# بجس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%AC%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بجس

البَجْسُ: انشقاق في قِرْبة أَو حجر أَو أَرض يَنْبُعُ منه الماءُ، فإِن لم يَنْبُعْ فليس بانْبِجاسٍ؛ وأَنشد:
وَكِيفَ غَرْبَيْ دالِجٍ تَبَجَّسا
وبَجَسْتُه أَبْجِسُه وأَبْجُسُه بَجْساً فانْبَجَسَ وبَجَّسْتُه فَتَبَجَّسَ، وماء بَجِيسٌ: سائل؛ عن كراع. قال اللَّه تعالى: فانبجست منه اثنتا عشرة عيناً. والسحابُ يَتَبَجَّسُ بالمطر، والانْبِجاسُ عامٌّ، والنُّبُوع للعين خاصة. وبَجَسْتُ الماءَ فانْبَجَسَ أَي فَجَرْتُه فانفجر. وبَجَس الماءُ بنفسه يَبْجُسُ، يتعدّى ولا يتعدّى، وسحاب بُجْسٌ. وانْبَجَسَ الماءُ وتَبَجَّسَ أَي تفجر. وفي حديث حذيفة: ما منا رجل إِلا به آمَّةٌ يَبْجُسُها الظُّفُرُ إِلا الرَّجُلَيْن يعني عليّاً وعمر، رضي اللَّه عنهما. الآمّة: الشجة التي تبلغ أُمَّ الرأْس، ويَبجُسُها: يَفْجُرُها، وهو مَثَلٌ، أَرادَ أَنها نَغِلَة كثيرة الصديد، فإِن أَراد أَحد أَن يفجرها بظفره قدر على ذلك لامتلائها ولم يحتج إِلى حديدة يشقها بها، أَراد ليس منا أَحد إِلا وفيه شيء غير هذين الرجلين. ومنه حديث ابن عباس: أَنه دخل على معاوية وكأَنه قَزَعَةٌ يَتَبَجَّسُ أَي يتفجر. وجاءَنا بثريد يَتَبَجَّسُ أُدْماً. وبَجَّسَ المُخُّ: دخل في السُّلامى والعين فذهب، وهو آخر ما يبقى، والمعروف عند أَبي عبيد: بَخَّسَ.
وبَجْسَةُ: اسم عين.

### Türkçe

**البَجْسُ**: bir kırbada yahut taşta yahut yerde, ondan suyun fışkırdığı bir yarılma; eğer fışkırmazsa **انْبِجاسٍ** değildir; ve inşad etti:

وَكِيفَ غَرْبَيْ دالِجٍ تَبَجَّسا

Ve **بَجَسْتُه** onu **أَبْجِسُه** ve **أَبْجُسُه** **بَجْساً** (olarak) (yaptım) da **انْبَجَسَ**; ve **بَجَّسْتُه** de (yaptım) da **فَتَبَجَّسَ**; ve **ماء بَجِيسٌ**: akıcı; Kırâ‘dan. Allah Teâlâ dedi: **فانبجست منه اثنتا عشرة عيناً**. Ve bulut yağmurla **يَتَبَجَّسُ**; ve **الانْبِجاسُ** geneldir, **والنُّبُوع** ise yalnızca pınara mahsustur. Ve **بَجَسْتُ الماءَ** da **فانْبَجَسَ**; yani onu **فَجَرْتُه** de **فانفجر**. Ve su kendi kendine **بَجَس** eder, **يَبْجُسُ**; geçişli olur ve geçişsiz olur; ve **سحاب بُجْسٌ**. Ve su **انْبَجَسَ** ve **تَبَجَّسَ**; yani fışkırdı. Huzeyfe hadîsinde: “Bizden bir adam yoktur ki onda bir **آمَّةٌ** bulunmasın; tırnak onu **يَبْجُسُها**; ancak iki adam (müstesna)” yani Ali ve Ömer, Allah onlardan razı olsun. **الآمّة**: başın anasına (kafatasına) ulaşan yarık; ve **يَبجُسُها**: onu **يَفْجُرُها**; ve bu bir meseldir; onun çok irinli, çok cerahatli bir (yara) olduğunu kastetti; eğer bir kimse onu tırnağıyla patlatmak isterse, doluluğundan dolayı buna güç yetirir ve onunla yaracağı bir demire ihtiyaç duymaz; “bizden hiç kimse yoktur ki bu iki adamın dışında onda bir şey bulunmasın”ı kastetti. Ve ondan İbn Abbas hadîsi: onun Muâviye’nin yanına girdiği ve sanki o, **قَزَعَةٌ** gibi **يَتَبَجَّسُ**; yani fışkırır. Ve bize bir tirid getirdi, **يَتَبَجَّسُ أُدْماً** (katık) fışkırır (hâlde). Ve **بَجَّسَ المُخُّ**: parmak boğumuna ve göze girdi de gitti; ve o, kalan şeyin sonudur; Ebû Ubeyd katında bilinen: **بَخَّسَ**.

Ve **بَجْسَةُ**: bir pınarın adıdır.
