# بجد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AC%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بجد

بَجَدَ بالمكان يَبْجُدُ بُجوداً وبَجَداً؛ الأَخيرة عن كراع: كلاهما أَقام به؛ وبَجَّدَ تَبْجيداً أَيضاً، وبَجَدَت الإِبل بُجُوداً وبَجَّدَت: لزمت المرتع. وعنده بَجْدَة ذلك، بالفتح، أَي علمه؛ ومنه يقال: هو ابن بَجْدَتها للعالم بالشيءِ المتقن له المميز له، وكذلك يقال للدليل الهادي؛ وقيل: هو الذي لا يبرح، من قوله بَجَد بالمكان إِذا أَقام. وهو عالم ببُجْدَة أَمرك وبَجْدة أَمرك وبُجُدَة أَمرك، بضم الباء والجيم، أَي بدخيلته وبطانته.
وجاءَنا بَجْدٌ من الناس أَي طَبَقٌ. وعليه بَجْدٌ من الناس أَي جماعة، وجمعه بُجُودٌ؛ قال كعب بن مالك:
تلوذ البُجودُ بأَدرائنا،
من الضُّرّ، في أَزَمات السّنينا
ويقال للرجل المقيم بالموضع: إِنه لَباجِدٌ؛ وأَنشد:
فكيف ولم تَنْفِطْ عَناقٌ، ولم يُرَعْ
سَوامٌ، بأَكناف الأَجِرَّة، باجِدُ
والبَجْدُ من الخيل: مائة فأَكثر؛ عن الهجري.
والبِجاد: كساءٌ مخطط من أَكسية الأَعراب، وقيل: إِذا غزل الصوف بسرة ونسج بالصِّيصَة، فهو بِجاد، والجمع بُجُدٌ؛ ويقال للشُّقَّة من البُجُد: قَليحٌ، وجمعه قُلُح، قال: ورَفُّ البيت: أَن يَقْصُر الكِسْرُ عن الأَرض فيوصل بخرقة من البُجُد أَو غيرها ليبلغ الأَرض، وجمعه رُفوف. أَبو مالك: رفائف البيت أَكسية تعلق إِلى الآفاق حتى تلحق بالأَرض، ومنه ذو البِجادين وهو دليل النبي، صلى الله عليه وسلم، وهو عنبسة بن نهم (* قوله «وهو
عنبسة بن نهم إلخ» عبارة القاموس وشرحه: ومنه عبدالله بن عبد نهم بن عفيف إلخ). المزني. قال ابن سيده: أُراه كان يلبس كساءَين في سفره مع سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، وقيل: سماه رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بذلك لأَنه حين أَراد المصير إِليه قطعت أُمه بِجاداً لها قطعتين، فارتدى بإِحداهما وائتزر بالأُخرى. وفي حديث جبير بن مطعم: نظرت والناس يقتتلون يوم حنين إِلى مثل البِجاد الأَسود يهوي من السماءِ؛ البجاد: الكساءُ، أَراد الملائكة الذين أَيدهم الله بهم. وأَصبحت الأَرض بَجْدةً واحدة إِذا طبقها هذا الجراد الأَسود. وفي حديث معاوية: أَنه مازح الأَحنف بن قيس فقال له: ما الشيءُ الملفف في البِجاد؟ قال: هو السخينة يا أَمير المؤمنين؛ الملفف في البِجاد: وطْبُ اللبن يلف فيه ليحمى ويدرك، وكانت تميم تعير بها، فلما مازحه معاوية بما يعاب به قومه مازحه الأَحنف بمثله. وبِجاد: اسم رجل، وهو بِجاد بن رَيْسان. التهذيب: بُجُودات في ديار سعد مواضع معروفة وربما قالوا بُجُودة؛ وقد ذكرها العجاج في شعره فقال: «بَجَّدْن للنوح» أَي أَقمن بذلك المكان.

### Türkçe

**بَجَدَ** mekânda **يَبْجُدُ** **بُجوداً** ve **بَجَداً**; sonuncusu **كراع**’dan:
İkisi de orada ikamet etti; ve **بَجَّدَ** **تَبْجيداً** da; ve develer **بَجَدَت** **بُجُوداً**
ve **بَجَّدَت**: otlağı terk etmedi. Ve onun yanında bunun **بَجْدَة**’si vardır, fetha ile, yani onun bilgisi; bundan dolayı denir: o, **ابن بَجْدَتها**’dır; şeyi bilen, onu sağlam yapan, onu ayırt eden için; ve aynı şekilde, yol gösteren kılavuza da denir; ve denildi: o, ayrılmayan kimsedir; **بَجَد بالمكان** sözünden, ikamet ettiğinde. Ve o, senin işinin **بُجْدَة**’sini ve senin işinin **بَجْدة**’sini ve senin işinin **بُجُدَة**’sini bilir; **ب** ve **ج**’nin dammasıyla; yani onun içyüzünü ve içini.

Ve bize insanlardan bir **بَجْدٌ** geldi; yani bir tabaka. Ve onun üzerinde insanlardan bir **بَجْدٌ** vardır; yani bir cemaat; çoğulu **بُجُودٌ**’dur; Ka‘b b. Mâlik dedi:
تلوذ البُجودُ بأَدرائنا،
من الضُّرّ، في أَزَمات السّنينا

Ve bir yerde ikamet eden adama denir: o, elbette **لَباجِدٌ**’dir; ve şu beyit okunmuştur:
فكيف ولم تَنْفِطْ عَناقٌ، ولم يُرَعْ
سَوامٌ، بأَكناف الأَجِرَّة، باجِدُ

Ve atlardan **البَجْدُ**: yüz ve daha fazlası; **الهجري**’den.

Ve **البِجاد**: bedevîlerin örtülerinden çizgili bir örtü; ve denildi: yün, **بسرة** ile eğrilip **بالصِّيصَة** ile dokunursa, o **بِجاد**’dır; çoğulu **بُجُدٌ**; ve **البُجُد**’den parça için **قَليحٌ** denir; çoğulu **قُلُح**; dedi: ve evin **رَفُّ**’u: kırığın yerden kısa kalması, sonra yere ulaşsın diye **البُجُد**’den bir bez parçasıyla veya başkasıyla eklenmesidir; çoğulu **رُفوف**. Ebû Mâlik: evin **رفائف**’i, ufuklara asılıp yere yetişinceye kadar (uzanan) örtülerdir; ve ondan **ذو البِجادين**; o, Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, kılavuzudur; o da **عنبسة بن نهم**’dir
(* “ve o **عنبسة بن نهم**’dir ilh.” sözü, **القاموس** ve şerhinin ibaresidir: ve ondan **عبدالله بن عبد نهم بن عفيف** ilh.). **المزني**. İbn Sîde dedi: onu, efendimiz Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, ile yolculuğunda iki örtü giyerdi sanıyorum; ve denildi: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, ona bunu, ona varmak istediği vakit annesi kendisine ait bir **بِجاد**’ı iki parçaya kestiği için isimlendirdi; birisiyle büründü, ötekiyle beline sardı. Cübeyr b. Mut‘im hadîsinde: Huneyn günü insanlar çarpışırken gökten inen siyah **البِجاد** gibi bir şeye baktım; **البجاد**: örtüdür; Allah’ın kendileriyle desteklediği melekleri kastetti. Ve yer, bu siyah çekirge onu kapladığında tek bir **بَجْدةً** olarak sabahladı. Muâviye hadîsinde: o, Ahnef b. Kays ile şakalaştı da ona dedi: **البِجاد** içinde sarılı olan şey nedir? Dedi: o, ey müminlerin emîri, **السخينة**’dir; **الملفف في البِجاد**: ısınsın ve olgunlaşsın diye içinde sarılan sütün tulumudur; Temîm onunla ayıplanırdı; Muâviye kavminin ayıplandığı şeyle onunla şakalaşınca, Ahnef de onun benzeriyle onunla şakalaştı. Ve **بِجاد**: bir adamın adıdır; o, **بِجاد بن رَيْسان**’dır. **التهذيب**: Sa‘d diyarlarında **بُجُودات** bilinen yerlerdir; bazen **بُجُودة** derler; **العجاج** onu şiirinde zikretmiştir de şöyle demiştir: “**بَجَّدْن للنوح**” yani o mekânda ikamet ettiler.
