahut toprağından yaratıldım” demek gibidir. ― -b3- Yine, **صَحْرِآء** denilen türden bir çöl. **Kaab Ibn-Zuheyr**, **اِبْنُ بَجْدَتَهَا** ibaresini “onun erkek bukalemunu” mânâsında kullanır; zamir, tasvir ettiği bir çöle (**فَلَاة**) râcidir. Ve siyah çekirgelerle kaplanmış bir arazi hakkında şöyle dersin: **أَصْبَحَتِ الأَرْضُ بَجْدَهً وَاحِدَةً** [Arazi, bitki mahsulünden yoksun tek bir çöl oldu].

**بُجْدَهٌ**
**بُجْدَهٌ** ve **بُجُدَةٌ**: **بَجْدَةٌ**’ye bak; her biri iki yerde.

**بِجَادٌ**
**بِجَادٌ**: **كِسَآء** denilen türden çizgili bir giysi; çöl Araplarının giydiği **كَسآء** çeşitlerinden biridir: yahut, yünü **يَسْرَةً** denilen tarz üzere eğrilmiş yahut bükülmüş, ve **صِيصَة** denilen aletle dokunmuş olan: çoğulu **بُجُدٌ**; bunun tek bir uzun parçasına **فَلِيجٌ** denir; bunun çoğulu **فُلُجٌ**dur. ― -b2- Yine, **وَبَر**dan bir çadır türü.

**بَاجِدٌ**
**بَاجِدٌ**: Bir yerde kalan, duran, ikamet eden, yahut mesken tutan; bir diyarda yerleşmiş yahut sabit kalan.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَجَدَ
بَجَدَ U ( n. ac. بُجُوْد 27 ),
a.  [ Bi ], Stayed, remained in.

بَجْدَة
بَجْدَة 1t ,
a.  Foundation, source.

b.  Desert.

أَبْجَدُ
أَبْجَدُ 14 ,
a.  Numeral series. See أَبْجَد .

بِجَاْد
بِجَاْد 23 , ( pl. بُجُد 10 ),
a.  Certain garment.

##### Türkçe

بَجَدَ
**بَجَدَ** U (isim-fiil: **بُجُوْد** 27),
a. [Bi], içinde kaldı, içinde durdu.

بَجْدَة
**بَجْدَة** 1t,
a. Temel, kaynak.

b. Çöl.

أَبْجَدُ
**أَبْجَدُ** 14,
a. Sayı dizisi. **أَبْجَدُ**’a bak.

بِجَاْد
**بِجَاْد** 23, (çoğulu: **بُجُد** 10),
a. Belli bir giysi.
